Iruzkinak (0)

Erabiltzaile batek bere nabigatzailean ikusten duen webgune bat garatzeko, teknologia ezberdinak erabiltzen dira. Batzuk nabigatzaileak erabiltzen dituen teknologiak dira, beste batzuk ordea, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak erabiltzen ditu. Azkenean, erabiltzaileak ikusten duen webgunea da teknologia horien guztien nahasketaren emaitza, alegia, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak nabigatzaileari informazioa bidaltzen dio eta informazio hori prozesatuta eta interpretatuta nabigatzaileak erakusten dio webgunea erabiltzaileari ikusten duen informazio eta itxurarekin.

HTML

Webgintzan erabiltzen diren teknologien artean, ziurrenik, HTMLa da ezagunena. Izan ere, HTMLa Interneten hastapenetik erabiltzen da, HTMLren bitartez sortu ziren lehenengo web orriak. Hala ere, sortu zenetik, teknologia guztiek bezala, aurrera egin du eta bertsio ezberdinak atera dira, azkena HTML 5 da (http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/23/html5/). HTML izena, HyperText Markup Language adierazpenaren akronimoa da. HyperText hitzak, estekei esker, web orrialde batetik beste testu batzuetara, alegia, beste web orrialde batzuetara joateko aukera adierazten du. Markup Language du izena markaketa lengoaia delako. Hau da, etiketen bitartez, web orrialdean dauden elementuak sailkatzen dira eta nabigatzaileari esaten zaio, zer den parrafo bat, irudi bat, zerrenda bat, taula bat edo titulu bat, besteak beste. Lengoaia honen zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) nazioarteko erakundeak mantentzen ditu. Oso garrantzitsua da zehaztapen horiek eta estandarrak betetzea bai web garatzaileek bai nabigatzaileen garatzaileek. Webguneak nabigatzaile ezberdinetan era egoki batean ikus daitezen.

CSS

CSS, HTMLren kasuan bezala, nabigatzaileek web zerbitzaritik jaso, prozesatu eta interpretatzen dute. CSS bere jatorrizko izenetik dator Cascading Style Sheets, hau da, Kaskadako Estilo-Orriak. CSSak HTML dokumentuei itxura emateko erabiltzen dira. Hau da, HTMLren bitartez dokumentu edo web orrialde baten estruktura zehazten da eta CSSren bitartez, bere aurkezpena edo bere itxura. CSS lengoaiaren zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) erakundeak ere zehazten ditu eta halaber, kasu honetan oso garrantzitsua da web garatzaile zein nabigatzaileen partetik estandarrak errespetatzea.

Javascript

Javascript ez da HTML eta CSSen kasuan bezala maketatzeko lengoaia bat, programazio lengoaia baizik. Hau da, javascripten bitartez web orrialdean funtzionalitate eta eragiketa automatiko ezberdinak gehitu ahal dira. Aurreko kasuetan bezala, nabigatzaileek interpretatu eta prozesatzen dute javascript kodea, hau izan da askotan buruhauste handia web garatzaileentzat, batzuetan zaila zelako javascript kode bera nabigatzaile ezberdinetan ibiltzea, nabigatzaile bakoitzak ezberdin interpretatu ahal zuelako. Nahiz eta oztopo hauek hobetzen joaten diren.

Flash

Flash teknologia oso erabilia izan da animazioak eta eragiketa batzuk egiteko, nabigatzaileak exekutatzen du flash fitxategi bat eta pantailan erakusten du. Hala ere, oraindik bideoak on-line ikusteko asko erabiltzen bada ere, askoz gutxiago erabiltzen da gaur egun.

Zerbitzariko programazio lengoaiak

Aipatutako aurreko teknologiak, esan bezala, nabigatzaileak prozesatu eta interpretatu egiten ditu. Baina, egungo gehiengo webguneetan, prozesamendurik handiena web zerbitzarietan egiten da. Web zerbitzarian exekutatzen diren programen bitartez, datuak sartzen dira datu baseetan, kontsultatzen dira, prozesatzen dira eta emaitzak HTML eta CSS lengoaiekin nabigatzaileetara bidaltzen dira azken hauek informazioa erakus dezaten. Programazio lengoaia horiek nabigatzailean exekutatzen diren lengoaiek baino askoz gaitasun handiagoa dute eta horrek ahalbidetzen du deritzen web aplikazioak, intranetak eta extranetak garatzea. Web inguruneko programazio teknologia eta lengoaiarik ezagunenak PHP, Java, ASP, .NET, Python dira besteak beste. Web aplikazio garatuen hedapenean AJAX izeneko teknologiak ere zerikusi handia izan du. Teknologia hau zerbitzarian eta nabigatzailean exekutatzen da.

Datu Baseak

Zerbitzarietan ere datu baseak kudeatzeko sistemak erabiltzen dira, web zerbitzarian bertan edo beste zerbitzari batean instalatu ahal dira. Datu base hauen bitartez, web aplikazio baten datu guztiak kudeatu eta kontsultatu daitezke. Ohikoenak MySQL, PostgreSQL, Oracle edo SQLServer dira. Lehenengo biak, PostgreSQL eta MySQL datu base libreak dira.

Iruzkinak (0)

MyPaint taula grafikoarekin marrazteko aplikazio bat da. Software librea eta doakoa da, gainera Mac Os X, MS Windows zein GNU/Linux plataformetarako eskaintzen da. Nahiz eta bertsio berria oraindik MS Windows sistemetarako baino ez dagoen. Proiektu hau 2005. urtean abiatu zen eta bere xedea taula grafikoarekin marraztu ahal izateko aplikazio libre bat eskaintzea zen, diseinu minimalista batekin eta arkatzaren presioa antzemateko modukoa.

Erabilerraztasunari begira, funtzionalitate bakoitza laster-tekla batekin lotuta dago eta edozein unetan alde baliabide barrak ezkutatzeko aukera dago.

MyPaint-ek Open Raster formatuan gordetzen ditu egindako lanak. Formatu hau irekia da eta Open Document formatuan oinarrituta dago. Gainera, lanak PNG eta JPG formatuetara esportatu daitezke.

Bertsio berriak baliabide barra desplegagarri berri bat ekartzen du, baliabide barra hau pertsonalizatu daiteke widgetsen bitartez. Honez gain, ohar blokaren antzeko baliabide bat ekartzen du, non testuaz gain, kolore probak, pintzelkadak edo miniaturak gorde daitezkeen.

Deskargatzeko edo aplikazioari buruzko informazio gehiago begiratzeko, proiektuaren webgunera jo daiteke: http://mypaint.intilinux.com/

Iruzkinak (0)

Gaur egun, sakelako telefonoak deiak eta mezuak bidaltzeko gailuak baino zerbait gehiago dira. Sakelako ordenagailu eramangarriak direla ere esan daiteke. Gero eta hardware aurreratuagoa dute, gero eta sentsore gehiago, gero eta sistema eragile konplexuagoak eta gero eta aplikazio zoragarriagoak. Horren adibide garbi bat iPhone telefonoak dira beren iOS sistema eragilearekin.

Applek 500 mila aplikazio baino gehiago eskaintzen ditu iPhone telefonoetarako bere App Storetik, haiek esaten duten bezala lan egiteko, jolasteko eta edozein gauza egiteko. Batzuk ordainpeko aplikazioak dira, beste batzuk, ordea, dohainik deskargatu eta instalatu daitezke norberaren telefonoan.

Doako aplikazioak

Doako aplikazioen artean, Facebook eta Twitterrerako aplikazioak deskargatuenetan daude. Biak dira Facebook eta Twitter aplikazio ofizialak iOS sistemetarako, bigarrenak hasieran Tweetie izena bazuen ere, Twitterrek erosi zuen iPhonetarako beren aplikazio ofizial bihurtzeko. Izan ere, sakelako telefonoetan Internet duten erabiltzaileen artean, sare sozialak mugikorretik kudeatzeko joera handia dago.

Dropbox aplikazioa ere oso erabilia da iPhone zaleen artean. Aplikazio honen bitartez, erabiltzaileak Dropox Interneteko fitxategi biltegian dituen fitxategiak eta karpetak ikus eta kudea ditzake. Halaber, telefonoaren argazki-kamerarekin ateratako argazkiak igo ahal dira Dropboxera. Era horretan, fitxategiak “hodeian” erabiltzen dituztenek, ordenagailuetatik ez ezik, sakelako telefonotik ere erabiltzeko aukera daukate.

Berehalako mezularitzak ere badu arrakasta sakelako telefonoetan, eta beraz, iPhoneetan ere bai. Fring dago berehalako mezularitzarako gehien erabiltzen diren aplikazioen artean. Ziur asko, honen arrazoia zerbitzu asko eskaintzen dituela da, besteak beste: Google Talk, MSN Live, ICQ, Facebook Chat, Aim, Yahoo eta VoIP barne. Horrenbestez, erabiltzaile batek zerbitzu horietariko batzuetan kontua edukiz gero, telefonotik guztiak batera erabili ahal ditu aplikazio bakar honekin.

Oso erabilgarria den beste aplikazio bat GasAll izenekoa da, inguruko gasolindegiak eta haien prezioak azaltzen ditu mapa batean.

Evernote izeneko aplikazioak sakelako telefonoan oharrak egitea ahalbidetzen du, gainera, ohar hauek “hodeian” gordetzen dira eta beraz, ordenagailutik ere kontsultatu daitezke. Baina testu oharrak ez ezik, audio oharrak eta irudiak ere erantsi ahal dira Evernoteren bitartez. Aplikazio honen doako bertsioak 60MBko muga du hileko, baina, orokorrean horrekin nahiko eta soberan dauka edozein erabiltzailek.

Shazam ere oso aplikazio ezagun bihurtu da. Izan ere, ez daude aplikazio asko honek eskaintzen duen funtzionalitatearekin. Erabiltzaileak jakin nahi badu zein titulua daukan bere ingurunean entzuten ari den abesti bat, Shazam, abestia entzute hutsarekin bakarrik, abestiaren titulua, egilea, diskoa, karatula eta bestelako informazioa bilatzeko eta erakusteko gai da.

Ordainpeko aplikazioak

Ordainpekoa bada ere, iPhone telefonoetan eta bestelako plataformetan ere aplikaziorik ezagunenetarikoa da Whatsapp. Aplikazio honek testu mezuak debalde bidaltzea ahalbidetzen du, beti hartzailearen telefonoan ere Whatsapp aplikazioa instalatuta egonez gero. Gainera, ohiko SMSetan ez bezala, Whatsappen kasuan ez dago karaktere mugarik testu mezuak bidaltzeko.

Erabiltzaile batzuk ez daude guztiz ase iPhonek eguraldiaren aurreikuspena kontsultatzeko ekartzen duen aplikazioarekin, beraz, jaitsiera asko lortzen ari da horretarako dagoen aplikazio aurreratuago bat, Weather Pro izenekoa.

RSS jarioak irakurtzeko, Reeder aplikazioa da deskargatuenetarikoa. Aplikazio hau bateragarria da Google Readerrekin, eta beraz, erabiltzaileak irakurri ahal ditu Google Readerren dituen RSSak eta Google Readerren antolatuta dituen bezala. Gainera, diseinu aldetik ere nahiko minimalista eta erakargarria da.

Iruzkinak (0)

Aplikazio biltegien kontzeptua, gero eta gehiago entzuten da, android market, app store, ubuntu software biltegia. Hala ere, aplikazio biltegien kontua ez da batere berria, izan ere, GNU/Linux sistema eragilearen erabiltzaileak oso ohituta daude jada aplikazioak deskargatzeko, instalatzeko eta kudeatzeko filosofia horretara. Izan ere, aspalditik erabiltzen dira GNU/Linux sistemetan pakete biltegiak deritzonak.

Zertan datza

Aplikazio biltegien filosofia hau izugarri erosoa da erabiltzailearentzat eta aplikazio zein osagaien garatzaileentzat ere bere abantailak ditu.

Aplikazio biltegian existitzen ez den sistemetan, aplikazio berriak instalatzeko, denda batera joan behar da, hor edo Interneten bitartez aplikazioa erosi, aplikazioaren euskarria sartu ordenagailuan eta aplikazioa instalatu. Doakoa izanez gero, Interneten bilatu ahal da eta webgunetik deskargatu eta gero instalatu. Gainera, aplikazio horiek bestelako menpekotasunak izan ditzakete eta menpekotasun horiek ere asmatzen eta instalatzen joan behar dira dena ondo ibiltzeko.

Aplikazio biltegiak, ordea, sisteman zeharo integratuta daude. Beraz, aplikazio bat sisteman instalatzeko, oso era erraz batean egiten da, aplikazio biltegian bilatu, eta instalatzeko aukerari sakatu besterik ez da egin behar. Doakoa bada, besterik gabe instalatuko litzateke eta ordainpekoa bada, aurretik ordaindu beharko litzateke, txartelaz edo Paypal kontuaren bitartez, adibidez. Dena oso automatikoa eta azkarra da. Gainera, ez da aplikazioaren izena jakin behar. Askotan, arloka antolatuta egoten dira aurkitu nahi den aplikazioa arakatzeko. Horretaz aparte, izenaren arabera edo funtzionalitateen arabera ere bilatu ahal dira aplikazioak. Hau da, bideoak ikusteko aplikazioak bilatu ahal dira eta deskribapenak, pantaila-argazkiak eta ezaugarriak begiratuta, gustukoena instala daiteke.

Gainera, aplikazioaren bertsio berrien eguneraketak automatikoki kudeatzen dira aplikazio biltegiaren bitartez. Beraz, sistemak berak ohartarazten dio erabiltzaileari zer dagoen eguneratzeko eta ea eguneratu nahi duen galdetzen dio.

Biltegiko aplikazioetan, sistema batzuetan, bozkatu daitezke, beraz, erabiltzaileak jakin ahal du zein aplikazio dira bozkatuenak eta aukeratzeko orduan izan ahal da irizpide bat. Horretaz aparte, aplikazio biltegian ez da edozein gauza sartzen, beraz, neurri batean, edozein lekutatik deskargatzen diren aplikazio maltzurren arrisku hori murrizten da.

Arestian esan bezala, aplikazio garatzaileentzat ere beren abantailak dituzte aplikazio biltegi hauek. Alde batetik, erabiltzaileak era erraz batean aurkitu eta instalatu dezake aplikazioa, probatu eta gero desinstalatu gustuko ez badu. Beraz, aplikazio biltegiek aplikazio aniztasuna eta hautatzeko aukerak errazten dituztela esan daiteke. Gainera oso bide erosoa da aplikazioak argitaratzeko eta ateratzen joaten diren bertsio berriak ere plazaratzeko eta erabiltzaileari jakinarazteko.

Biltegi batzuetan ere garatzaileak aplikazioaren erabiltzaileekin harremanetan jar daitezke emailez jakinarazpenak edo informazioa emateko. Hori bai, garatzaileak erabiltzen badu aukera hau publizitatea bidaltzeko, jakin behar du erabiltzaile batzuek aplikazioa desinstalatuko dutela.

Aplikazio biltegi sistema ezberdinak.

GNU/Linux sistemetako erabiltzaileek aspaldi erabiltzen dituzte aplikazio biltegiak, pakete biltegiak, zehatzago esanda, sistema hauetan instalatzen den software ezberdinak pakete bezala ezagutzen direlako. GNU/Linux sistemetan, banaketa bakoitzak, are gehiago, banaketa bakoitzeko bertsio bakoitzak, bere biltegi berezia du. Horren adibidea da, Ubuntu Software Biltegia (http://www.ubuntu.com/ubuntu/features/ubuntu-software-centre). Ubuntu banaketa ospetsuaren pakete biltegia, alegia. Bi biltegi mota nagusi daude GNU/Linux sistemen munduan, apt eta rpm, Ubuntu banaketa Debian banaketan oinarrituta dagoenez, eta Debian banaketak apt sistema erabiltzen duenez, Ubuntu Software Biltegiak ere apt erabiltzen du. Red Hat edo Fedora banaketetan, adibidez, RPM sistema erabiltzen da. Sistema hauetan, aplikazioak edo paketeak libreak dira gehienbat eta doakoak.

Googlek ere aplikazioen biltegiaren bidea jorratu zuen bere Android sistema eragilearekin, horrela sakelako telefonotik edo Tabletetik oso erraza da erabiltzaileak nahi dituen aplikazioak bilatzea eta instalatzea. Android market du izena Androiden aplikazio biltegia. Hau da aplikazio biltegi honen helbidea: https://market.android.com/. Aplikazio batzuk ordainpekoak dira eta beste batzuk doakoak.

Apple-ren aplikazio biltegia ere oso ezaguna da, App Store, alegia, bertatik software eskuratu daiteke Mac Os X eta iOS sistema erabiltzen duten gailu guztietarako. Hau da bere helbidea: http://store.apple.com/

Microsoftek ere bere Windows Phone Marketplace eskaintzen du, http://www.windowsphone.com/marketplace, eta iragarrita dago jada aplikazio biltegi bat MS Windows 8-rako.

Iruzkinak (1)

WinFF software librearen bitartez audio eta bideo formatu ezberdin askoren arteko aldaketak egin daitezke. WinFF software librea da eta MS Windows zein GNU/Linux sistemetan erabil daiteke, gainera bertsio eramangarri bat ere badago, sistemetan instalatu gabe, usb memoria batean eramateko, adibidez. Aplikazioari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, edo deskargatzeko, proiektuaren webgunera jo daiteke: http://winff.org. Ubuntu edo GNU/Linux sistemetan software biltegitik ere instalatu daiteke.

Format Factory, beste aukera bat izango litzateke. Ez da software librea baina bai dohainik deskargatu daitekeela. Gainera, euskaratuta dago Luberri blogaren arduraduna den Alexi esker. Hemen azaltzen du Alexek http://alexgabi.blogspot.com/2009/03/format-factory-euskaraz.html. Format Factory aplikazioaren webgunea, hau da: http://www.formatoz.com

Mobile Media Converter, GNU/Linux, MS Windows eta Mac OS X sistemetan erabili ahal da. Azken hau sakelako telefonoetako formatuetara bereziki bideratuta dago. Hau da proiektuaren webgunea eta bertatik deskargatu daiteke aplikazioa: http://www.miksoft.net/mobileMediaConverter.php

Iruzkinak (0)

Ez da lehenengo aldia Zibergelan multimedia formatuen gaia agertzen denik, aurreko ale batean ere irudien formatuei buruzko gaia jorratu zen, hona hemen lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2010/04/27/irudi-formatuak/. Kasu horretan irudien formatuena gai nagusia izan bazen, oraingo honetan audio formatu ezberdinak aipatuko dira.

MP3

Audio formatuak aipatzen direnean, ordenagailuan edo edozein gailu digitaletan musika entzuten duen edozein erabiltzaileri MP3 etorriko zaio burura. Izan ere, formatu hau, audio formatuen artean ezagunenetarikoa da. MP3 bezala ezagunagoa bada ere, bere izen teknikoa MPEG-1 Audio Layer III da. Formatu honek audio fitxategiak konprimitzea ahalbidetzen du, kalitate galera ekartzen badu ere.

Moving Picture Experts Group-ek (MPEG) sortu zuen bideo-formatuan audioa kodifikatzeko 1995ean. Garai horretan, formatu honek ospe handia lortu zuen eta azkar hedatu zen, batez ere, Internet erabiltzaileen artean. Izan ere, hain konpresio handiari esker audio-fitxategien trukea Interneten bidez egitea ahalbidetu zuelako. Adibide gisa, konprimitu gabeko abesti batek 56 MB baditu, 5 MB baino gutxiagoko tamaina izan lezake formatu honen bidez konprimitu ostean. Hala bada, Interneteko banda zabala gaur egun bezain hedatuta ez zegoenean, Interneten bidez audio-fitxategiak trukatzeko bide bakarra bihurtu zen, pazientzia edo burua galdu gabe, behintzat.

Bistan denez, MP3 formatuak hamar aldiz baino gehiago konprimi lezake audio fitxategi bat, informazio galera ekartzen badu ere, kalitate maila handiari eusteko gauza da algoritmoa. “Trukua” giza belarriak entzuten ez duen informazioa kentzea da, hau da, giza belarriak entzuten ez dituen frekuentzietako uhinen informazioa. Dena dela, kalitate-galera handiagoa edo txikiagoa izango da konprimitzeko aukeratzen den kalitate-mailaren arabera.

Gaur egun, Interneten ez ezik, musika entzuteko gailu guztietan ere oso erabilia da MP3 formatua. Hain zuzen ere, audio-formatu hau erabiliena da oraindik. Hala ere, konpresio-gaitasun berberarekin kalitate berdina edo handiagoa eskaintzen duten beste formatu batzuk ere aurkitu daitezke gaur egun, adibidez, Windows Media Audio eta Ogg Vorbis;

OGG

Ogg, adibidez, ez dauka patenterik, audio-formatu libre bat da. Formatu honetako fitxategiei .ogg fitxategi-luzapena ematen zaie, eta Ogg proiektu multimediaren barnean dago, non audio eta bideo formatuak biltzen diren.

Malgutasun handia dago kalitate ezberdinetan konprimitzeko, mp3 formatuaren kasuaren antzera. Adibidez, konpresio-maila baxua aukeratuz gero musika fitxategi bat kalitate handian gorde daiteke, eta, hainbesteko kalitaterik behar ez duen telefono bidezko elkarrizketa bat asko konprimitu daiteke konpresio-maila handituz.

WMA

Berdin gertatzen da Windows Media Audio-rekin ere, nahiz eta dagoeneko galerarik gabe konprimitzeko aukera garatu duten. Formatu honen jabetza Microsoftek du, eta, Ogg Vorbis-ek ez bezala, audio-fitxategien erabilera mugatzeko bide bat eskaintzen du. Hau da, sistema batean sortutako audioa beste sistemetan erabiltzea galarazteko aukera ematen du.

WAV

Wave Audio Format, aurrekoak ez bezala, konpresiorik gabeko formatua da. WAV izenarekin da ezagunagoa, hori delako formatu honi dagokion fitxategi-luzapena. Konpresiorik gabeko audio-formatua denez, ez du kalitate-galerarik, baina mota honetako audio-fitxategiek tamaina handia izaten dute. Abesti arrunt batek ia 50 MB izan dezake, esaterako. Grabaketa-minutu bakoitzeko, 5 megabyte inguru behar du. Horrez gain, tamainaren aldetik muga bat dauka: 4 gigabyte baino handiagoko audiorik ezin da gorde; 6 ordu eta erdi inguru, alegia. WAV formatuaren jabetza Microsoft eta IBMrena da.

Iruzkinak (0)

Winamp izan zen mp3 abestiak entzuteko lehenengo aplikazioetariko bat MS Windows sistemetarako. Bere garaian erabilienetarikoa izan zen eta oraindik ere erabiltzaile askok erabiltzen dute. Gainera doakoa izan da betidanik. Aniztasun asko dago gaur egun abestiak entzuteko aplikazioen artean, baina hala ere, hasierako filosofia eta itxura gehiegi aldatu gabe, hor jarraitzen du Winampek.

Orain dela gutxira arte bakarrik MS Windows sistemetan exekutatu ahal zen. Baina Androiderako bertsio bat garatu zuten eta orain OS X sistemetarako ere atera dute beste bertsio berri bat. MS Windowserako bertsioa baino askoz sinpleagoa da. Doakoa da eta bateragarria da Snow Leopard eta ondorengo bertsioekin.

Hau da Winamp aplikazioaren webgunea: http://www.winamp.com/ eta bertan deskargatu daitezke Android plataformetarako bertsioa eta OS X plataformarako bertsioa, http://www.winamp.com/android eta http://www.winamp.com/mac, hurrenez hurren.

Proiektuak blog bat ere badauka non berri hauei buruzko informazio gehiago eskaintzen den, http://blog.winamp.com.

Iruzkinak (0)

Aurreko artikulu askotan aipatu den bezala, etxe edo enpresa batean Internet edukitzeak, norberaren sarean edo ordenagailuan ate bat dagoela esan nahi du. Hori, printzipioz, ez da txarra, ate horri esker, kanpora atera daitekeelako. Baina ate horri esker ere, barrura sartu ahal da, eta hori da bereziki edozein Internet erabiltzailea babestu behar duena.

Ba, ingelesez Firewall bezala ezagutzen dena, edo suebakia euskaraz, oso baliagarria izan daiteke, kanpora begira dagoen ate hori giltzapean ondo ixteko, eta gainera, norbaitek edo zerbaitek, baimenik gabe, ate hori gainditu nahi duen ohartarazteko.

Zer egiten dute

Suebakien sortzen dute hesi bat sare edo ordenagailu pribatua eta sare publikoaren artean, Internet, orokorrean. Suebakiaren bitartez, sare erabiltzaileak Internetera atera ahal dira, baina Internetetik ezin da suebakiaren hesia zeharkatu, aurretik baimendu ez bada.

Nola jarri suebakia

Suebaki mota ezberdinak daude, adibidez, Internetera konektatzeko router bat izanez gero, ziur aski, firewall bat etorriko da inplementatuta router horretan. Gainera, normalean, router hori lehenetsita dator konfiguratuta ez sartzeko ohikoa ez den trafikorik. Aukera hau oso egokia da, alde batetik, sar liteken erasoa edo nahi ez den trafikoa sare pribatura sartu aurretik mozten delako. Beraz, nahi ez den trafikori ez da heltzen ezta sare pribatura ere, are gutxiago sare pribatuan dauden zerbitzari eta ordenagailuetara. Bestetik, sarera konektatzen den ordenagailu bakoitza wi-fi edo kablearen bitartez, babestuta geratzen da. Gainera, ordenagailuetan ez da ezer instalatu behar ezta ezer mantendu behar, oso erosoa da, ez da babesa galtzen sistema eragilez aldatzen bada edo ordenagailua formateatzen bada. Zibergelaren aurreko artikulu batean router bat nola konfiguratu azaldu zen, hona hemen artikulua: http://zibergela.bitarlan.net/2009/10/08/etxeko-edo-enpresa-txikientzako-routerrak/

Routerrez aparte, suebaki fisikoak ere erosi ahal dira, baina ez dira oso merkeak, 250EUR baino gehiago balio dute. Suebakiak ekoizten dituzten markarik ospetsuenak D-Link, Cisco edo Zyxel dira. Ordenagailu zahar batekin ere suebaki bat konfiguratu ahal da bi sare txartel baditu. Hori bai, azken aukera hau, merkea bada ere, teknikoki konplexuagoa da.

Suebaki bat martxan jartzeko beste aukera bat ordenagailuan bertan instalatzea da. Firewall bat ez da soilik gailu fisiko bat, firewall aplikazio asko daude instalatzeko eta erabili ahal izateko sistema eragile ezberdinetan. Aukera hau egokia da sare bat ez badago eta ordenagailu bakar batean martxan jarri behar bada. Sistema eragile batzuek firewall bat ekartzen dute lehenetsita, adibidez, MS Windows, XP SP2 bertsiotik aurrera. Baina normalean ez dituzte eskaintzen firewall aplikazioek besteko aukerak.

Firewall aplikazioak

Ubuntu eta GNU/Linux sistemetan iptables izeneko suebakia oso ezaguna da, hala ere, erabiltzeko nahiko latza da, kontsola moduan konfiguratzen delako. Horrenbestez, badaude aplikazio grafiko ezberdinak firewall bat konfiguratu ahal izateko leiho sistemaren bidez. Gero aplikazio grafiko hauek azpitik erabil dezakete iptables ala ez. Adibidez: Firestarter, Gufw edo Guarddog. Hauek guztiak eta beste batzuk Ubuntu Software Biltegitik edo pakete kudeatzailetik deskargatu daitezke.

Mac Os X ordenagailuetarako erabil daitezkeen firewallak dira: DoorStop X Security Suite (http://www.opendoor.com/doorstopsuite/), IPNetSentryX (http://www.sustworks.com/site/prod_sentryx_overview.html), Norton Personal Firewall (http://us.norton.com/products/overview.jsp?pcid=ma&pvid=npf30mac) edo doakoa den NoobProof (http://www.hanynet.com/noobproof/).

MS Windows sistemetan bi firewall libre eta doakoak nahiko jatorrak dira, besteak beste, WIPFW (http://wipfw.sourceforge.net/) eta Isafer (http://isafer.sourceforge.net/). ZoneAlarm ere deskargatu daiteke dohainik, nahiz eta librea ez izan, eta ordainpeko bertsioak ere eskaintzen dira. Hona hemen Zone Alarm aplikazioaren webgunea: http://www.zonealarm.com/.

Iruzkinak (0)

Ubuntu Oneiric Ocelot, Ubuntu 11.10, alegia, eskuragarri dago jada erabiltzaileentzat. Izan ere, 2011ko urria da eta sei hilero bezala, Ubuntu GNU/Linux banaketaren bertsio berria ateratzeko garaia da. Beraz, http://www.ubuntu.com/ webgunera joan ahal da eta bertan deskargatzeko lotura aurki daiteke erraz.

Aldaketa asko daude bertsio berri honetan, saioa hasteko pantaila da erabiltzaileak aurkituko duen lehenengo berritasuna, izan ere, jada ez da GDM erabiltzen, LightDM baizik. Hemen, saioa hasteaz gain, aukeratu ahal da Ubuntu 2D edo Ubuntu 3D itxuren artean. Behin saioa hasita, tresna barra ere aldatuta dago aurreko bertsiotik, beste detaile batzuekin batera, adibidez, leihoen kontrolak bakarrik agertzen dira saguaren kurtsorea kokatuta dauden lekura hurbiltzen denean.

Ubuntu2Dk Ubuntu 3Dk baino eskakizun gutxiago ditu sistemaren baliabideen aldetik, beraz oso egokia da ordenagailu xumeagoetarako, bai ordenagailu zaharrak direlako edo bai netbookak direlako, adibidez. Ubuntu 3D erakargarriagoa da grafikoen aldetik, baina Ubuntu 2D baino astunagoa da. Beraz, erabiltzaileak erabaki ahal du zer nahi duen errendimendu gehiago itxura sakrifikatuta edo itxura jatorrago bat errendimendu txikiagoarekin.

Ubuntu Software Biltegia ere asko aldatu da, batez ere itxuraren aldetik eta sisteman lehenetsita datozen aplikazio batzuk ere aldatu dira. Adibidez, bulegotika suitea LibreOffice da. Bideo editore bezala OpenShot aukeratu da eta PiTiVi beraz, ez dator instalatuta lehenetsita.

Iruzkinak (0)

Honezkero ez da ezer berria Internetaren hedapenak arrisku asko ekarri dituela ordenagailuetarako eta norberak ordenagailuen bitartez gordetzen eta kudeatzen duen informaziorako. Izan ere, botnet deritzona Internet gabe posible ez liratekeen adibide askotariko maltzurkeri bat da.

Zer da Botnet delakoa?

Botnet bat asmo txarreko software bat exekutatzen duten ordenagailu multzo bat da. Multzo hori osatu ahal dute milaka eta milaka ordenagailuk munduan zehar. Asmo txarreko softwarea era automatiko eta autonomo batean egikaritzen da ordenagailu bakoitzean, eta bot izenaren bitartez ezagutzen zaio. Nolabait esateko, botarekin kutsatuta dagoen ordenagailua “zombie” bihurtzen da eta botaren sortzaileak nahi dituen atazak eta lanak burutzen ditu, botneteko beste ordenagailu guztiekin batera. Normalean, ordenagailuaren erabiltzailea ez du sumatzen kutsatuta dagoela eta ez da bere ordenagailuan dagoen botaren lanaz jabetzen. Hala ere, ordenagailuak bai erakutsi ahal dituela kutsatuta dagoelako seinale batzuk. Izan ere, botak memoria eta prozesagailua kontsumitzen du, ordenagailuaren beste aplikazioak bezala, beraz, ordenagailua ohi baino motelago joan ahal da. Halaber, ordenagailuan mezu arraroak ager litezke edo huts egin lezake.

Nola hedatzen dira?

Botak Interneten bidez hedatzen dira, MS Windows sistemetan GNU/Linux edo Mac Os X sistemetan baino askoz gehiago zabaltzen dira. Normalean ordenagailua kutsatzen da Internetetik jaisten diren fitxategi exekutagarriekin. Horregatik kontu handiz ibili behar da gune ezezagunetatik edo konfiantza gabeko guneetatik jaisten diren fitxategiekin. Batzuetan, fitxategi exekutagarri horiek argazki edo bideo luzapen bat jartzen dute erabiltzailea nahasteko. Orokorrean, gizarte-ingeniaritza deritzona erabiltzen da erabiltzaileari ziria sartzeko eta fitxategia deskarga dezan. Behin fitxategia deskargatuta eta ordenagailua kutsatuta, botak jakinarazten dio sortzaileari beste ordenagailu bat kutsatu duela.

Zertarako erabiltzen dira?

Botnetak helburu ezberdinekin erabiltzen dira. Ohikoenetarikoa SPAM edo nahi ez den posta elektronikoa bidaltzeko da, publizitate ug ari igortzeko, alegia. Baina datu pertsonalak lapurtzeko eta sortzaileari bidaltzeko ere erabil daitezke edo klik kopuruaren bidez kobratzen den publizitatean klik kopurua handitzeko.

Hauetaz aparte, botneten bitartez oso ohikoak dira DoS izeneko erasoak. DoS izena Denial of Service hitzetatik dator, hau da, zerbitzu-ukatzea esan nahi du bere izenak. Eraso hauetarako, helburu zehatz bat aukeratzen da, helburu hau izan ahal da webgune bat edo zerbitzari bat, eta botnet sarean dauden ordenagailu zombie guztiek eskakizunak egiten dituzte zerbitzari edo webgune horren kontra. Azkenean, zerbitzaria hainbesteko eskaerei erantzun ezinean aurkitzen da eta behin eta berriz saturatzen eta erortzen da. Beraz, webgunea edo zerbitzaria ez legoke irisgarri erabiltzaile arruntentzat arazoa konpondu edo erasoa amaitu arte.

Eraso honen xedea izan ahal da ekonomikoa, hau da, erasotzaileak erreskate bat eskatu ahal dio webgune edo zerbitzariaren jabeari, politikoa, geldiarazteko webgune bat arrazoi politikoengatik, edo aparteko helburuekin, lorpen pertsonalak, adibidez.

Babes neurriak

Babes neurriak ere hartu ahal dira bot hauek ez kutsatzeko norberaren ordenagailua. Batez ere, garrantzitsua da ez irekitzea posta elektronikoz jasotzen diren fitxategiak igorlea ezagutu ezean, edo nahiz eta igorlea ezagutu, posta hori berak ez duela idatzi susmatuz gero. Halaber, komenigarria da ez jaistea fitxategirik txatetik edo Internetetik, webgunea edo igorlea ezaguna ez bada.

Bestetik, komenigarria da ordenagailuaren sistema eragilea eta aplikazioak ahalik eta eguneratuen mantentzea eta sistema eragileak jakinarazten dituen eguneraketei jaramon egitea.

Segurtasun aplikazioek, antibirusak eta suebakiak bezala, ordenagailua babestuko dute, beraz, ez dago soberan segurtasun softwarea ordenagailuan instalatuta edukitzea.

Iruzkinak (0)

Ubuntu One fitxategiak Interneten ostatatzeko zerbitzu bat da. Ubuntu sistema eragilearen sortzailea den Canonical enpresak abiarazi zuen doako zerbitzu hau Ubuntu sistema eragilearen erabiltzaileentzat orain dela bi urte. Zerbitzu hau nabigatzailetik ere erabil daiteke edozein ordenagailutatik baina Ubunturekin, Ubuntu One sistemaren beste karpeta bat izango balitz bezala erabil daiteke, sistemarekin guztiz bateragarria da, alegia.

Ubuntu One zerbitzua abiarazi eta hilabete batzuk geroago, iOS eta Android sistemetarako ere aplikazioak garatu ziren, eta beraz on-line zerbitzua sistema eragile hauetariko bat erabiltzen duten sakelako telefonoekin ere bateragarria da.

Eta orain jada MS Windows sistemetarako aplikazioaren bertsio egonkorra ere argitaratuta dago, izan ere, badirela hilabete batzuk bertsio ez egonkorra zegoen jada. Aplikazioa doakoa da eta MS Windows 7, MS Windows Vista eta MS WIindows XP.rekin bateragarria da. Hala ere, oraindik hutsune batzuk ditu. Adibidez kontaktuak oraindik ezin dira sinkronizatu. Sinkronizatzeko karpeta berriak ere ezin dira sortu bertsio honetatik. Hona hemen aplikazioa deskargatzeko lotura: https://one.ubuntu.com/downloads/windows/

Iruzkinak (0)

Gaur egun Interneten denetarik aurkitu daiteke eta aplikazio anitzak daude amaraunean. Teknologia berrietan ere atzera begiratu ahal da eta lehenean murgildu daiteke edozein erabiltzaile. Horren adibide garbia, gaurko gaia liteke, zuhaitz genealogikoak egiteko on-line aplikazioak, hain zuzen ere.

Gnoom

Gnoom oso aplikazio ezaguna da zuhaitz genealogikoak on-line egiteko eta partekatzeko. Nahiko webgune jatorra eta erabilerraza da. Gnoom proiektuaren helbidea http://www.gnoom.com da eta bertan hasiera pantailan erabiltzailearen izena, abizenak, generoa eta posta elektronikoa jarrita, berehala has daiteke zuhaitz genealogikoa garatzen. Zuhaitz genealogikoan senideak eta beren datuak osatzen joan ahal da, gainera sartzen diren senideei Gnoomen sartzeko gonbidapena bidali ahal zaie eta haiek ere zuhaitz genealogikoa osa dezakete. Senide bakoitzeko datu ezberdin eta argazkiak txertatu daitezke.

Senideekin komunikatzeko bide ezberdinak eskaintzen ditu, Facebookekin bateragarria izateaz gain txata, foroa eta mezuak bidaltzeko aukera dauka. Horretaz aparte, argazkiak, bideoak eta dokumentuak partekatu daitezke. Honez gain, senideak mapan geolokalizatu daitezke, Google Mapsen azpiegitura erabilita. Egutegi batean sendiari dagozkion gertakizunak ere kudeatu daitezke.

Azkenean, bai funtzionalitateen aldetik zein itxuraren aldetik sare sozial bat da baina senideei bideratuta. Izan ere, ohiko sare sozialetan bezala Gnoom-ek horma bat eskaintzen du eta mikroblogging edo mezu motzak idaztea ere badago.

Honetaz gain, Gnoomek webguneetan eta sare sozialetan hain ohikoa ez den aukera bat eskaintzen du, ziurtasun kopiak egiteko aukera, hain zuzen ere. Baina aukera hau soilik eskuragarri dago ordainpeko kontu batekin. Ordainpeko kontuak 24 EUR urteko balio du eta ziurtasun kopiak egiteko aukeraz gain, aparteko aukera gehigarriak ditu.

Gnoomen sartzen den informazio guztia pribatua da eta erabiltzaile baten zuhaitza eta informazioa bere kontaktuek edo senideek baino beste inork ezin du ikusi.

Kanpoko bilatzaile bat ere eskaintzen du norberaren senideak edo arbasoak aurkitzeko beste erabiltzaileen zuhaitz genealogikoetan, baina datuak pribatuak direnez, daturen bat baino ez da agertzen eta orduan senide hori gehitu duen erabiltzailearekin harremanetan jartzeko aukera eskaintzen du.

Gnoom euskaraz ez dagoen arren, webgune eleanitza da eta frantsesa, gaztelera, ingelesa eta beste hainbat hizkuntzatan erabil daiteke.

MyHeritage.com

Myheritage.com ere oso ezaguna eta oso erabilia da, 60 milioi erabiltzaile, 832 milioi profil eta 20 milioi zuhaitz genealogiko ditu . Hau da sare sozial honen webgunea: http://www.myheritage.com/. Funtzionalitateen aldetik My Heritage eta Gnoom oso antzekoak dira, ohiko sare sozialek eskaintzen dituzten aukerak dauzka. Proiektu honek ere dohainik erabil daiteke ordainpeko profila ere eskaintzen duen arren. MyHeritage.com erabiltzailearen izena, posta elektronikoa eta gurasoak zehazten dira eta ondoren has daiteke zuhaitza sortzen edo familiaren argazkiak igotzen zein familiaren datuak edo gertaerak kudeatzen. Argazkiak etiketatzea ere ahalbidetzen du aplikazio honek. Bitxikeriaren bat ere badauka, memoria joko bat eskaintzen du senideen argazkiekin eta senideekin antza daukaten pertsonai ospetsuak aurkitzeko gauza ere bada.

Family Tree Builder

MyHeritage.com-en ere zuhaitz genealogikoa kudeatzeko mahaigaineko aplikazio bat deskargatzeko aukera dago Family Tree Builder izenekoa, dohainik deskargatu daiteke eta oso egokia da mahaigaineko ingurunea web ingurunea baino gehiago gustuko duenarentzat. Hori bai MS Window sistemetarako baino ez dago.

Zuhaitz genealogikoak egiteko beste web batzuk

Aukera hauek oso ezagunak badira ere, beste webgune batzuk daude zuhaitz genealogikoak landatzeko http://www.kincafe.com/ edo http://www.geni.com/ bezala.

Iruzkinak (0)

Aurkezpenak.net webgunea abian jarri da. Mioketa Euskara Elkarteak eta Bitarlan Informatika eta Web zerbitzuak enpresak jarri dute martxan. Proiektuaren asmoa da aurkezpenak on-line kudeatzeko eta ikusteko webgune bat eskaintzea erabiltzaile euskaldunaren eskura. Beraz, interneteko edozein erabiltzailek izena eman ahal du webgunean bere kanal propioa sortzeko eta une horretatik aurkezpenak igo ahal izango ditu formatu ezberdinetan, PDF, Power Point edo Open Office Presentation, esate baterako.

Behin aurkezpenak igota, on-line ikusi eta erakutsi ahal dira edo deskargatu ahal dira.

Erabiltzaile bakoitzak bere kanala izango du, era horretan, erabiltzaile bakoitzaren kanalaren helbidea http://www.aurkezpenak.net/erabiltzailea izango da, “erabiltzailea” izanda erabiltzaile horrek aukeratu duen izena.

Aurkezpenak zerbitzatzeko Slideshare webguneaz baliatzen da proiektu hau. Horri esker, Slideshare.com izen handiko webgunea denez, aurkezpen bat Aurkezpenak.net-era igotzen den bakoitzean Slidesharen ere igotzen da eta orduan eskuragarri egongo da bi guneetatik.

Hau da webgunearen helbidea: http://aurkezpenak.net

Iruzkinak (0)

Google Plus (G+ bezala ere ezagututa) ez da Googleren lehenengo saiakera sare sozialen munduan sartzeko. Lehenengo, Orkut  (http://www.orkut.com) argitaratu zuen 2004an eta microblogging arloan ere sartzen ahalegindu zen Buzz proiektuarekin. Artean, Orkutek apenas izan du arrakastarik eta Buzzek ere ez ditu lortu espero besteko mugimendua. Baina Google Plus, aurtengo ekainaren 28an argitaratu zutenetik, indartsu sartu da eta lehenengo hilabetean 10 milioi erabiltzaile lortu zituen. Hori bai, oraindik urrun dago Facebookek dituen erabiltzaile kopurutik eta erabilpen mailatik. Gainera argitaratu zenetik behin probatzeko berotasuna igarota, Google Plusen hazkundea hoztu da nahikotxo. Probatzeko: http://plus.google.com

Google Circles

Google Plusek daukan berezitasunik garrantzitsuenetarikoa zirkuluen ideia da. Nork bere kontaktuak zirkulutan antolatu ahal ditu: lagunak, lankideak, familia, eta abar. Bakoitzak nahi dituen zirkuluak sor ditzake eta ondoren kontaktuak zirkuluetan sartu arrastatu eta jaregin eginez. Horrela erabiltzaileak bere jarioan argitaratzen duen informazioa izan ahal da publikoa, bere zirkuluetarako eta bere kontaktuen zirkuluetarako, bakarrik bere zirkuluetarako edo zirkulu edo kontaktu berezi baterako. Izan ere, sare sozialetan askotan nahasten dira familia, lagunak eta harreman profesionalak eta agian partekatzen den informazioa ez da guztiok ikusteko. Horrela, argitaratzen den sarrera bakoitzeko, aukeratu ahal da zeintzuk ikusten duten, adibidez, lagunak izeneko zirkulukoek bakarrik. Era berean, askotan sare sozialetan kontaktuak pilatzen dira eta informazio lar jasotzen du erabiltzaile bakoitzak, beraz, maiz kontaktu gertuen informazioa galdu ahal da. Era horretan, une bakoitzean ikusi ahal da erabiltzaileak nahi duen zirkuluaren jarioa bakarrik edo erabiltzaile guztien sarrerak batera.

Hau ez da ideia berri bat, software librea den Diaspora sare sozialak aukera hau eskaintzen zuen jada, beste era batean planteatuta, hori bai, eta dagoeneko Facebooken ere egin ahal den gauza bat da, nahiz eta Goolge Plusen bezain erraza ez izan.

Norabide bakarreko harremanak

Google Plusek daukan beste berezitasun bat Facebookekin alderatuta harremanak egiteko era da. Kasu honetan antza handiagoa dauka Twitterrekin. Erabiltzaile bakoitzak bere zirkuluetan nahi duen kontaktua sartzen du, beste erabiltzaileak ez du halaber onartu behar, adibidez, Facebooken, LinkedInen edo beste sare sozialetan gertatzen den bezala.

Kontaktuekin elkarrizketak gauzatzeko Google Plusek txata ere eskaintzen du GTalk-en bitartez, eta Google Plus-etik bertatik mezu elektronikoak bidaltzeko aukera ere badago.

Bideo txata taldeka

Hau guztia gutxi izango balitz, Google Plusek ere talde bideo txatak egiteko aukera ahalbidetzen du. “Hasi topaketa” izena duen botoi berde bat ikusten da, topaketak egiteko egutegi bat dela irudi lezake, baina ez da hori, taldeko bideo txata hasteko da. Pantaila partaideen eremu ezberdinetan banatu beharrean, beste bideo txat sistema batzuek egiten duten bezala, bideo txat sistema honek pantailan erakusten du une bakoitzean hitz egiten ari den erabiltzailearen bideoaren irudia.

Argazkiak

Google Plusek eskaintzen du atal oso bat erabiltzaileak sare sozial honetan dituen argazki guztiak kudeatzeko. Atal honetan erabiltzaileak igotako argazki guztiak ikusi ahal ditu hala nola etiketatuta dagoen argazkiak. Argazkiak kontaktuekin etiketatu daitezke, ezabatu edo efektu batzuen bitartez aldatu.

Jokuak

Jokuetarako ere atal berezi bat eskaintzen du Google Plusek. Bertan hainbat eta hainbat joko aurki daitezke on-line erabiltzeko. Beraz, ez da ezer instalatu behar ordenagailuan eta edozein sistema eragilerekin erabil daitezke, nabigatzaile hutsa behar delako, flash ere beharrezkoa da hainbat kasutan. Gainera, joko hauek guztiz integratuta daude sare sozialarekin eta beraz, jokoetako lorpenak edo puntuazioak argitara daitezke norberaren profilean. Era berean, askotan beste erabiltzaileekin batera jolastu ahal da eta norberaren kontaktuak ere gonbidatu ahal dira jolasteko.

Google Plus sakelako telefonoetan

Sakelako telefonoetan dagoeneko zenbaut aplikazio agertu dira Google Plus sare soziala telefono mugikorretik erabiltzeko. Esaterako,  Android telefonoetan Social Plus izeneko aplikazioarekin Google Plus, Facebook eta Twitter erabil daitezke. Hau da aplikazioaren lotura: https://market.android.com/details?id=social.plus.free.com

Iruzkinak (0)

Twitterrek automatikoki laburtzen ditu dagoeneko erabiltzaileek beren twittetan sartzen dituzten url helbideak. Baliteke oraindik erabiltzaile guztiek ez ikustea aukera hau baina oso laster denek eskuragarri izango dute. Funtzionamendua oso erraza da eta kanpoko laburtzaileak erabiltzea baino askoz azkarragoa da. Erabiltzaileak nahi duen Internet helbidea kopiatu eta Twitterren itsatsi edo idazten duenean, gehienez 19 karaktere deskontatuko ditu, URL helbidea nahi bezain luzea izan arren. Tweet botoian klik egin ostean helbidea laburtuta erakutsiko da.

Twitterren gehigarri berri honek zenbait abantaila ditu, esan bezala, askoz azkarragoa da url helbide bat partekatzea Twitterren, Internet helbideak laburtzeko kanpoko zerbitzuak ez direlako erabili behar. Gainera, url helbidearen hasierako zatia, 19 karaktere arte, erakusten da eta beraz erabiltzaileak errazago jakingo du zein webgunetara edo zein web orrialdetara bideratzen duen lotura bakoitzak. Bestetik, Twitterrek laburtutako orrialde bat susmagarria izan daitekeela sumatzen badu erabiltzaileari jakinarazten dio.

Albistea Twitterren blogean ikus daiteke: http://blog.twitter.com/2011/06/link-sharing-made-simple.html