Googlek gehitu du funtzionalitate berri bat bere Google Maps aplikazioan. Bilaketa bat eginda, Nafarroa edo Bilbo, adibidez, eremu honek mapan okupatzen duen lekua nabarmentzen du kolore arrosarekin eta marra grisekin. Era honetan, lekua aurkitzeaz gain jakin daiteke okupatzen duen eremua.

Markaketa zoomaren arabera egokitzen da eta bakarrik ibiltzen da mapa ikuspegian, hau da, markaketa ez da erakusten ez satelite ez erliebe ikuspegian.

Euskal Herrian probatuta nahiko ondo dabilela esan daiteke, Arakaldo bezalako herri txikiren batean ez du markaketa egiten, baina ondo markatu ditu herriak, hiriak eta herrialdeak. Basque Country edo Euskal Herria bilatuta, Euskal Autonomi Erkidegoari dagokion eremua markatzen du.

Erabiltzaile guztientzat dago gaituta dagoeneko aukera hau.

http://9to5google.com/2012/01/20/google-maps-now-highlights-areas-of-interest/

Zalantzarik gabe, aurreko astean zehar, AEB eta pirateriari buruzko albisteek bete dute informazio esparru teknologikoa. Lehendabizi, Interneteko pirateriaren aurkako legeak SOPA eta PIPA albistegietan eta sare sozialetan pil-pilean ikusi ziren. Ondoren, lege hauen kontrako aldarrikapenak, haien artean, Interneteko erraldoienak, Wikipedia, Facebook, Google, eta nola ez Anonymous nazioarteko hacker taldeak AEBetako sei webgune garrantzitsuen blokeoa, AEBetako Justizia Sailarena, besteak beste. Lurrikara eta gero, AEBko Senatuan eta Kongresuan bozkatuko ziren lege horiek bertan behera utzi zituzten. Baina hori bai, lege horiek onartu gabe ere, zer egin litekeen irakatsi nahi izan diete Internet erabiltzaileei eta Megaupload webgunearen itxiera izan da lehenengo ikasgaia, hain zuzen ere.

Megaupload zerbitzua

Megaupload eta orokorrean Megaword.com webgunean eskaintzen ziren zerbitzu guztiak Zibergelan azaldu ziren 2010eko abenduan, hemen dago lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2010/12/10/megaworld-megaupload-eta-askoz-gehiago/

Baina, laburbilduz esan daiteke Megaupload nork bere fitxategiak “hodeira” edo Internetera igotzea ahalbidetzen zuen zerbitzua dela edo zela. Orokorrean, fitxategi handiak igotzen ziren, emailez bidaltzeko handiegiak zirenak. Igotako fitxategi bakoitzeko lotura publiko bat sortzen zuenez zerbitzu honek, lotura hutsarekin, partekatu ahal ziren hainbat fitxategi.

Webgune eta foro askotan, era honetan, Copyrightek babestutako edukiak partekatzen dituzte, musika, filmak edo filmen zatiak, besteak beste. Edukiak partekatzeko era honi, deskarga zuzena deitzen zaio, beste erabiltzaileren menpe ez dagoelako fitxategi hori deskargatzeko, zuzenean deskargatzen da erabiltzailearen ordenagailura. Gainera, deskargak automatizatzeko aplikazioak ere erabil daitezke, JDownloader (http://jdownloader.org/), adibidez.

Horrela, Internet erabiltzaile batzuk P2P bidezko sareak eta BitTorrent deritzenak ere ordezkatzen joan dira deskarga zuzenarekin.

Hala ere, zerbitzu hauek orokorrean eta Megaupload zehatz-mehatz, ez dira bakarrik babestutako edukiak partekatzeko erabiltzen. Hainbat erabiltzailek igotzen dituzte horrelako zerbitzuetara emailez bidaltzeko handiegiak izan daitezkeen fitxategi pribatuak edo babestu gabekoak. Horrela partekatu ahal dituzte familia edo lagunekin haiek sortutako audioak, bideoak, argazkiak, eta abar. Enpresa batzuek ere erabiltzen dituzte horrelako zerbitzuak aipatutako helburuetarako, arlo profesionalean.

Zer gertatzen da Megaupload webgunean dauden fitxategiekin

Esan bezala, erabiltzaile askok beren eduki pribatuak gordeta zituzten Megaupload zerbitzuan, eduki hori guztia FBIren esku dago une honetan. Eta erabiltzaileak aurkitzen dira ezin dutela inon eskatu beren eduki hori eta ez dutela inolako informaziorik. Ildo horretatik, internauta eta kontsumitzaile elkarte batzuek azaldu dute fitxategi horiek berreskuratzeko eskubidea izan behar dutela erabiltzaileek. Baina, oraindik ez da ikusten inolako argirik kontu honetan.

Antzeko zerbitzuen neurriak

Megaupload webgunearen antzeko webguneek Megauploadekin gertatu dena ikusita bere neurriak ere hartu dituzte eta zerbitzu ezberdinak kendu dituzte arazoak saihesteko. Adibidez, Fileservek deskarga asko dituzten fitxategiak igotzen dituzten erabiltzaileei ordaintzeari utzi diote, halaber babestutako edukia ezabatzen hasi dira.

Uploaded.to webgunearen arduradunak zorrotzagoak izan dira eta zuzenean AEBn emandako zerbitzua bertan behera uztea erabaki dute, beraz munduko beste estatuetan bai baina AEBn ez dute zerbitzurik emango, AEBko sarbideak haien zerbitzarietan blokeatuta.

Era berean, Filesonic zerbitzuak kendu du fitxategiak partekatzeko aukera, beraz, erabiltzaile bakoitzak berak igotako fitxategiak besterik ezin izango ditu deskargatu.

Horrez gain, Internet erabiltzaileen artean mesfidantza dago eta erabiltzaile askok eten egin dituzte webgune hauetan zituzten ordainpeko zerbitzuak eta beste asko ez dira ausartzen zerbitzu horiek kontratatzera dirua galduko dutelakoan.

Ubuntu TV bertsioak Ubuntu bertsio berriek daukaten Unity itxura izango luke eta telebistarako aplikazio berezi batzuk ekarriko lituzke: bideoak, filmak, telebista gida, Youtube, musika. Egia esanda, Unity interfazea oso egokia izan daiteke horrelako telebista baterako. Oraindik ez omen dago hitzarmenik baina Canonicalen ideia urte honen amaieran lehenengo telebistak Ubunturekin ateratzea izango litzateke, AEB eta Txinako merkatuetan hasiko lirateke produktu berri horiek saltzen.

Hau pausu handia izan daiteke Ubunturentzat, izan ere telebista multimediak orain hasi dira ateratzen eta hasieratik egotea oso ona izan daiteke esparru horretan.

Informazio gehiago nahi izanez gero, helbide honetara joan daiteke: http://www.omgubuntu.co.uk/2012/01/what-does-ubuntu-tv-look-in-action-like-this/

Jakina den bezala GIMP irudiak aldatzeko aplikazio librea eta doakoa da eta Mac Os X, Ubuntu edo GNU/Linux eta MS Windows sistemetan instalatu eta erabili ahal da. Adaptable GIMP aplikazioa GIMP-en  oinarrituta dago eta beraz, azken hau ere librea eta doakoa da. Adaptable GIMP MS Windows sistemetan zein GNU/Linux sistemetan instalatu eta erabil daiteke. Proiektuaren webgunean deskargatu daitezke bertsio ezberdinak eta iturburu kodea: http://www.adaptablegimp.org. Bertan ere proiektuari buruzko informazio ezberdina aurki daiteke. Aplikazioari buruzko blog bat ere sortu dute, hona hemen helbidea: http://adaptablegimp.blogspot.com/.

GIMP eta Adaptable GIMP

Adaptable GIMP-en aplikazioaren instalazioak ez du eraginik izango ohiko GIMP aplikazioarekin, hau da, Adaptable GIMP eta GIMP aplikazio biak batera instalatuta egon daitezke sisteman eta halaber, Adaptable GIMP desinstalatuz gero, ez du eraginik izango ohiko GIMPean.

Adaptable GIMP abiaraztean, wikiaren kontua eskatzen du, baina esan ahal zaio konturik gabe jarraitzeko, ez da batere beharrezkoa aplikazioa erabiltzeko.

Adaptable GIMP ohiko GIMP bezalakoa da itxura eta erabilera aldetik, aldatzen den bakarra tresna-kutxa da. Hain zuzen ere, hau da Adaptable GIMPek daukan berezitasuna GIMPekin alderatuta. Tresna-barra eraldatuta dago erabiltzaileak egin nahi duen lana errazteko eta lana egiten laguntzeko.

Task setak

Tresna-kutxan task set deritzonak aukeratu ahal dira, task set hauek ataza-multzoak dira. Edo hobeto esanda, ataza edo lan bat burutzeko jarraipenak dira, urratsez urrats. Era honetan, tresna-kutxan, erabiltzaileak aukeratzen du zein lan egin nahi duen eta behean agertzen dira bakarrik lan hori burutzeko baliabideak. Gainera, baliabide bakoitzaren ondoan ikono urdin bat dago, baliabide edo ataza hori nola edo zertarako den azaltzen duena bertan klik eginez gero. Era berean, aukeratutako ataza-multzo edo lanari buruzko informazioa behar izanez gero, lanaren ondoan ikono berdintsu bat aurkitu daiteke nahi den informazio hori ikusteko.

Lanak ataza-multzotan sailkatzeko aukera honek ez du esan nahi ezin direla ikusi ohiko tresnak. Hori egiteko, task-set aukeran “Default” hautatzea nahikoa da ohiko baliabide guztiak agertzeko.

Task set hauek guztiak programaren wikitik aterata daude eta haietariko asko erabiltzaileek beraiek sortzen dituzte. Batzuk aplikazioan lehenetsita badatoz ere, beste batzuk gehitu ahal dira “Gehitu task set” aukeraren bitartez, ondoren agertuko da bilatzaile bat erabiltzaileak egin nahi duenaren task seta bilatzeko. Edozein erabiltzailek sortu ahal ditu norberaren task setak eta automatikoki wikira igoko dira, besteekin batera, horretarako beharrazkoa da aplikazioa abiarazterakoan eskatzen den wikirako sarbidea. Wikian ere arakatu daitezke honezkero eskuragarri dauden task setak, horretarako helbide honetara joan behar da: http://adaptablegimp.org/w/Browse_Tasksets.

Aplikazio honen alda txar bakarra ingelesez baino ez dagoela da.

Google TV sistemak eskaintzen dituen ezaugarrien artean hauek aipa genitzake: Android sistema eragilea darabilten sakelakoek telebista mota horien telekomando lana egin dezakete; eta, telebistetan, Chrome nabigatzailearekin Interneten ibiltzeko aukera izango da.

Informazio gehiago: http://www.neowin.net/news/google-paying-to-have-android-installed-on-tvs

Sistema horren helburuak bi dira: bata, pertsonentzat erantzuten errazak diren galderak sortzea, eta bestea, software batek datu orriak automatikoki betetzea eragoztea.

Erabilerak

Captcha-k software aplikazio batek automatikoki datu orriak betetzea saihesteko erabiltzen dira. Adibidez, webgune batek inkesta bat plazaratzen badu eta ez bada inongo eragozpenik jartzen, aplikazio informatiko batek automatikoki inkesta bete eta bere erantzunak bidal ditzake, inkestaren emaitza aldatze aldera. Sarreren salmenta sistema batean ere, norbaitek sortutako aplikazio batek hainbat sarrera erosteari ekin diezaioke, edo enkante batean aplikazio batek saltzailearen alde egin dezake, automatikoki azken eskaintza gaindituko duen eskaintza berri bat sortuz. Ohikoak izaten dira ere blog eta foroetan mezu komertzialak publikatzeko egiten diren saioak. Spam gisa ezagutzen diren mezu horiek software automatiko batek sortzen ditu, eta, bere ekinean, ahal den blog edo foro gehienetan bere mezuak txertatzen saiatzen da aplikazio informatiko hori.

Adibide horiek guztiek webgune batek eskaintzen duen datu orriak beteko dituen software baten esku sartzea eskatzen dute. Datu orri horiek captcha sistemarekin babestuko balira, software automatiko horiek ez lirateke gauza izango datu orriak bere osotasunean ondo betetzeko, eta euren ahalegina alferrikakoa izango litzateke.

‘Recaptcha‘

Recaptcha enpresa ere Carnegie Mellon unibertsitatean sortu zen, eta ondoren, 2009. urtean, Google enpresa ezagunak erosi zuen. Recaptcha sistemak, captcha sistemak bezala, datu orriak automatikoki beteko dituen makina zokoratzea du helburu, eta, horretarako, testu bat erakusten duten irudi digital parea eskaintzen du datu orrietan. Sistemak erakusten dituen testu digitalizatu horiek, ordea, ez dira ausaz sortzen, artxibo jakin batzuetatik hartzen dira. The New York Times eta Google Books-en digitalizatutako artxiboak dira sistema horren iturri. Sistema hori erabiltzen den webguneetan, irudi bihurtutako (digitalizatutako) bi testu eskaintzen zaizkio erabiltzaileari. Testuetako bat zein den argi du ere captcha sistemak, baina bigarrenarekin zalantzak ditu: digitalizatzeko erabili den OCR sistemak ez baitu konfiantza handiko emaitzarik lortu. Testu idatziak digitalizatzean askotan ez dira hitz guztiak ondo igartzen, tinta galdua dutelako, edo tolesdurak hitzak desitxuratzen dituelako. Erabiltzaileak datu orria betetzean, recaptcha sistemak ezagutzen duen hitzerako erantzun ona ematen badu, sistemak pentsatzen du bigarren hitz horrentzat eman den erantzuna ere ona dela. Hainbat erabiltzailek erantzuten duten captcha-tan, bigarren hitz horrentzat erantzun berbera ematen badute, sistemak ziurtzat ematen du irudia besterik ez den testu horri dagokion hitza.

Horrela, erabiltzaileak, makinak bete ezin duen lan bat betetzen du, testu baten eskaneatze eta antzematea, hau da, OCR lana. Sistema hori kudeatzen duen enpresak dioenez, 200 milioi captcha betetzen dira egunero, eta hainbat lekutan erabiltzen da: Ticketmaster, Facebook, Twitter eta beste 350 mila sistematan.

QR kodeen bitartez irudi kodifikatu batean informazio mota ezberdinak gorde daitezke: lotura bat, testua, datu pertsonalak. QR Code bat zer den sakonago azalduta dago Zibergelako artikulu honetan: http://zibergela.bitarlan.net/2011/05/27/qr-kodeak-komunikazio-modu-berria/.

QR Voice zerbitzuaren bitartez, web aplikazio batean testu bat audio bihurtzen du eta audio horri dagokion QR kodea erakusten du pantailatik. QR kode hori gero gorde daiteke irudi bezala nahi den moduan erabiltzeko. Adibidez, QR kodeak irakurtzeko edozein aplikaziorekin sakelako telefono baten kameratik irakurtzen da eta audio mezua telefonoan entzuten da.

Bihurketa egiteko muga 100 karaktere dira. Mikrofonoaren bitartez grabatu edo teklatuaren bitartez idatzi ahal da mezua. Audio bihurketa ahalik eta zehatzen egiteko hizkuntza aukeratu behar da. Hizkuntza asko egon arren, euskara ez dago. Hala ere, irakurketa antzekoa daukan hizkuntza bat aukeratuta, gaztelera, adibidez, nahiko ondo entzuten da emaitza.

QR Voice erabiltzeko http://qrvoice.net da helbidea.

Erabiltzaile batek bere nabigatzailean ikusten duen webgune bat garatzeko, teknologia ezberdinak erabiltzen dira. Batzuk nabigatzaileak erabiltzen dituen teknologiak dira, beste batzuk ordea, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak erabiltzen ditu. Azkenean, erabiltzaileak ikusten duen webgunea da teknologia horien guztien nahasketaren emaitza, alegia, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak nabigatzaileari informazioa bidaltzen dio eta informazio hori prozesatuta eta interpretatuta nabigatzaileak erakusten dio webgunea erabiltzaileari ikusten duen informazio eta itxurarekin.

HTML

Webgintzan erabiltzen diren teknologien artean, ziurrenik, HTMLa da ezagunena. Izan ere, HTMLa Interneten hastapenetik erabiltzen da, HTMLren bitartez sortu ziren lehenengo web orriak. Hala ere, sortu zenetik, teknologia guztiek bezala, aurrera egin du eta bertsio ezberdinak atera dira, azkena HTML 5 da (http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/23/html5/). HTML izena, HyperText Markup Language adierazpenaren akronimoa da. HyperText hitzak, estekei esker, web orrialde batetik beste testu batzuetara, alegia, beste web orrialde batzuetara joateko aukera adierazten du. Markup Language du izena markaketa lengoaia delako. Hau da, etiketen bitartez, web orrialdean dauden elementuak sailkatzen dira eta nabigatzaileari esaten zaio, zer den parrafo bat, irudi bat, zerrenda bat, taula bat edo titulu bat, besteak beste. Lengoaia honen zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) nazioarteko erakundeak mantentzen ditu. Oso garrantzitsua da zehaztapen horiek eta estandarrak betetzea bai web garatzaileek bai nabigatzaileen garatzaileek. Webguneak nabigatzaile ezberdinetan era egoki batean ikus daitezen.

CSS

CSS, HTMLren kasuan bezala, nabigatzaileek web zerbitzaritik jaso, prozesatu eta interpretatzen dute. CSS bere jatorrizko izenetik dator Cascading Style Sheets, hau da, Kaskadako Estilo-Orriak. CSSak HTML dokumentuei itxura emateko erabiltzen dira. Hau da, HTMLren bitartez dokumentu edo web orrialde baten estruktura zehazten da eta CSSren bitartez, bere aurkezpena edo bere itxura. CSS lengoaiaren zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) erakundeak ere zehazten ditu eta halaber, kasu honetan oso garrantzitsua da web garatzaile zein nabigatzaileen partetik estandarrak errespetatzea.

Javascript

Javascript ez da HTML eta CSSen kasuan bezala maketatzeko lengoaia bat, programazio lengoaia baizik. Hau da, javascripten bitartez web orrialdean funtzionalitate eta eragiketa automatiko ezberdinak gehitu ahal dira. Aurreko kasuetan bezala, nabigatzaileek interpretatu eta prozesatzen dute javascript kodea, hau izan da askotan buruhauste handia web garatzaileentzat, batzuetan zaila zelako javascript kode bera nabigatzaile ezberdinetan ibiltzea, nabigatzaile bakoitzak ezberdin interpretatu ahal zuelako. Nahiz eta oztopo hauek hobetzen joaten diren.

Flash

Flash teknologia oso erabilia izan da animazioak eta eragiketa batzuk egiteko, nabigatzaileak exekutatzen du flash fitxategi bat eta pantailan erakusten du. Hala ere, oraindik bideoak on-line ikusteko asko erabiltzen bada ere, askoz gutxiago erabiltzen da gaur egun.

Zerbitzariko programazio lengoaiak

Aipatutako aurreko teknologiak, esan bezala, nabigatzaileak prozesatu eta interpretatu egiten ditu. Baina, egungo gehiengo webguneetan, prozesamendurik handiena web zerbitzarietan egiten da. Web zerbitzarian exekutatzen diren programen bitartez, datuak sartzen dira datu baseetan, kontsultatzen dira, prozesatzen dira eta emaitzak HTML eta CSS lengoaiekin nabigatzaileetara bidaltzen dira azken hauek informazioa erakus dezaten. Programazio lengoaia horiek nabigatzailean exekutatzen diren lengoaiek baino askoz gaitasun handiagoa dute eta horrek ahalbidetzen du deritzen web aplikazioak, intranetak eta extranetak garatzea. Web inguruneko programazio teknologia eta lengoaiarik ezagunenak PHP, Java, ASP, .NET, Python dira besteak beste. Web aplikazio garatuen hedapenean AJAX izeneko teknologiak ere zerikusi handia izan du. Teknologia hau zerbitzarian eta nabigatzailean exekutatzen da.

Datu Baseak

Zerbitzarietan ere datu baseak kudeatzeko sistemak erabiltzen dira, web zerbitzarian bertan edo beste zerbitzari batean instalatu ahal dira. Datu base hauen bitartez, web aplikazio baten datu guztiak kudeatu eta kontsultatu daitezke. Ohikoenak MySQL, PostgreSQL, Oracle edo SQLServer dira. Lehenengo biak, PostgreSQL eta MySQL datu base libreak dira.

Apple etxeak, esan bezala, arrakasta latza lortu du iPad 2arekin, baina ez da izan produktu arrakastatsu bakarra; iPhone 4S telefonoa eta MacBook Air ordenagailu eramangarriak ere erruz saldu dira.

Nabigatzaileen inguruan, Googleren Chrome hazi da gehien 2011. urtean. Azken urte hauetan Mozillaren Firefox nabigatzailea Microsoften Internet Explorerri erabiltzaileak kentzen joan bada ere, 2011. urtean, Chrome izan da Explorer eta Firefox nabigatzaileen lepo hazi dena. Nabigatzaile erabilien kuotak horrela gelditu dira, StatCounterren aburuz: %40 Internet Explorer, %27 Chrome eta 25% Firefox.

2011. urtean ere, teknologiaren munduan hainbat agurtu ditugu. Batzuk ezagunak oso, Appleren CEO izandako Steve Jobs kasu, eta beste batzuk, jendartean ezagunak izan ez arren, teknologia munduan oso garrantzitsuak izan direnak. Horietako bat da Dennis Ritchie; 1941. urtean jaio zen, eta, 70eko hamarkadan, UNIX eta C programazio lengoaiaren garapenean parte hartu zuen. 2011. urtean zendutako beste bat Betty Jean Jennings Bartik izan da, ENIAC izena zuen lehen ordenagailuaren sortzaileetako bat.

Porrotak

Teknologia enpresa ezagunenek, HTC, Samsung, LG, Sony eta abarrek, euren tabletak merkaturatu dituzte. Samsung etxeak arrakasta handia lortu du Galaxy izeneko tabletarekin, baina beste ekoizle batzuek porrot handiak jasan dituzte, HP eta RIM etxeek kasu. HP etxeak WebOS sistema eragilean oinarritutako Touchpad izeneko tableta plazaratu zuen; produktu ona, etxe ospetsua, baina salmentarik ez. Ipadaren prezio antzerakoa zuen, eta erabiltzaileek nahiago izan zuten Appleren tableta. Ondorioz, HP etxeak prezioa asko jaitsi behar izan zuen bere produktu berria saldu ahal izateko, eta, azkenean, tableten negoziotik alde egitea erabaki zuen.

BlackBerry ekoizten duen RIM etxeak ere BlackBerry PlayBook delakoa merkaturatu zuen, baina ez zuen arrakastarik izan; badirudi sistemaren eguneraketa urria eta aplikazio erakargarrien eskasia izan zela arrakasta eskasaren arrazoia.

Tableten mundutik at, teknologiaren beste alor batzuetan ere, izan dira uste baino emaitza kaskarragoak izan dituzten produktu eta zerbitzuak. Google+ da horietako bat. Kontaktuak zirkulutan biltzeko aukera ematen du sare sozial horrek ez du publiko zabalaren onarpenik izan. Googlek berean jarraitzen du, funtzionaltasun gehiago eskaintzen, jada erregistratuak dituen 50 milioi erabiltzaile horien kopurua handitu nahian.

Sarean edo hodeian eskaintzen diren zerbitzuen etenak ere kalte handiak eragin dizkiete RIM eta Sony etxeei. RIMen BlackBerry telefonoak mezularitza zerbitzuak porrot egin eta gero posta gabe izan ziren urrian. Sony etxearen PlayStation plataformak sarean jolasteko zerbitzua eten izan behar zuen bere sistemek jasan zuten eraso baten ondorioz. Agerian gelditu zen Sonyren sistemen ahulezia eta erabiltzaileek sarean gordetzen dituzten datu pribatuak egoki babestearen beharra.

Kontsolen alorrean, Nintendo etxeak betaurreko berezien beharrik gabe 3D efektua eskaintzen zuen 3DS plazaratu zuen. Plataforma horrentzat joko gutxi garatu direlako eta hainbat erabiltzailek zorabioak jasan dituztela zabaldu delako, produktu horrek arrakasta gutxi izan du.

Eta 2012rako zer?

Badirudi hasi berria den urte honek ere gailu eta zerbitzu mordoa eskainiko dituela. Gailuen munduan, bolo-bolo dabilen iPad 3 delakoaren aurkezpena espero da, eta badira Applek bere tabletaren tamaina txikitu eta 7 hazbeteko bertsio bat plazaratuko duela esaten dutenak ere. Apple etxeak ere iPhone telefono adimendunaren bosgarren bertsioa merkaturatuko du, eta, Appleren produktuen inguruan gertatu ohi denez, horrekin ere dena da filtrazio eta txutxu-mutxua.

Microsoft etxeak Windows 8 aurkezteko asmoa du 2012an, eta ezagutzera eman diren ezaugarrien artean, USB 3.0 euskarria, Ribbon interfazea eta aplikazioen denda izango duela jakin da.

Kontsolen munduan, bi dira espero diren aurkezpen ezagunenak: Nintendo etxearen Wii U eta eta Sonyren Vita.

Amaitzeko, Amazon etxea lanean da bere Fire tabletak dituen akatsak konpontzeko, eta gainontzeko tablet ekoizleek bezala, badirudi bere produktuaren bertsio berriren bat kaleratuko duela.

Euskal Herriko Unibertsitatean garatutako web aplikazio bat da, eta ahozkotasuna landu eta praktikatzea du xede. Aplikazioaren erabilpena doakoa da, eta Software Librean oinarritutako lizentziapean eskaintzen da.

Gure ordenagailuen webcam eta mikrofonoa baliatuz, hainbat ariketa presta daitezke, betiere hizkuntzak ikasteko tenorean. Ahozkotasuna lantzea du helburu.

Irakasleak galdera-erantzun moduko ariketak presta ditzake bideo batean, eta ikasleak, bideoa ikusten ari den bitartean, erantzunak emango ditu.

Erantzun horiek bideoan eta mikrofonoz graba daitezke, gero irakasleak bakarrik zuzendu ditzan. Edo, nahi izanez gero, zuzenketak beste ikasleekin elkarlanean ere egin daitezke.

Teknika hori irudietan dauden karaktereak banan-banan antzematean datza: isolatutako karaktere bakoitzaren forma, lerro eta kurben arabera zein karaktere izan daitekeen igartzen saiatzen da OCR sistema. Hitz bat irakurtzen denean, hiztegiak ere kontsulta daitezke, irakurritako hitza existitzen den baieztatzeko eta, horrelakorik ez badago, antzekoa izan daitekeen bat proposatzeko.

Sistema horiek izan dezaketen arrakasta, neurri handi batean, jatorrizko irudiaren ezaugarrietan dago: irudiaren bereizmena, alfabeto mota (latinoak, kanji, zirilikoak) eta, gehienbat, eskuizkribu edo makinaz idatzitako testua.

Alfabeto latinoz mekanografiatutako testu baten irudiaren igarpenean doitasun handia lortzen da; eskuizkribuetan, berriz, oso bestelakoak dira lortutakoaren kalitate mailak. Pertsona bakoitzak eskuz ezberdin idazten dugunez, OCR aplikazioek gure idazkera ikasteko ahalegina egiten dute, eta, horretarako, sare neuronalak esaten zaien modelo konputazionalak erabiltzen dira.

Eskuizkribua ‘on line’ igartzen

Orain arte, jada idatzitako dokumentuetatik testua xurgatzeko teknikak izan ditugu hizpide, off line modua hain zuzen, baina bada eskuizkribua atzemateko on line modua ere. Gailu bat erabilita, idaztean egindako mugimenduak gordetzen dira, eta mugimendu horiek aztertuz, idatzitako karaktereak igartzen saiatzen dira OCR sistemak. Horrelako sistemetan, hiru osagai aurki ditzakegu: erabiltzaileak idazteko erabiltzen duen arkatz moduko gailua, arkatzaren posizioa irakurtzen duen gailua —arkatzean bertan egon daiteke, arkatzetik gertu, edo tableta modukoa ere izan daiteke— eta sistemaren hirugarren pieza software aplikazio bat litzateke. Software aplikazioak arkatzak egindako mugimenduak aztertzen ditu, eta emaitza testu digital bat izaten da.

OCR softwarea

Software komertzial ugari dago merkatuan, eta, gehienetan, nahiko software garestiak dira. Macintoshen sistema eragileetan, arkatz digitalarekin batera, Inkwell erabiltzen da. Linux motako sistemetan, CellWriter erabil daiteke.

CellWriter

Ubuntu sistema eragileak bere pakete biltegietan eskaintzen du aplikazio hau, beraz, erraz instalatu daiteke: Synaptic pakete kudeatzailerekin edo kontsola bidez, apt-get komandoarekin. Aplikazioa lehen aldiz abiarazten dugunean, entrenamendu leihoa eskainiko digu aplikazioak. Bertan, hizki ezberdinak idatzi beharko ditugu, sistemak guk nola idazten dugun ikas dezan. Sistemaren entrenamendu hori funtsezkoa da gero iragarpen zuzenak egin ahal izateko.

Entrenamendua amaituta, aplikazioak sareta bat eskaintzen du. Saretaren gelaxka bakoitzean hizki bat idatzi beharko dugu, eta lerro bakoitza amaituta, CellWriter aplikazioak, guk idatzitakoa igarri eta CellWriter leihoaren azpian dagoen aplikazioari bidaliko dio testua —testu prozesagailu edo beste motako aplikazio bat—. Erabiltzaileak idatzitakoak gaizki ulertzen direnean, sistemak zuzenketak egiteko aukera eskaintzen du, eta, horrela, gehiago erabili ahala, emaitza hobeak lortzen dira. Esaterik ez dago, erabiltzaile batek entrenatutako sistemak ez duela beste erabiltzaile batentzat balio.

OCR softwarea, ‘on line’

On line moduan, mahai gaineko softwarearekin gertatzen den bezala, hainbat software komertzial dago. Guk makinaz idatzitako testuak irakurtzeko doako web aplikazio bat aipatuko dugu hemen: Google Docs (https://docs.google.com). Zerbitzu horretan dokumentuak jartzean, OCR sistema aktiba daiteke. PNG, GIF, JPG edo PDF moduko fitxategietan, Google Docsek testu-araketa burutzen du, eta jarritako fitxategiak gutxieneko bereizmena izanez gero, nahiko emaitza onak lortzen dira; hori bai, betiere makinaz idatzitako testuetan.

OCR hardwarea

Arkatz digitalek eskuz idatzitakoa ordenagailura pasatzeko modu erakargarria eskaintzen dute. Gehienetan, arkatz moduko gailuarekin batera, orriaren bazterrean jar daitekeen irakurle txiki baten beharra dago. Irakurle horrek arkatzaren mugimenduak gordetzen ditu. Irakurletik jasotako datuak baliatzen ditu software batek guk idatzitakoa testu bilakatzeko. Ordenagailura ere konektatu daiteke arkatza, idatzi ahala emaitza pantailan ikus ahal izateko. Gailu horiek nola funtzionatzen duten ikusteko, adibide gisa, Staedtler etxearen Digital Pen produktuaren orrian sartu eta bertako bideoa ikus daiteke.

MyPaint taula grafikoarekin marrazteko aplikazio bat da. Software librea eta doakoa da, gainera Mac Os X, MS Windows zein GNU/Linux plataformetarako eskaintzen da. Nahiz eta bertsio berria oraindik MS Windows sistemetarako baino ez dagoen. Proiektu hau 2005. urtean abiatu zen eta bere xedea taula grafikoarekin marraztu ahal izateko aplikazio libre bat eskaintzea zen, diseinu minimalista batekin eta arkatzaren presioa antzemateko modukoa.

Erabilerraztasunari begira, funtzionalitate bakoitza laster-tekla batekin lotuta dago eta edozein unetan alde baliabide barrak ezkutatzeko aukera dago.

MyPaint-ek Open Raster formatuan gordetzen ditu egindako lanak. Formatu hau irekia da eta Open Document formatuan oinarrituta dago. Gainera, lanak PNG eta JPG formatuetara esportatu daitezke.

Bertsio berriak baliabide barra desplegagarri berri bat ekartzen du, baliabide barra hau pertsonalizatu daiteke widgetsen bitartez. Honez gain, ohar blokaren antzeko baliabide bat ekartzen du, non testuaz gain, kolore probak, pintzelkadak edo miniaturak gorde daitezkeen.

Deskargatzeko edo aplikazioari buruzko informazio gehiago begiratzeko, proiektuaren webgunera jo daiteke: http://mypaint.intilinux.com/

Gaur egun, sakelako telefonoak deiak eta mezuak bidaltzeko gailuak baino zerbait gehiago dira. Sakelako ordenagailu eramangarriak direla ere esan daiteke. Gero eta hardware aurreratuagoa dute, gero eta sentsore gehiago, gero eta sistema eragile konplexuagoak eta gero eta aplikazio zoragarriagoak. Horren adibide garbi bat iPhone telefonoak dira beren iOS sistema eragilearekin.

Applek 500 mila aplikazio baino gehiago eskaintzen ditu iPhone telefonoetarako bere App Storetik, haiek esaten duten bezala lan egiteko, jolasteko eta edozein gauza egiteko. Batzuk ordainpeko aplikazioak dira, beste batzuk, ordea, dohainik deskargatu eta instalatu daitezke norberaren telefonoan.

Doako aplikazioak

Doako aplikazioen artean, Facebook eta Twitterrerako aplikazioak deskargatuenetan daude. Biak dira Facebook eta Twitter aplikazio ofizialak iOS sistemetarako, bigarrenak hasieran Tweetie izena bazuen ere, Twitterrek erosi zuen iPhonetarako beren aplikazio ofizial bihurtzeko. Izan ere, sakelako telefonoetan Internet duten erabiltzaileen artean, sare sozialak mugikorretik kudeatzeko joera handia dago.

Dropbox aplikazioa ere oso erabilia da iPhone zaleen artean. Aplikazio honen bitartez, erabiltzaileak Dropox Interneteko fitxategi biltegian dituen fitxategiak eta karpetak ikus eta kudea ditzake. Halaber, telefonoaren argazki-kamerarekin ateratako argazkiak igo ahal dira Dropboxera. Era horretan, fitxategiak “hodeian” erabiltzen dituztenek, ordenagailuetatik ez ezik, sakelako telefonotik ere erabiltzeko aukera daukate.

Berehalako mezularitzak ere badu arrakasta sakelako telefonoetan, eta beraz, iPhoneetan ere bai. Fring dago berehalako mezularitzarako gehien erabiltzen diren aplikazioen artean. Ziur asko, honen arrazoia zerbitzu asko eskaintzen dituela da, besteak beste: Google Talk, MSN Live, ICQ, Facebook Chat, Aim, Yahoo eta VoIP barne. Horrenbestez, erabiltzaile batek zerbitzu horietariko batzuetan kontua edukiz gero, telefonotik guztiak batera erabili ahal ditu aplikazio bakar honekin.

Oso erabilgarria den beste aplikazio bat GasAll izenekoa da, inguruko gasolindegiak eta haien prezioak azaltzen ditu mapa batean.

Evernote izeneko aplikazioak sakelako telefonoan oharrak egitea ahalbidetzen du, gainera, ohar hauek “hodeian” gordetzen dira eta beraz, ordenagailutik ere kontsultatu daitezke. Baina testu oharrak ez ezik, audio oharrak eta irudiak ere erantsi ahal dira Evernoteren bitartez. Aplikazio honen doako bertsioak 60MBko muga du hileko, baina, orokorrean horrekin nahiko eta soberan dauka edozein erabiltzailek.

Shazam ere oso aplikazio ezagun bihurtu da. Izan ere, ez daude aplikazio asko honek eskaintzen duen funtzionalitatearekin. Erabiltzaileak jakin nahi badu zein titulua daukan bere ingurunean entzuten ari den abesti bat, Shazam, abestia entzute hutsarekin bakarrik, abestiaren titulua, egilea, diskoa, karatula eta bestelako informazioa bilatzeko eta erakusteko gai da.

Ordainpeko aplikazioak

Ordainpekoa bada ere, iPhone telefonoetan eta bestelako plataformetan ere aplikaziorik ezagunenetarikoa da Whatsapp. Aplikazio honek testu mezuak debalde bidaltzea ahalbidetzen du, beti hartzailearen telefonoan ere Whatsapp aplikazioa instalatuta egonez gero. Gainera, ohiko SMSetan ez bezala, Whatsappen kasuan ez dago karaktere mugarik testu mezuak bidaltzeko.

Erabiltzaile batzuk ez daude guztiz ase iPhonek eguraldiaren aurreikuspena kontsultatzeko ekartzen duen aplikazioarekin, beraz, jaitsiera asko lortzen ari da horretarako dagoen aplikazio aurreratuago bat, Weather Pro izenekoa.

RSS jarioak irakurtzeko, Reeder aplikazioa da deskargatuenetarikoa. Aplikazio hau bateragarria da Google Readerrekin, eta beraz, erabiltzaileak irakurri ahal ditu Google Readerren dituen RSSak eta Google Readerren antolatuta dituen bezala. Gainera, diseinu aldetik ere nahiko minimalista eta erakargarria da.

Nahasmena nagusi bada ere, badirudi Android eta iOS (iPhone) sistema eragilea duten telefonoetan atzeman dela aplikazio kuxkuxero hori.

Erabiltzaileak sakatutako teklak, GPS datuak, bidali edo jasotako SMS eta bisitatutako webguneen helbideen berri gorde eta bidaltzen du aplikazio horrek.

Carrier IQ programaren garatzailea den enpresak dioenez, jasotako datuak ez zaizkio inori saltzen, baina ez dago argi jasotako informazio horrekin zer egiten duen. Prentsa ohar batean esan dutenez, ekoizleei eskaintzen dioten informazioa gailuak hobetzeko erabiltzen da, besterik ez.

Berria agertu eta berehala, telefonoak sortzen dituzten enpresak eta telefonia zerbitzua eskaintzen dituztenek ere euren burua zuritzeari ekin diote.

Aplikazio hori kentzea, oraingoz ez da gauza erraza, eta ez dago erabiltzaile soil baten eskura. Norberaren telefonoak aplikazio hori duen jakiteko ere hainbat bide daude: batzuetan aplikazioren bat instalatu behar da, eta, besteetan, instalatuta dauden aplikazioak begiratuta atzeman daiteke Carrier IQ horren presentzia .

Haurrei programazioaren munduan sartzeko lehen ahalegin ezagunenetako bat, Massachusetts Institute of Technology (MIT) ospetsuan egin zuten, 1967. urtean: Logo deritzon programazio hizkuntza asmatu zuten han. Agindu gutxi batzuk erabiliz, ikasleak dortoka itxurako kurtsorea gidatzen du pantailan, norabide ezberdinetan pausuz pausu eramanez.

Hamarkada oso baten ikono izan zen, bestalde, ZX Spectrum. Gailu kuriosoa zen orduko hura, gaurko begiekin begiratuz gero: telebistara konektatzen zen gomazko teklatu bat eta disko gogorrik ezean, garai bateko audio zintak —kaseteak— erabiltzen zituen ordenagailuak. Gailu hark, BASIC programazio hizkuntzako editore eta interprete bat zekarren, eta BASIC hori izan zen askorentzat programazioarekin izandako lehen esperientzia.

Gaur egungo baliabideak

Logo hizkuntza oraindik ere baliagarria den arren, gaur egun, interfaze grafikoak erabiltzen dituzten zenbait aplikazio daude eskura. Aplikazio dezente dago, baina euskaraz eskainitakoak oso gutxi dira. Microsoftek, Small Basic eskaintzen du, 10-16 urteko gaztetxoentzat pentsatua, eta ingelesez soilik. Hackety Hack ere oso inguru polita da programatzen hasteko, Software Ireki moduan eskaintzen da, eta, hainbat plataformatan erabil badaiteke ere, ingelesez aurki daiteke bakarrik. Alice ere hor dago, 3D programazio inguruarekin, hori ere ingeles hutsean.

Scratch

Programazioaren hastapenak erakusteko software ezagunenetako bat da Scratch. Logo hizkuntza bezala, Massachussets-eko Teknologia Institutu ezagunean garatua da, eta, hori bai, euskaratua dago.

Mac, Windows eta Linux plataformetan instala daiteke. Scratchekin, animazio, joko musika eta beste gauza batzuk sor daitezke, eta, gauza horiek guztiak sortzen diren bitartean, gaztetxoek matematika eta konputazio oinarriak barneratzen dituzte. Scratch erabiltzaile komunitate zabala dago, eta, Scratchen webgunean bertan, norberak garatutako programa edo animazioak jar daitezke edonork ikusteko eta jaisteko moduan.

Urtero, Scratch eguna maiatzaren 21ean antolatzen dute, eta, gure artean, iaz antolatu zuten zuen lehendabizikoz Bilbon, Alondegian. Lehen jardunaldi hartan, haurrek eskolan egindako lanak erakutsi zituzten, eta bertaratutakoek scratchekin egin daitezkeen gauzak ikusteko parada izan zuten. Aurten ere Scratch Eguna antolatzekotan dira, eta http://www.scratcheguna.eu/ webgunean jaso daiteke informazioa gehiago, nahi izanez gero.

Beste baliabide batzuk

Aplikazio informatikoez gain, badira liburu eta beste baliabide batzuk haurrek programatzen ikasteko.

Liburuei dagokionez, berriki, Warren eta Carter aita-semeek Computer Programming for Kids liburua sortu dute haurrei programatzen erakusteko; oraingoz, ingelesera, alemana eta txineraz bakarrik eskuratu daiteke.

Python programazio hizkuntza darabilen doako liburu bat ere badago sarean: Snake Wrangling For Kids; frantsesez eta gaztelaniaz ere lor daiteke liburu hori.

Jostailuei dagokienez, Lego etxeak haurrak informatika, programazio eta robotikan murgiltzeko jostailu berezi bat eskaintzen du: Lego Mindstorms.

Googlek bere blog ofizialean honela dio: «Orain arte, Google Plusek pertsonak jarri ditu harremanetan, eta orain, zuretzat interesgarria den horrekin konektatu zaitezen nahi dugu, esaterako, zure herriko tokiko negozioekin eta ezagunak diren markekin» (http://googleespana.blogspot.com/).

Orriekin batera, Googlek Direct Connect (zuzeneko konexioa) aurkeztu du. Googleren bilatzailean + zeinua erabiltzen badugu, zuzeneko konexio horrek zuzenean eramango gaitu bilatzen dugun enpresa edo marka horrek Google Plusen duen webgunera. Hori aktibatzeko, gure Google Plusen ezarpenetan, Google+ pages atala aktibatu beharko dugu.

Aitzindariak

1991n agertu zen HTML hizkuntzaren lehen proposamena. Tim Bernes Leek argitaratu zuen, eta hasiera hartan, hogei elementu proposatu ziren. Aurreko batean azaldu genuen bezala, elementu horiek testuaren atalak markatzeko erabiltzen dira: izenburuak, zerrenda elementuak, definizioak, estekak eta abar. Hasierako hogei elementu haietatik, hamahiru daude egun indarrean HTML hizkuntzaren laugarren bertsioan (HTML 4).

1991tik hona, HTML hizkuntzaren hainbat bertsio agertu dira; egun indarrean dagoena HTML 4 da. Hasierako elementu batzuk alboratu, eta berriak sortuz joan dira bidean, gehienetan, beharrak sortu ahala. Web orrien garapenean ere aldaketa franko gertatu da: maketaziorako erabiltzen ziren taulak alboratuz joan dira, eta egun estilo orriak (CSS) erabiltzen dira.

2007. urtean hasi zen bosgarren bertsio honen definizioa. Garatzaileen artean ezaguna badira ere bertsio berri honen ezaugarriak, orain dela gutxi arte ez da oso ezaguna izan jendartean. Appleren gidari eta teknologia berrien guru izandako Steve Jobsek 2010ean argitaratutako artikulu batean jarri zuen denen ahotan HTML 5. Jobsek defendatu zuen bideoa eta halako edukiak bistaratzeko ez zela etorkizunean Adobe Flash edo antzeko teknologien beharrik izango, eta HTML 5 moduko estandar irekiak erabili beharko liratekeela horretarako. Ordutik, Apple konpainiak ekoizten dituen iPod, iPhone eta iPad produktuetan, ez da Adobe Flash instalatzen, eta, beraz, ez dago flash teknologia erabiltzen dituzten orriak bistaratzerik. Youtube HTML 5 teknologiak eskaintzen hasi da, bere edukiak Appleren gailuetan ikusi ahal izateko.

Ezaugarriak

HTML 5 teknologia familia bat da. Uste dute 2014an argitaratuko dela bertsio horren dokumentazio osoa. Etiketa lengoaia ere baten aldetik, potentzia semantiko handiagoa ematen dioten etiketa berri batzuk sortu dira, hala nola ordua, oin eta buruak edo audioa markatzeko.

Berritasun handienetako bat canvas teknologia da. Teknologia horren bidez, posible da web orri batean marrazkiak egin ahal izatea, eta horrek jokoen garapenari ate handiak zabaltzen dizkio. Teknologia hori ere, bideoarekin gertatzen den bezala, Adobe enpresaren Flash teknologiaren kalterako da, Flash baita orain arte eskakizun grafiko handiak dituzten web orriak garatzeko aukera bakarra.

Eskaintzen den beste teknologia berri batek geolokalizazioarekin du zerikusi. Teknologia hori erabiltzen duten web orriek gure kokapenaren berri izan dezakete, eta eskaintzen diguten edukia moldatu dezakete. Horretarako, nabigatzailea darabilgun gailuak gure kokapen geografikoa jakiteko modua behar du izan, eta guk, erabiltzaile gisa, gure kokapenaren berri ematea onartu beharko dugu.

Datu-base teknologia bat ere prestatzen ari da, aplikazioek gure ordenagailuan datuak gorde ahal ditzaten. Horrela, posible izango da konexiorik gabe gaudenean ere zenbait lan egitea. Esaterako, gure ohartxoak jasotzeko aplikazio batek ohartxoak gure ordenagailuan gordeko lituzke berriz ere konexioa berreskuratu eta datuak sinkronizatu arte.

HTML 5 nabigatzaileetan

Oraindik ere HTML 5 ez denez amaitutako bertsio bat, web nabigatzaileak apurka-apurka dabiltza proposatzen diren teknologia berriei euskarria eskaintzen. Zer erabili dezakegun jakiteko, gure nabigatzaileak zer eskaintzen duen jakin beharko dugu aurretik. Honako webgune hauetan, HTML 5en sostengu mailaren berri ematen dute: The HTML5 Test, When Can I Use, findmebyIP

WinFF software librearen bitartez audio eta bideo formatu ezberdin askoren arteko aldaketak egin daitezke. WinFF software librea da eta MS Windows zein GNU/Linux sistemetan erabil daiteke, gainera bertsio eramangarri bat ere badago, sistemetan instalatu gabe, usb memoria batean eramateko, adibidez. Aplikazioari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, edo deskargatzeko, proiektuaren webgunera jo daiteke: http://winff.org. Ubuntu edo GNU/Linux sistemetan software biltegitik ere instalatu daiteke.

Format Factory, beste aukera bat izango litzateke. Ez da software librea baina bai dohainik deskargatu daitekeela. Gainera, euskaratuta dago Luberri blogaren arduraduna den Alexi esker. Hemen azaltzen du Alexek http://alexgabi.blogspot.com/2009/03/format-factory-euskaraz.html. Format Factory aplikazioaren webgunea, hau da: http://www.formatoz.com

Mobile Media Converter, GNU/Linux, MS Windows eta Mac OS X sistemetan erabili ahal da. Azken hau sakelako telefonoetako formatuetara bereziki bideratuta dago. Hau da proiektuaren webgunea eta bertatik deskargatu daiteke aplikazioa: http://www.miksoft.net/mobileMediaConverter.php

]]> http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/18/audio-eta-bideo-formatuak-aldatzeko-aplikazioak/feed/ 1 http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/18/audio-formatuak/ http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/18/audio-formatuak/#comments Fri, 18 Nov 2011 13:51:49 +0000 Jabi Asurmendi Sainz http://zibergela.bitarlan.net/?p=907

Ez da lehenengo aldia Zibergelan multimedia formatuen gaia agertzen denik, aurreko ale batean ere irudien formatuei buruzko gaia jorratu zen, hona hemen lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2010/04/27/irudi-formatuak/. Kasu horretan irudien formatuena gai nagusia izan bazen, oraingo honetan audio formatu ezberdinak aipatuko dira.

MP3

Audio formatuak aipatzen direnean, ordenagailuan edo edozein gailu digitaletan musika entzuten duen edozein erabiltzaileri MP3 etorriko zaio burura. Izan ere, formatu hau, audio formatuen artean ezagunenetarikoa da. MP3 bezala ezagunagoa bada ere, bere izen teknikoa MPEG-1 Audio Layer III da. Formatu honek audio fitxategiak konprimitzea ahalbidetzen du, kalitate galera ekartzen badu ere.

Moving Picture Experts Group-ek (MPEG) sortu zuen bideo-formatuan audioa kodifikatzeko 1995ean. Garai horretan, formatu honek ospe handia lortu zuen eta azkar hedatu zen, batez ere, Internet erabiltzaileen artean. Izan ere, hain konpresio handiari esker audio-fitxategien trukea Interneten bidez egitea ahalbidetu zuelako. Adibide gisa, konprimitu gabeko abesti batek 56 MB baditu, 5 MB baino gutxiagoko tamaina izan lezake formatu honen bidez konprimitu ostean. Hala bada, Interneteko banda zabala gaur egun bezain hedatuta ez zegoenean, Interneten bidez audio-fitxategiak trukatzeko bide bakarra bihurtu zen, pazientzia edo burua galdu gabe, behintzat.

Bistan denez, MP3 formatuak hamar aldiz baino gehiago konprimi lezake audio fitxategi bat, informazio galera ekartzen badu ere, kalitate maila handiari eusteko gauza da algoritmoa. “Trukua” giza belarriak entzuten ez duen informazioa kentzea da, hau da, giza belarriak entzuten ez dituen frekuentzietako uhinen informazioa. Dena dela, kalitate-galera handiagoa edo txikiagoa izango da konprimitzeko aukeratzen den kalitate-mailaren arabera.

Gaur egun, Interneten ez ezik, musika entzuteko gailu guztietan ere oso erabilia da MP3 formatua. Hain zuzen ere, audio-formatu hau erabiliena da oraindik. Hala ere, konpresio-gaitasun berberarekin kalitate berdina edo handiagoa eskaintzen duten beste formatu batzuk ere aurkitu daitezke gaur egun, adibidez, Windows Media Audio eta Ogg Vorbis;

OGG

Ogg, adibidez, ez dauka patenterik, audio-formatu libre bat da. Formatu honetako fitxategiei .ogg fitxategi-luzapena ematen zaie, eta Ogg proiektu multimediaren barnean dago, non audio eta bideo formatuak biltzen diren.

Malgutasun handia dago kalitate ezberdinetan konprimitzeko, mp3 formatuaren kasuaren antzera. Adibidez, konpresio-maila baxua aukeratuz gero musika fitxategi bat kalitate handian gorde daiteke, eta, hainbesteko kalitaterik behar ez duen telefono bidezko elkarrizketa bat asko konprimitu daiteke konpresio-maila handituz.

WMA

Berdin gertatzen da Windows Media Audio-rekin ere, nahiz eta dagoeneko galerarik gabe konprimitzeko aukera garatu duten. Formatu honen jabetza Microsoftek du, eta, Ogg Vorbis-ek ez bezala, audio-fitxategien erabilera mugatzeko bide bat eskaintzen du. Hau da, sistema batean sortutako audioa beste sistemetan erabiltzea galarazteko aukera ematen du.

WAV

Wave Audio Format, aurrekoak ez bezala, konpresiorik gabeko formatua da. WAV izenarekin da ezagunagoa, hori delako formatu honi dagokion fitxategi-luzapena. Konpresiorik gabeko audio-formatua denez, ez du kalitate-galerarik, baina mota honetako audio-fitxategiek tamaina handia izaten dute. Abesti arrunt batek ia 50 MB izan dezake, esaterako. Grabaketa-minutu bakoitzeko, 5 megabyte inguru behar du. Horrez gain, tamainaren aldetik muga bat dauka: 4 gigabyte baino handiagoko audiorik ezin da gorde; 6 ordu eta erdi inguru, alegia. WAV formatuaren jabetza Microsoft eta IBMrena da.

Mark Suttleworth, Ubunturen fundatzaileak horren berri eman du Orlandon egin den Ubuntu Developer Summit ekitaldian.

Ordenagailuetatik kanpo, Windows 8, Apple-ren iOS eta Android sistema eragilea dira protagonista nagusiak, eta horiekin lehiatu nahi du Shuttleworthek —androidekin nagusiki— software librean oinarritutako sistema eskainiz.

2012. urteko apirilean agertuko da Ubunturen bertsio berria, 12.04 delakoa, eta dispositibo berri horietarako ere prest izanen da. Ubunturen atzean dago Canonical enpresa, eta, printzipioz, softwarea garatzeari ekingo dio bakarrik, eta hardwarea alde batera utziko du. Ez du Google eta Applek bezala bere telefono propioa ekoiztuko.

Ubuntu sistemarako aplikazioak garatzen dituzten programatzaileentzat, berri hona da hori.

Badirudi, mahai gaineko aplikazio horiek gailu berrietara esportatzeko aukera egongo dela.

Eta hori horrela baldin bada, Ubuntu darabilten telefono tableta eta telebistek aplikazio sorta handiarekin hasiko dute beren ibilbidea.

HTML etiketa erabiltzen da hizkuntza testu baten estruktura, bertan dauden elementuen itxura eta beste testu batzuekin duen harremana (loturak) adierazteko. Etiketak aplikatzeko modua sinplea da: itxuratu nahi den testu zatia inguratuz, hasiera (<etiketa>) eta amaiera (</etiketa>) markak erabiliz. Testu baten atal bat letra etzanean edo letra lodian erakutsi nahi badugu, horretarako propio sortutako etiketak erabili beharko ditugu, esaterako, <em> eta <strong>. Adibiderako balio dezakeen testu bat horrela geratuko litzateke: <em>etzanean</em> eta <strong>lodian</strong> erakutsiko da.

HTML lengoaiak proposatzen dituen etiketa gehienek, ordea, ezer gutxi adierazten dute testuaren edukiari buruz. Gure nabigatzaileek web orriak itxura egokian erakusteko pentsatutako etiketa multzoa da HTML hizkuntza, eta ez edukien esanahia deskribatzeko hizkuntza bat. Etiketa horiek ez dute balio, esaterako, web orri batek gertakizun, batzar edo auto baten berri ematen duen adierazteko.

Hori horrela bada, nola lortzen dute google, yahoo, bing, elebila eta horrelako web orri bilatzaileek gure galderei erantzutea? Bilatzaile horiek guztiak, web orriak arakatzen eta irakurtzen dituzten robotak erabiltzen dituzte, eta bot deritze — Googleren arakatzaile edo bot-a googlebot da, eta Microsoftena, berriz, msnbot —. Arakatzaile horiek web orri batean dauden hitz guztiak banan-banan irakurri eta indexatzen dituzte, eta, horrela, gure bilatzaileari bizikleta eskatzen badiogu, arakatzaileak hitz horrentzat bere indizeetan dituen web orriak eskainiko dizkigu. Dokumentu edo orri batean bizikleta hitza maiztasun handiarekin agertzen bada, eta beste orri askotatik bertara joateko loturak badaude, orri hori, bilatzaileak eskaintzen duen emaitza zerrendan, goialdean agertuko da. Lehen postuan agertzeko lehia bizia egoten da, eta hainbat enpresak eskaintzen dute SEO (Search Engine Optimization) zerbitzua, hau da, webgune bat arakatzaileentzat gustagarriago egiten eta ondorioz bilaketetan postu onetan agertzea eskaintzen duen zerbitzua.

Web arakatzaile eta bilatzaileek nola lan egiten duten jakinda, erraz uler daiteke zergatik bilatzaileek batzuetan ez duten ondo ulertzen guk galdetutakoa. Eibar bizikleta testua bilatzen badugu, Eibarren antolatutako bizikleta lasterketa baten berri edo Eibarren salgai dagoen bizikleta bat erakutsiko dit bilatzaileak. Eta horren guztiaren arrazoia, lehen aipatu bezala, bilatzaileek ezin dutela web orrien semantika arakatu.

HTML hizkuntzak dituen muga horiek gainditu eta bot horiei lanak errazteko, Internet gidatzen duen W3C kontsortzioan web semantikoaren alorrean lanean dabil Tim Bernes-Lee bera. Hasierako akatsak zuzentze aldera, web orri baten edukia zein den azaltzeko balioko duen teknologia eta etiketa multzoa garatzen ari dira. Etiketa berri batzuen bidez, posible izango da rock talde baten berri ematen den orri batean, talde horren fitxa moduko bat txertatzea. Fitxa horretan, taldearen izena, sortze data, jotzen duen musika estiloa, jatorria edo musikariak nortzuk diren zehaztu ahal izango da. Arakatzaileak horrelako informazioa irakurtzeko gai direnean, posible izango da horrelako zerbait galdetzea: esan iezadazu zein musika talde sortu den Altsasun 2000. eta 2005. urteen artean. Bizikleta bat erosi nahi badugu, web bilaketa bat eginda, hainbat dendatan eskaintzen den prezioaren berri izatea ere errazago izanen da, eta salneurri edo dendarekiko hurbiltasunaren arabera ordenatu ahal izango dira emaitzak.

Oraingoz, Web 3.0 izena ere baduen horretaz gozatzeko apur bat itxoin beharko dugu, baina badirudi etorkizuna web semantikora begira dagoela.

Orain dela gutxira arte bakarrik MS Windows sistemetan exekutatu ahal zen. Baina Androiderako bertsio bat garatu zuten eta orain OS X sistemetarako ere atera dute beste bertsio berri bat. MS Windowserako bertsioa baino askoz sinpleagoa da. Doakoa da eta bateragarria da Snow Leopard eta ondorengo bertsioekin.

Hau da Winamp aplikazioaren webgunea: http://www.winamp.com/ eta bertan deskargatu daitezke Android plataformetarako bertsioa eta OS X plataformarako bertsioa, http://www.winamp.com/android eta http://www.winamp.com/mac, hurrenez hurren.

Proiektuak blog bat ere badauka non berri hauei buruzko informazio gehiago eskaintzen den, http://blog.winamp.com.

Aurreko artikulu askotan aipatu den bezala, etxe edo enpresa batean Internet edukitzeak, norberaren sarean edo ordenagailuan ate bat dagoela esan nahi du. Hori, printzipioz, ez da txarra, ate horri esker, kanpora atera daitekeelako. Baina ate horri esker ere, barrura sartu ahal da, eta hori da bereziki edozein Internet erabiltzailea babestu behar duena.

Ba, ingelesez Firewall bezala ezagutzen dena, edo suebakia euskaraz, oso baliagarria izan daiteke, kanpora begira dagoen ate hori giltzapean ondo ixteko, eta gainera, norbaitek edo zerbaitek, baimenik gabe, ate hori gainditu nahi duen ohartarazteko.

Zer egiten dute

Suebakien sortzen dute hesi bat sare edo ordenagailu pribatua eta sare publikoaren artean, Internet, orokorrean. Suebakiaren bitartez, sare erabiltzaileak Internetera atera ahal dira, baina Internetetik ezin da suebakiaren hesia zeharkatu, aurretik baimendu ez bada.

Nola jarri suebakia

Suebaki mota ezberdinak daude, adibidez, Internetera konektatzeko router bat izanez gero, ziur aski, firewall bat etorriko da inplementatuta router horretan. Gainera, normalean, router hori lehenetsita dator konfiguratuta ez sartzeko ohikoa ez den trafikorik. Aukera hau oso egokia da, alde batetik, sar liteken erasoa edo nahi ez den trafikoa sare pribatura sartu aurretik mozten delako. Beraz, nahi ez den trafikori ez da heltzen ezta sare pribatura ere, are gutxiago sare pribatuan dauden zerbitzari eta ordenagailuetara. Bestetik, sarera konektatzen den ordenagailu bakoitza wi-fi edo kablearen bitartez, babestuta geratzen da. Gainera, ordenagailuetan ez da ezer instalatu behar ezta ezer mantendu behar, oso erosoa da, ez da babesa galtzen sistema eragilez aldatzen bada edo ordenagailua formateatzen bada. Zibergelaren aurreko artikulu batean router bat nola konfiguratu azaldu zen, hona hemen artikulua: http://zibergela.bitarlan.net/2009/10/08/etxeko-edo-enpresa-txikientzako-routerrak/

Routerrez aparte, suebaki fisikoak ere erosi ahal dira, baina ez dira oso merkeak, 250EUR baino gehiago balio dute. Suebakiak ekoizten dituzten markarik ospetsuenak D-Link, Cisco edo Zyxel dira. Ordenagailu zahar batekin ere suebaki bat konfiguratu ahal da bi sare txartel baditu. Hori bai, azken aukera hau, merkea bada ere, teknikoki konplexuagoa da.

Suebaki bat martxan jartzeko beste aukera bat ordenagailuan bertan instalatzea da. Firewall bat ez da soilik gailu fisiko bat, firewall aplikazio asko daude instalatzeko eta erabili ahal izateko sistema eragile ezberdinetan. Aukera hau egokia da sare bat ez badago eta ordenagailu bakar batean martxan jarri behar bada. Sistema eragile batzuek firewall bat ekartzen dute lehenetsita, adibidez, MS Windows, XP SP2 bertsiotik aurrera. Baina normalean ez dituzte eskaintzen firewall aplikazioek besteko aukerak.

Firewall aplikazioak

Ubuntu eta GNU/Linux sistemetan iptables izeneko suebakia oso ezaguna da, hala ere, erabiltzeko nahiko latza da, kontsola moduan konfiguratzen delako. Horrenbestez, badaude aplikazio grafiko ezberdinak firewall bat konfiguratu ahal izateko leiho sistemaren bidez. Gero aplikazio grafiko hauek azpitik erabil dezakete iptables ala ez. Adibidez: Firestarter, Gufw edo Guarddog. Hauek guztiak eta beste batzuk Ubuntu Software Biltegitik edo pakete kudeatzailetik deskargatu daitezke.

Mac Os X ordenagailuetarako erabil daitezkeen firewallak dira: DoorStop X Security Suite (http://www.opendoor.com/doorstopsuite/), IPNetSentryX (http://www.sustworks.com/site/prod_sentryx_overview.html), Norton Personal Firewall (http://us.norton.com/products/overview.jsp?pcid=ma&pvid=npf30mac) edo doakoa den NoobProof (http://www.hanynet.com/noobproof/).

MS Windows sistemetan bi firewall libre eta doakoak nahiko jatorrak dira, besteak beste, WIPFW (http://wipfw.sourceforge.net/) eta Isafer (http://isafer.sourceforge.net/). ZoneAlarm ere deskargatu daiteke dohainik, nahiz eta librea ez izan, eta ordainpeko bertsioak ere eskaintzen dira. Hona hemen Zone Alarm aplikazioaren webgunea: http://www.zonealarm.com/.

Interfazean hainbat aldaketa dakartza Android 4k, estetika futurista eman diote, eta tipografia ere aldatu egin dute, Robot» letra mota erabiliz. Pantailaren azpialdean, hiru botoi birtual berri jarri dituzte, eta, Appleren iOS sistema eragilean bezala, ikono bat beste ikono baten gainera arrastatu eta askatzen badugu, karpeta bat sortuko da.

Pantaila desblokeatzeko, aurpegia erabil daiteke: gailuaren kamerak erabiltzailearen aurpegia grabatu eta ezagutu egiten du.

Beste hainbat berrikuntza ere eskaintzen ditu Androiden azken bertsioak: NFC teknologien erabilpena, kamerarekin argazkiak azkar ateratzeko modua, kontaktuak kudeatzeko modu berria, datu konexioaren kontsumoaren xehetasunak, eta abar luze bat.

Sistema eragile berri hau izango duen lehen telefona, Googlek berak saltzen duen Samsung Galaxy Nexus izango da.

Blackberry, Research In Motion (RIM) enpresa kanadarrak ekoizten dituen telefonoak dira. 1999. urtean hasi ziren merkaturatzen teklatu fisiko osoak dituzten terminalak, eta hori da erabiltzaileari eskaintzen dion berezitasunik nabarmenena, qwerty teklatua. Letra guztiak eskaintzen dituen teklatua, ingelesez qwerty esaten diotena. Teklatu batean lehen ilaran dauden lehen sei letrek osatzen dute «qwerty» hitza, eta horregatik erabiltzen da termino hori teklatu osoko gailuaz ari garela adierazteko. Blackberry hitza, berriz, gailu horren teklatu estuak, masusta baten itxura gogoratzen duelako hautatu zuten haren egileek.

Posta eta mezularitza zerbituak

Blackberryk, smartphone moduko telefonoen munduan lehiatzeko duen armarik nagusiena, qwerty teklatuarekin batera, posta eta mezularitza kudeatzeko eskaintzen duen erraztasuna da. Beste ezaugarriei erreparatzen badiegu, nabigatzailea ez dabil oso fin, terminalaren itxura soila da, eta hardwarearen berezitasun bakarra, bateriaren iraupen luzea da. iPhone edo Android darabilten telefonoek bezala, aplikazio biltegi propioa du, BlackBerry App World.

Ezaugarri xume horiek izanik, smartphone merkatuan, %20 izatera iristen da, eta, hori azaltzeko arrazoi nagusia, hasieran aipatu dugun ezaugarria: telefono horiek teklatu osoa eskaintzen dutela, eta horrek, mezuak idazteko orduan, abantaila handia ematen duela oraindik ere. Badirudi azkarrago idazten dela teklatu fisiko batean, eta askoz ere akats tipografiko gutxiago egiten direla. Merkatuan duen presentzia ulertzeko, bada beste arrazoi bat ere: Blackberry, telefono bat baino gehiago, zerbitzu bat da, posta eta mezularitza zerbitzu bat. Beste enpresa batzuk ez bezala, Blackberryk zerbitzu bat saltzen du, eta berau erabiltzeko terminal bat. Bere terminaletatik ez ezik, posible da HTC, Nokia edo Motorola batekin Blackberryren zerbitzuak erabiltzea.

Blackberryk eskaintzen duen posta eta mezularitza zerbitzuak kudeatzeko, RIM enpresak berak kudeatzen duen azpiegitura erabiltzen da. Hori dela eta, azpiegitura horrek inongo arazorik badu, Blackberry zerbitzua eten egin daiteke, eta, horren ondorioz, munduan dauden telefono horiek guztiak posta, mezularitza edo Internet zerbitzu gabe geldi daitezke, berriki gertatu den bezala.

Mezuen pribatutasuna

RIMek eskaintzen duen posta eta mezularitzaren beste ezaugarri bat da: erabiltzaileek trukatzen dituzten mezuen pribatutasun maila. Mezu horiek guztiak estuki zifratzen dira, eta, teorian behintzat, beste inork ezin izango ditu irakurri. Ezaugarri horrek hainbat bitxikeria eta arazo sortu dizkio Blackberryri. Esaterako, AEBtako presidenteak, Barack Obamak, Blackberry erabiltzaile sutsua izanik, publizitate galanta egin zion gailuari: presidente izendatu zutenean, Etxe Zuriaren komunikazio legedia betetzeko gailu hori zokoratzeko eskatu bazioten ere, Obamak bereak eta bi egin zituen bere gailu kutuna gorde ahal izateko.

Hainbat herrialdetan ere, Blackberryren zenbait zerbitzuren erabilpena debekatu zaie langileei: Aljeria, Arabiar Emirerri Batuak, India, Indonesia eta Frantzia kasu. Frantziako Gobernuak argudiatu zuen RIMen zerbitzariak Ameriketako Estatu Batuetan eta Ingalaterran egonik, bertako gobernuen esku geratzen zela frantses funtzionarioen mezuen babesa eta hori ez zela onargarria. Beste gobernu batzuentzat, mezuen pribatutasuna da arazorik handiena, bere herritarren komunikazioak zelatatzeko aukerarik eza, hain zuzen ere —horrela zuzenean onartzen ez bada ere—. Aurtengo abuztuan, Erresuma Batuan gertatutako istiluen harira, hango poliziak Blackberry gailuekin bidalitako mezuak ikertzeko asmoa azaldu zuen. Poliziaren aburuz, horrelako gailuak erabili ziren mezuak bidali eta istiluak antolatzeko, eta diputatu batek blackberryen mezularitza zerbitzua etetea eskatu zuen.

Ubuntu Oneiric Ocelot, Ubuntu 11.10, alegia, eskuragarri dago jada erabiltzaileentzat. Izan ere, 2011ko urria da eta sei hilero bezala, Ubuntu GNU/Linux banaketaren bertsio berria ateratzeko garaia da. Beraz, http://www.ubuntu.com/ webgunera joan ahal da eta bertan deskargatzeko lotura aurki daiteke erraz.

Aldaketa asko daude bertsio berri honetan, saioa hasteko pantaila da erabiltzaileak aurkituko duen lehenengo berritasuna, izan ere, jada ez da GDM erabiltzen, LightDM baizik. Hemen, saioa hasteaz gain, aukeratu ahal da Ubuntu 2D edo Ubuntu 3D itxuren artean. Behin saioa hasita, tresna barra ere aldatuta dago aurreko bertsiotik, beste detaile batzuekin batera, adibidez, leihoen kontrolak bakarrik agertzen dira saguaren kurtsorea kokatuta dauden lekura hurbiltzen denean.

Ubuntu2Dk Ubuntu 3Dk baino eskakizun gutxiago ditu sistemaren baliabideen aldetik, beraz oso egokia da ordenagailu xumeagoetarako, bai ordenagailu zaharrak direlako edo bai netbookak direlako, adibidez. Ubuntu 3D erakargarriagoa da grafikoen aldetik, baina Ubuntu 2D baino astunagoa da. Beraz, erabiltzaileak erabaki ahal du zer nahi duen errendimendu gehiago itxura sakrifikatuta edo itxura jatorrago bat errendimendu txikiagoarekin.

Ubuntu Software Biltegia ere asko aldatu da, batez ere itxuraren aldetik eta sisteman lehenetsita datozen aplikazio batzuk ere aldatu dira. Adibidez, bulegotika suitea LibreOffice da. Bideo editore bezala OpenShot aukeratu da eta PiTiVi beraz, ez dator instalatuta lehenetsita.

Honezkero ez da ezer berria Internetaren hedapenak arrisku asko ekarri dituela ordenagailuetarako eta norberak ordenagailuen bitartez gordetzen eta kudeatzen duen informaziorako. Izan ere, botnet deritzona Internet gabe posible ez liratekeen adibide askotariko maltzurkeri bat da.

Zer da Botnet delakoa?

Botnet bat asmo txarreko software bat exekutatzen duten ordenagailu multzo bat da. Multzo hori osatu ahal dute milaka eta milaka ordenagailuk munduan zehar. Asmo txarreko softwarea era automatiko eta autonomo batean egikaritzen da ordenagailu bakoitzean, eta bot izenaren bitartez ezagutzen zaio. Nolabait esateko, botarekin kutsatuta dagoen ordenagailua “zombie” bihurtzen da eta botaren sortzaileak nahi dituen atazak eta lanak burutzen ditu, botneteko beste ordenagailu guztiekin batera. Normalean, ordenagailuaren erabiltzailea ez du sumatzen kutsatuta dagoela eta ez da bere ordenagailuan dagoen botaren lanaz jabetzen. Hala ere, ordenagailuak bai erakutsi ahal dituela kutsatuta dagoelako seinale batzuk. Izan ere, botak memoria eta prozesagailua kontsumitzen du, ordenagailuaren beste aplikazioak bezala, beraz, ordenagailua ohi baino motelago joan ahal da. Halaber, ordenagailuan mezu arraroak ager litezke edo huts egin lezake.

Nola hedatzen dira?

Botak Interneten bidez hedatzen dira, MS Windows sistemetan GNU/Linux edo Mac Os X sistemetan baino askoz gehiago zabaltzen dira. Normalean ordenagailua kutsatzen da Internetetik jaisten diren fitxategi exekutagarriekin. Horregatik kontu handiz ibili behar da gune ezezagunetatik edo konfiantza gabeko guneetatik jaisten diren fitxategiekin. Batzuetan, fitxategi exekutagarri horiek argazki edo bideo luzapen bat jartzen dute erabiltzailea nahasteko. Orokorrean, gizarte-ingeniaritza deritzona erabiltzen da erabiltzaileari ziria sartzeko eta fitxategia deskarga dezan. Behin fitxategia deskargatuta eta ordenagailua kutsatuta, botak jakinarazten dio sortzaileari beste ordenagailu bat kutsatu duela.

Zertarako erabiltzen dira?

Botnetak helburu ezberdinekin erabiltzen dira. Ohikoenetarikoa SPAM edo nahi ez den posta elektronikoa bidaltzeko da, publizitate ug ari igortzeko, alegia. Baina datu pertsonalak lapurtzeko eta sortzaileari bidaltzeko ere erabil daitezke edo klik kopuruaren bidez kobratzen den publizitatean klik kopurua handitzeko.

Hauetaz aparte, botneten bitartez oso ohikoak dira DoS izeneko erasoak. DoS izena Denial of Service hitzetatik dator, hau da, zerbitzu-ukatzea esan nahi du bere izenak. Eraso hauetarako, helburu zehatz bat aukeratzen da, helburu hau izan ahal da webgune bat edo zerbitzari bat, eta botnet sarean dauden ordenagailu zombie guztiek eskakizunak egiten dituzte zerbitzari edo webgune horren kontra. Azkenean, zerbitzaria hainbesteko eskaerei erantzun ezinean aurkitzen da eta behin eta berriz saturatzen eta erortzen da. Beraz, webgunea edo zerbitzaria ez legoke irisgarri erabiltzaile arruntentzat arazoa konpondu edo erasoa amaitu arte.

Eraso honen xedea izan ahal da ekonomikoa, hau da, erasotzaileak erreskate bat eskatu ahal dio webgune edo zerbitzariaren jabeari, politikoa, geldiarazteko webgune bat arrazoi politikoengatik, edo aparteko helburuekin, lorpen pertsonalak, adibidez.

Babes neurriak

Babes neurriak ere hartu ahal dira bot hauek ez kutsatzeko norberaren ordenagailua. Batez ere, garrantzitsua da ez irekitzea posta elektronikoz jasotzen diren fitxategiak igorlea ezagutu ezean, edo nahiz eta igorlea ezagutu, posta hori berak ez duela idatzi susmatuz gero. Halaber, komenigarria da ez jaistea fitxategirik txatetik edo Internetetik, webgunea edo igorlea ezaguna ez bada.

Bestetik, komenigarria da ordenagailuaren sistema eragilea eta aplikazioak ahalik eta eguneratuen mantentzea eta sistema eragileak jakinarazten dituen eguneraketei jaramon egitea.

Segurtasun aplikazioek, antibirusak eta suebakiak bezala, ordenagailua babestuko dute, beraz, ez dago soberan segurtasun softwarea ordenagailuan instalatuta edukitzea.

Azaroaren 21ean jarriko dira salmentan, oraingoz Ameriketako Estatu Batuetan bakarrik. Norbaitek Euskal Herritik Kindle berri hau erosi nahi badu, Bundlebox edo horrelako zerbitzu bat erabili beharko du. Zerbitzu horrek AEBetan dagoen helbide bat eskaintzen du, eta bertara egindako produktu eskakizunak atzera norberaren «benetako» etxera bidaltzen ditu.

Historia

Lehen Macintosha 1984. urtean merkaturatu zuen Apple etxeak. Arrakasta komertzial itzela izan zuen kontsola interfazea alde batera utzi eta sagu eta interfaze grafikoa eskaintzen zuen ordenagailuak. Gaur egungo begiekin museoko pieza dirudien ordenagailu hark 2.500 dolarreko salneurria zuen, 9 hazbeteko pantaila eta 128 Kilobyte DRAM, hau da, Megabyte laurdenera ere ez zen iristen. 80ko hamarkadan izadako arrakasta apurka-apurka itzaltzen joan zen MS-DOS eta ondoren Windows sistema eragilea erabiltzen zituzten PCak agertu zirenean.

1998. urtean, berriki zendu den Steve Jobs Apple konpainiara itzuli eta urte batera, iMac moduan ezagutzen den ordenagailua merkaturatu zen, eta berarekin, egun diharduen arrakastaren bidea berreskuratu zuen Apple etxeak. Ordenagailu hauetan, pantaila eta prozesadorea, dena da bat, eta ondorengo urte guzietan ere, ikono bihurtu den diseinua mantendu egin da.

2006. urtetik aurrera, Applek ordenagailu hauek erabiltzen zituzten prozesadoreak aldatu zituen. PowerPC markako prozesadoreak utzi, eta Intel etxekoak erabiltzen hasi zen. Txip berri hauekin, Applek saltzen dituen ordenagailuek Windows sistema eragilea erabiltzeko aukera dute. Mac OS X sistema eragilea duten makina hauetan, Boot Camp izena duen softwarea erabili behar da Windows instalatu ahal izateko.

Ezaugarriak

Apple etxeak bere gain hartzen du ordenagailu hauen euskarria den hardware eta softwarearen diseinu, fabrikazio eta mantenua. Makina itxiak direla esan daiteke: Macintoshek Applek diseinatutako hardwarea dute, Applek sortutako Mac OS X sistema eragilearekin eta Applek berak garatzen dituen aplikazio sortarekin. Enpresa honek bere produktuaren atal guztiak kontrolatzen dituenez, sistema hauen egonkortasuna handia da PCekin alderatzen baditugu. PC munduan, enpresa batzuek hardwarea bakarrik egiten dute (Acer, Asus, Dell, HP…); Microsoft eta horrelako enpresek sistema eragilea eta milaka eta milaka enpresek softwarea sortzen dute.

Macintosh ordenagailuen beste ezaugarri bat estetika zaindua izan da. Bere iMac G3 ordenagailuaren plastiko garden koloreduna azken hamarkadako ikono bat izan da, eta zer esanik ez azal metalikoa duten Macintosh eramangarriak: macBook ezagunak, eramangarriaren tapan argiztatua agertzen den sagarra eta guzti.

Mac OS X sistema eragileak, Linuxek bezala, Unix du oinarri. 2002. urtetik aurrera, Macintosh ordenagailu guztietan presente dagoen sistema eragilea da. Sistema honen xedea erabiltzaileari gauzak erraztea izan da: adibidez, keinuak erabiliz, akzio ezberdinak burutzen dira.

PCekin alderatuz, oro har, sistema garestiagoak izanda ere, nabarmena da Macen erabiltzaileek markarekiko erakusten duten atxikimendua. Interneten, PC eta Mac erabiltzaileen artean dauden ezberdintasunak erakusten dituzten hainbat ikerketa aurki daitezke. Oro har, maila ekonomiko ezberdinen artean dauden diferentziak nabarmentzen dira: goi mailako ikasketetan, gehiago dira Mac erabiltzaileak, politikoki liberalagoak eta gazteagoak. Ikus daitekeenez, trufarako behintzat ematen du gaiak.

Sistema eragile eta itxura kudeatzaileak

Sistema eragileek, urteak aurrera egin ahala, hardware baliabide gehiago eskatzen dituzte. Hain ezaguna dugun Microsoft Windows familiako lehen sistema eragileak—1985 urtean agertu zen Windows 1.01 sistemak— disko gogorrean megabyte bat baino gutxiago behar zuen, eta instalatzeko euskarri gisa, bost hazbeteko bost diskete erabiltzen ziren. Windows 7 moduko sistema eragile moderno batek, ordea, gutxienez, gigabyte bateko RAMa eta hogei gigabyteko disko gogorra eskatzen ditu.

Leiho kudeatzaileak ere asko aldatu dira. Erlieberik ez zuten leihoetatik orain erabiltzen ditugun 3D efektuetara bide luzea dago, eta bide horretan gora egin dutenak nabarmen hardware eskakizunak dira. Windows sistema eragileak berea propio duen inguru grafikoa dakar, eta Windowsen azken sistema eragilean, Windows 7n, Aero izena dauka. Sistema eragile hori darabilen ordenagailuak ez badu potentzia nahikoa —prozesadore azkarra, txartel grafiko egokia, RAM kopurua—, ez dira Aero horrek eskaini ditzakeen efektu guztiak bistaratu ahal izango.

Linuxen gisako sistema eragileetan, hainbat inguru grafikoren artean hauta daiteke; Gnome eta KDE dira ezagunenetako batzuk. Hona hemen Linux sistema inguruetan gehien erabiltzen diren inguru grafiko batzuen RAM eskakizun batzuk: KDE 3-uk (512 megabyte), Gnome 2-k (384 megabyte) eta XFCE 4-k (128 megabyte RAM). Aukeratzeko orduan, inguru grafikoak eskaintzen dituen itxura eta efektuak ez dira irizpide bakarrak, beraz, leihoak apaindu eta aurkeztuko dizkigun sistema horietako batzuk potentzia txikiko ordenagailuekin lan egiteko prestatuak baitaude.

Ordenagailu moteletan instalatzeko zenbait sistema eragile

Linux munduan distribuzio asko eta asko daude, eta horietako batzuk ordenagailu zaharretan ibiltzeko propio pentsatuak daude. Microsoften, ordea, ez dago sistema eragilearekin inguru grafiko ezberdinik erabiltzeko aukerarik, eta, gehienetan, ordenagailuak sistema eragilearen bertsio jakin batean mantentzen dira. Oraindik ere, asko eta asko dira 2001. urtean agertu zen XP bertsioa darabilten ordenagailuak. Horrek bi arrazoi ditu: batetik, erabiltzaile asko eta asko Windows Vistarekin nazkatu eta nahiago izan zuten XPn jarraitzea; eta, bestetik, Windows Vistaren eskakizunek ezinezkoa egiten zuten XP zuten hainbat ordenagailu eguneratzea. Sistema zaharretan instalatu ahal izateko, Microsoftek Microsoft Windows Fundamentals for Legacy PCs izeneko Windows XP bertsio bat kaleratu zuen 2006. urtean. Sistema eragile horrek eskakizun hauek ditu: 611 mega disko gogor, 233 MHztako prozesadore bat eta 64 megabyte RAM.

Linux sistema eragilean oinarritutako distribuzio ugari eskaintzen da ordenagailu zaharkituetan instalatu ahal izateko. Ezagunenetako batzuk hauek lirateke: Lubuntu, Xubuntu edo Vector. Adibide gisa, Vector hori Slackware izeneko distribuziotik eratorritako sistema eragilea da, XFCE edo KDE darabil inguru grafiko gisa eta 32 megabyte RAM / gigabyte bateko disko gogorra besterik ez du behar lan egiteko.

Ordenagailu zaharrekin egin daitekeen beste zenbait gauza

Gure ordenagailu zaharra garbigunera eraman baino lehen, bada oraindik beste modu batean erabiltzeko aukerarik. Gobernuz kanpoko erakunde batzuek ordenagailu zaharrak jaso, konpondu eta beharra dagoen lekuetara bidaltzen dituzte. Informatikan trebezia apur bat izanez gero, gure ordenagailu zaharra etxeko edo enpresako sarean jarri, eta fitxategiak zerbitzatzeko makina gisa baliatu dezakegu, modu eraginkorrez.