Iruzkinak (0)

Ordenagailuek ezinbestez sistema eragile bat behar dute ibili ahal izateko. Izan ere, ordenagailuez hitz egiten ari bagara ere, ordenagailuek ez ezik gailu digital gehienek ere sistema eragile bat behar dute beren funtzioak bete ahal izateko.

Zer da sistema eragilea

Ezaguna den bezala, ordenagailuen funtzionamendurako bi osagai mota beharrezkoak dira. Alde batetik hardwarea dago, hau da, osagai elektronikoak, ukitu daitekeena, nolabait esateko. Bestetik, softwarea dago, alde logikoa, alegia, ukitu ezin daitekeena. Bada, bi osagaien artean sistema eragilea dago, ordenagailuen oinarrizko softwarea dela esan daiteke. Horrenbestez, arestian esan bezala, ordenagailu guztiek eduki behar dute sistema eragile bat gutxienez instalatuta ibili ahal izateko. Zibergelan aurreko artikulu batzuetan azaldu den bezala, sistema eragile bat baino gehiago egon ahal dira instalatuta ordenagailuan. Alabaina, beti kargatzen da bakarra ordenagailua pizten den bakoitzean.

Sistema eragilearen funtzioak

Sistema eragilearen xedea ordenagailu batean oso garrantzitsua da. Sistema eragileak oinarrizko sistema eskaintzen du aplikazioak erabili ahal izateko. Era honetan, ingurune grafikoa (baldin badauka, kasu gehienetan badauka) eskaintzen du, era berean, aplikazio eta software ezberdinak kargatu eta egikaritu behar ditu. Hala, bada, aplikazioak normalean programatuta daude sistema eragile zehatz baterako eta horregatik, MS Windowserako garatuta dauden aplikazioak ezin dira erabili GNU/Linux edo Mac Os X sistemetan, ez badaude bertsioak garatuta sistema hauetarako ere bai.

Bestetik, ordenagailuan dagoen hardwarea eta baliabide fisiko guztiak kudeatu behar ditu. Hau da, osagai elektronikoen ezaugarriak, aplikazioen partetik beren erabilera eta aplikazioen partetik beren erabilpena kudeatu behar du, besteak beste. Honela, aplikazio batek ordenagailuaren baliabide fisiko bat okupatuta edukiz gero, sistema eragileak kontrolatu beharko du baliabide horretarako sarbidea beste aplikazio batzuetatik.

Era berean erabiltzaileak eta beren baimenak ere kudeatzen ditu sistema eragileak hala nola sistemarako sarbidea.

Microsoft sistema eragileak

Microsoften sistema eragilea Microsoft Windows da eta bertsio ezberdinak daude bai zerbitzarietarako eta bai ordenagailuetarako, hala nola beste gailu digital batzuetarako. Ordenagailuetarako egungo bertsioa da Microsoft Windows 7, 2012 urtean MS Windows 8 aterako dela espero da. Aurreko bertsioei dagokienez Microsoft Windows Vista, Microsoft Windows XP, Microsoft Windows 98 edo Microsoft Windows 95 aipatu daitezke, esaterako. Hauetaz gain, ordenagailu erabiltzaile nostalgikoek ere MS Windows 3.11 Workgroup edo MS Windows 3.1 bezalako bertsioak gogoratuko dituzte, hala nola MS-DOS sistema eragilea.

Zerbitzarietarako Microsoft Windows Server 2008 da azken bertsioa, lehenago, Microsoft Windows Server 2003, Microsoft Windows Server 2000 edo MS Windows N.T 4.0 bertsioak argitaratu ziren.

Hau da MS Windowsen webgunea: http://www.microsoft.com/windows/

Mac Os X sistema eragilea

Appleren sistema eragilea Mac Os da eta Appleren ordenagailuetarako prestatuta dagoen sistema eragilea da. 1999 urtetik aurrera Mac Os X izena hartu du eta Unixen oinarrituta dago, alegia Unix motako sistema eragilea da. Beraz, itxura begiratuta ematen ez badu ere, teknikoki ezaugarri komun asko ditu beste Unix motako sistemekin, GNU/Linux sistemekin, adibidez. Sistema eragile hau oso zuzenduta dago hardwarera eta beraz, Appleren ordenagailuetan erabiltzera. Grafikoki, oso indartsua eta erakargarria da, garrantzi handia dauka alde grafikoak sistema eragile honetan. Teknikoki ere oso sistema eragile ona da, oso egonkorra da. “Snow Leopard” izeneko 10.6 bertsioa da berriena. Izan ere, Mac Os X bertsio bakoitzak bere izen berezia du, era honetan, 10.5 bertsioa “Leopard” da, 10.4-k “Tiger” du izena, 10.3 da Panther, 10.2 Jaguar, 10.1 Puma eta 10.0 Cheetah da.

Gehiago ezagutzeko, Mac Os X-ren webgunera jo daiteke: http://www.apple.com/macosx/

Unix eta GNU/Linux sistema eragileak

Unix eta GNU/Linux sistema eragileen artean aniztasun zabala dago, kode irekiko eta kode itxiko sistema eragileak aurkitu ahal dira. Batzuk oso profesionalak dira eta oso bideratuta daude enpresen zerbitzarietara, Sun enpresa zenaren eta orain Oracleren eskuan dagoen Solaris sistema eragilea edo HPren HP-UX bezala. Beste batzuk, ordea, mahaigaineko ordenagailuetara daude bideratuago. Ezagunen artean, lehen aipatutakoak daude, Solaris (http://www.oracle.com/us/products/servers-storage/solaris/index.html), HP-UX (http://h71028.www7.hp.com/enterprise/w1/en/os/hpux11i-overview.html), hala nola GNU/Linux banaketa ezberdinak: Ubuntu (http://www.ubuntu.com/), Debian (http://www.debian.org/), Red-Hat (http://www.redhat.com/), Suse (http://www.opensuse.org), Gentoo (http://www.gentoo.org/), Mandriva (http://www2.mandriva.com/), Fedora (http://fedoraproject.org/). Beste sistema batzuk ere badaude GNU/Linux bezala, gainera irekiak direnak baina bestelako lizentzia batekin, FreeBSD (http://www.freebsd.org/) edo OpenBSD (http://www.openbsd.org/), esaterako.

Iruzkinak (0)

Linux Live USB Creator, Lili USB Creator bezala ere ezagututa, MS Windowserako aplikazio bat da. Aplikazio honek USB memoria autoabiarazgarria GNU / Linux sistema barnean duena sortzea ahalbidetzen du. Horrela posiblea da eramatea USB memoria hori eta GNU/Linux sistema bat abiaraztea edozein ordenagailutatik. Beti ere, ordenagailuan hori egitea baimenduta baldin badago. Gainera, sistema eragile eramangarri honetan, Live CDetan ez bezala, konfigurazioa, laster-markak, kontaktuak edo erabiltzaileak nahi dituen aplikazioak zein dokumentuak gorde ahal ditu eta guzti hori edozein ordenagailutatik exekutatu.

Zenbait GNU/Linux banaketarekin ibiltzen da eta hemen dago aplikazioaren webgunea:
http://www.linuxliveusb.com/index.php

Iruzkinak (0)

Sei hilero bezala badago hemen Ubuntu 10.04, Ubuntu bertsio berria. Bertsio berri honi Lucid Lynx izena jarri diote Canonical entitateko kideek. Gainera, bertsio hau LTS da, alegia, “Long Term Support”. Horrek esan nahi du iraupen luzeko laguntza teknikoa duela. Horrenbestez, hiru urtez luzatuko da mantenua eta laguntza teknikoa mahaigaineko ordenagailuetarako eta bost urtez zerbitzarietarako.

Hainbat hobekuntza sumatu daitezke Ubuntu Lucid Lynx honetan. Sistema abiarazteko abiadura, adibidez, aurreko bertsioan nahiko azkartu bazen, oraingo bertsio honetan are gehiago arindu da. Ubunturen garatzaileen helburua soilik 10 segundotan abiaraztea da, hau ezin da bete ordenagailu guztietan, ordenagailuaren ezaugarri teknikoen menpe dagoelako. Hala ere, egia esanda, aurreko bertsioarekin sistema abiarazteko azkartasuna nabaria bazen, honetan izugarri azkarra dela onartu behar da. Ordenagailua piztu eta segundo gutxitan Ubuntu martxan dago jada.

Bestetik hobekuntza tekniko batzuk ere ikus daitezke, Ubunturen bertsio berri hau Linux Kernel 2.6.32 bertsioarekin etortzen. Nvidia txartel grafikoen kasuan, Noveau da orain lehenetsitako driverra eta hobetu dituzte txartel grafiko hauetarako driver jabedunen instalazio aukerak.

Itxura aldaketa

Ubuntu Lucid Lynx abiarazten denean nabarituko den lehenengo aldaketa itxura grafikoa izango da. Erabat aldatu da beste bertsioetatik, ohiko kolore marroiarekin apurtu dute bertsio berri honetan eta morea da orain banaketaren kolore nagusia, gris iluna eta laranja ilunarekin batera.

Bestetik, leihoen gaia ere aldatu da eta botoiak titulu-barraren ezkerrean kokatu dira eta ez eskuman, ohikoa den bezala. Honen ondorioz, hasiera batean, arraroa egiten da leihoak ixtea, handitzea edo txikitzea, ohitura eta inertzia dela eta, goiko eskumako aldera eramaten delako sagua eragiketa hauek egiteko. Alabaina, laster batean ohitzen da erabiltzailea, eta bestela, beti aldatu daiteke era erraz batean hobespenetatik, itxura grafikoa aldatzeko aukeran.

Firefoxerako hasierako orrialdea eta lehenetsitako bilatzailea

Beste aldaketa bat izan da Firefoxerako hasierako orrialdea. Azkenean, Canonicalekoek Gooleren alde egin dute berriz Internet bilatzaile bat aukeratzeko orduan hasierako pantaila honetarako. Hori bai, diseinu aldaketa garrantzitsu batekin eta Ubunturen irudi berrira egokituta.

Bilaketa motorretan ere Googlek jarraitzen du lehenetsita.

Sare sozialekin, microbblogging eta berehalako mezularitzarekin integrazioa

Beste aldaketa sakon bat izan da sare sozialekin, microblogging eta berehalako mezularitzarekin garatu den integrazioa.
Saioa kudeatzeko menutik bertatik zehaztu ahal da erabiltzailearen on-line egoera: eskuragarri, ez dago, deskonektatuta, lanpetuta, ikustezina. Bertan konfiguratu ahal dira sare sozialetarako, microblogging eta berehalako mezularitza kontu ezberdinen ezarpenak. Hauek dira integratzen dituen sare sozialak eta microblogging guneak: Facebook, Twitter, Identi.ca, Flicker, StatusNet, Quaiku, FriendFeed eta Digg. Berehalako mezularitzarako hainbat protokolo integratzen ditu: Facebook berriketa, Yahoo, Jabber, Google Talk, MSN, AIM, IRC, MySpace, qq, ICQ eta beste hainbat. Berehalako mezularitzaren kasuan Empathy aplikazioarekin bateratuta dago eta sare sozialen berriketak irakurtzeko eta idazteko, Gwibber aplikazioarekin dago integratuta. Gainera, menu honetatik bertatik ere Ubuntu one kontua kudeatu daiteke eta sistemaren saioa. Beraz, menu bakar batetik kudeatu ahal dira sistemaren saioa, Ubuntu One, berehalako mezularitzaren kontu ezberdinak eta sare sozialenak. Hau da, nortasun digital anitz dituztenentzat zoragarria!

Beste alde batetik Gwibber aplikazioaren diseinua ere aldatu da eta aldaketek ez dute ekarri erakargarria izate hutsa, erabilerraztasunaren aldetik ere hobetu da izugarri eta beraz erosoago eta errazago erabiltzen da aplikazio hau.

Ubuntu One

Ubuntu One da Ubunturen aurreko bertsioarekin jaio zen zerbitzu bat, dokumentuak on-line gorde eta eskuratu ahal izateko ordenagailu ezberdinetatik norberaren Ubuntutik. Gainera, Ubuntu erabiltzen zuten beste ezagun batzuekin ere partekatu ahal ziren dokumentu hauek. Orain, gainera, Ubuntu erabiltzaileak ez direnekin partekatu daitezke. Honez gain, malgutasun gehiago dago zehazteko zein ordenagailutan partekatu nahi diren gauzak eta zer partekatu daiteke, ez soilik dokumentuak, laster markak eta kontaktuak ere partekatu eta sinkronizatu daitezke erailtzen diren ordenagailu ezberdinen artean. Bestetik, Ubuntu Music Storen erosten diren abestiak ere Ubuntu One-en gordeko dira eta erreproduzitzaile ezberdinekin sinkronizatu daitezke.

Softwarea

Canonicaletik iragarri zuten bezala, Gimp irudi editorea ez dator instalatuta lehenetsita eta erabili nahi izanez gero Ubuntu Software Biltegitik instalatu beharko da, eta minutu batzuetan Gimp sisteman instalatuta egongo da. Bestetik, Pitivi bideo editorea gehitu dute bideoak era erraz batean editatzeko. Ubuntu software biltegian ere diseinu aldaketa sakona egin da.

Iruzkinak (0)

Android sakelako telefonoetarako sistema eragile bat da eta 2007ko azaroan aurkeztu zenetik, joan da hedatzen eta interesa pizten bai telefono mugikorren fabrikatzaileengan zein erabiltzaileengan. Android software librea da eta bere ardura Open Handset Alliance erakundeak du. Open Handset Alliance Googlek bultzatutako partzuergo bat da eta partzuergo honetan estandar irekiekin konprometituta dauden hainbat entitatek parte hartzen dute, hardware, software zein telekomunikazio arlokoak, batik bat.

Sistema eragilearen ezaugarri nagusiak

Sistema eragileak web nabigatzailea integratuta ekartzen du, WebKit kode irekiko motorrean oinarrituta.

Androidek multimedia formatu arruntak onartzen ditu, audio, bideo zein irudietarako.

Bestetik, sakelako telefonoaren menpe dauden beste hainbat ezaugarri ere eskaintzen ditu, GSM telefonia, Bluetooth, 3G, Wifi, argazki-kamera, GPS, iparrorratza, azelerometroa. Ezaugarri hauek ibili ahal izateko Androidekin, telefonoaren hardwareak ere eskaini behar ditu ezaugarri horiek bere osagai elektronikoen bitartez.

Ukimen-pantailarekin erabiltzeko prestatuta dago. Izan ere, horretarako hainbat baliabide ekartzen ditu, ukimen-teklatua bezala. Pantaila biratzen da telefonoa biratzen denean eta zoom ezberdinekin ikusi eta irakurri ahal dira informazio ezberdinak, mapak edo webguneak zein pdfak edo irudiak, esaterako.

Sistemarekin hainbat aplikazio etortzen dira lehenetsita instalatuta: nabigatzailea, posta elektronikoa irakurtzeko aplikazioa, SMSak irakurtzeko eta idazteko aplikazioa, egutegia, mapak, kontaktuak.

Gainera, badago beste ezaugarri bat oso interesgarri bihurtzen duena Android. Market izeneko aplikazio biltegia da, hain zuzen ere.

Market da aplikazio biltegi itzela. Aplikazio biltegi honetan, ordainpeko zein doako aplikazio pilo bat aurkitu ahal dira eta atal ezberdinetakoak: jokoak, erosketak, komunikazioak, komikiak, kirolak, baliabide orokorrak, multimedia aplikazioak, albisteak eta eguraldia, aisialdia, jakintza eta bilaketa, osasuna, gizartea, produktibitatea, bidaiak, telefonorako gai ezberdinak, gehigarriak. Android Marketek ahalbidetzen du garatzaileek Market-en aplikazioak sartzea, ordainpekoak edo doakoak eta edozein Android mugikorretatik egongo dira eskuragai. Honela, sakelako telefonoaren erabiltzaileak deskargatu eta instalatu ahal du nahi duenean. Gainera, gune ofizialetik deskargatzen ari den bermearekin.

Market erabiltzeko eta Androiden beste ezaugarri batzuk ere erabiltzeko, sistemaren eguneraketak, mapak, posta elektronikoa edo web nabigatzailea, esaterako, beharrezkoa da Internet konexio bat mugikorrean. Wifi izan daiteke, edo noizbehinkako konexioak. Baina ahal bada, hobe da etengabeko Internet konexioa. Jada irisgarriagoak dira sakelako telefonoetarako Internet tarifa lauen prezioak. Etxeko ADSL edo kablearenak baino askoz merkeagoak aurki daitezke.

Aplikazio interesgarri batzuk

Androiderako Market biltegian denetariko aplikazioak daude, batzuk Google zerbitzuekin integratuta, era honetan, mugikorrean zein ordenagailu ezberdinetan egon daitezke datu batzuk, kontaktuak edo agenda, esaterako.

Google Sky Map aplikazioaren bitartez, planetario bat eraman ahal da sakelan. Ordua eta posizionamendurako teknologiak erabiltzen ditu jakiteko zeruaren zein zatia ikusten ari den momentu horretan erabiltzailea, eta mugimendu sentsorearen bitartez ere asmatzen du norantz begiratzen ari den. Era horretan izarrak, konstelazioak edo planetak identifikatu eta izendatzeko gauza da aplikazio hau. Gainera, izenaren arabera bilatu ahal dira elementu ezberdinak eta aplikazioak esango du nora begiratu behar den aurkitzeko.

WeatherBug aplikazioak asmatzen du non dagoen erabiltzailea eta eguraldiaren inguruko informazioa eskaintzen dio. Eskuz ere aukeratu daitezke leku ezberdinak leku horietako eguraldiari buruzko informazioa jasotzeko.

Docs To Go aplikazioaren bitartez, bulegotika dokumentu ezberdinak ikusi ahal dira mugikorretik, hurrengo formatuak onartuta: doc, docx, xls, xlsx, ppt, pptx, pdf.

Gtasks aplikazioarekin atazak kudeatu ahal dira eta bateragarria da GMailen dauden atazekin. Google Talk aplikazioaren bitartez GTalk kontaktuekin hitz egin ahal izango da.

Andando edo Hi-Hiker Pro-ren bitartez gorde ahal dira ibilbideak, jakitea zenbat ibili den edo pasatu diren altuera ezberdinak, GPSa erabiltzen dute. And Explorer fitxategi arakatzaile ezaguna da. Barcode Scanner aplikazioaren bitartez barra-kodeak eta QR kodeak irakurri ahal dira argazki-kamera erabilita. ShopSavvy barra-kodeak irakurtzeaz gain saiatzen da produktu ezberdinak identifikatzen eta produktuen prezio ezberdinak lortzen, horretarako norberaren posizioa ere erabiltzen du. Scan2PDF mobile, argazki-kameraren bitartez pasatu ahal da argazki edo dokumentu bat PDFra. BeamReader erabil daiteke PDFak irakurtzeko. Bubble-ren bitartez nibela instalatuko da telefono mugikorrean eskulanetan laguntzen duena zerbait zuzen dagoen jakiteko edo daukan angelua jakiteko. Dog Whistler aplikazioak txakurrentzako txilibitua eskaintzen du frekuentzia ezberdinekin. Draw-ren bitartez hatzarekin marraztu ahal da telefonoaren pantailan eta Solo Lite-ren bitartez gitarra bat egongo da eskuragarri mugikorrean. Voice Recorder aplikazioarekin, mugikorra ahots-grabagailu bihurtzen da. Goggles aplikazioaren bitartez argazki-kamerarekin ateratako irudiak bilatu ahal dira interneten eta Layar edo Wikitudek, argazki kamera, posizionamendua eta mugimendua erabilita gertu dauden elementuen inguruko informazioa ematen dute, dendak, jatetxeak edo mendiak, esaterako.

Microblogging eta Sare sozialetarako aplikazioak ere badaude, Twitroid Twitter zerbitzurako edo Facebook, esaterako.

Iruzkinak (0)

Micorosftek iragarri du Microsoft Windows Vista RTM sistema eragilearen zerbitzu teknikoa etengo duela apirilaren 13an. Gauza bera egingo du Micorsoft XP SP2 sistema eragilearekin uztailaren 13an.

Honek esan nahi du sistema eragile horiek ez dutela jasoko eguneraketa gehiago data horietatik aurrera. Beraz, garrantzitsua izango da instalatzea azken Service Pack hauetariko sistema eragile bakoitzeko. Izan ere, bestela, ziurtasun eguneraketarik ere ez da jasoko. Windows XP-ren kasuan, Service Pack 3 instalatu beharko da eta Windows Vista erabiliz gero, Service Pack 1 instalatu beharko da. Windos XP SP2ren 64 biteko bertsioan zerbitzu teknikoak jarraituko du, ez baitago Service Pack 3 bertsio honetarako.

http://windows7news.com/2010/03/24/xp-sp2-x86-and-vista-rtm-support-ending-soon/

Iruzkinak (0)

Helen OS da oraindik garapenean dagoen sistema eragile berri bat. Garatzaileen asmoa sistema eragile arina sortzea da eta prozesagailu askorekin erabilgarria da dagoeneko. Orain dela gutxi 0.4.2 bertsioa abiarazi dute eta oraingoz funtzionalitate handia ez duen arren, egitasmoaren jarraipena egin beharko da bilakaera ikusteko.

Garatzaileek esaten dute ez dagoela oinarrituta ez Linux, ez BSD, ez Unix eta ez Solaris sistema eragileetan. BSD lizentzia dauka, hau da, lizentzia ireki bat eta zati batzuek ere GPL lizentzia irekia daukate. Beraz, egitasmoa lizentzia zeharo irekikoa da.

http://www.helenos.org/

Iruzkinak (0)

Microsoftek abiatu du eguneraketa bat Microsoft Windows 7 sistemetarako, sistema eragilearen kopia piratak antzemateko. Eguneraketa honek kopia pirata aurkitzen duen sisteman, erabiltzaileari jakinaraziko dio ez dela araua betetzen.

Eguneraketak 1,2 MB pisatzen du eta garrantzitsu bezala markatuta dago. Microsoft-en arabera eguneraketa honek, sistema eragilea era ez zilegi batean instalatzeko 70 era ezberdinak antzemateko gauza da.

Hala ere, eguneraketa honek pirateriaren kontra hartuko dituen neurriak ez bide dira izango oso zorrotzak, sistemaren kopia piratek jarraitu ahal izango dute eguneraketa ez kritikoak jasotzen eta ez da egongo funtzionalitatearen murrizketa.

Informazio gehiago: http://support.microsoft.com/kb/971033

Iruzkinak (0)

Malenkoniatsuek, Windows 3.1 sistema eragilea on-line erabiltzeko aukera daukate jada. Horretarako http://www.michaelv.org/ joan beharko dira.

Hor, garaiko sistema eragilean zetozen hainbat aplikazio eta aukera erabil daitezke: MS-DOS prompta kontsolan komandoak exekutatzeko, kalkulagailua, ohar bloka, media player, irudi ikustatzailea, Dragamina, Internet nabigatzailea, etab. Sistemaren konfigurazio batzuk ere aldatu daitezke.

Web aplikazioa AJAX eta PHP-ren bitartez garatuta dago eta fitxategi sistema SQL-ren bitartez gordetzen da eta dinamikoa da. Nahiko lan txukuna da, shell-ean komando asko ez ibili arren oraindik.

Erabiltzeko, Mozilla Firefox 3 edo MS Internet Explorer 7 edo 8 gomendatzen da, nahiz eta MS Internet Explorer 6n ere ikusi ahal den. Eta 1024×768 baino handiagoko bereizmena gomendatzen da.

Iruzkinak (0)

Ordenagailu bat erosten denean, gehienetan, lehenetsitako sistema eragile batekin etortzen da eta bakarrik hori erabiltzen da askotan. Hala ere, ordenagailu batean hainbat sistema eragile instalatzea posiblea da inolako arazorik gabe. Esaterako, egun, Ubuntu eta GNU/Linux sistema eragilea pil-pilean egonda, ez da batere arraroa erabiltzaile batek bere ordenagailuan MS Windows eta Ubuntu instalatuta edukitzea edo Mac OS X eta Ubuntu, esaterako. Erabiltzaile aurreratuago batzuek, bi baino sistema eragile gehiago dituzte, MS Windows 7, MS Windows 2003 Server, eta Ubuntu edo MS Windows 7, Ubuntu eta Solaris.

Sistema eragile bakoitzak partizio bat eta fitxategi sistema bat behar du

Zibergela atalaren aurreko artikulu batean aipatu zen bezala, sistema eragile bakoitza partizio ezberdin batean instalatu behar da. Gainera, sistema eragile bakoitzak fitxategi sistema bat edo gehiago behar du. Hala, bada, sistema eragile ezberdinak instalatu nahi badira ordenagailu batean, disko gogor bat baino gehiago eduki edota partizio ezberdinak egin beharko dira. Artikulu horretan ere komentatu zen bezala, onena, ordenagailua hutsik edukita, zerotik partizioak egitea da.

Master Boot Record eta abio-sistema

Master Boot Record da disko gogorraren lehenengo sektorea, eta bertan gordetzen da ordenagailuaren abio-sistema. Sistema eragile bat instalatuta egonez gero, MBR-n gordetzen du abiarazteko beharrezkoa zaion informazioa. Bestela, sistema eragile bat baino gehiago instalatuz gero, instalatutako azken sistema eragileak menu bat gorde ohi du, sistema eragile ezberdinen artean zienekin abiarazi nahi den hautatzeko.

Horrela, MS Windows instalatuta edukiz gero, adibidez, Ubuntu instalatzen denean, Ubuntu-k sortzen du MBR-n menu hori. Horrela, ordenagailua pizten denean, Ubuntu edo MS Windowsen artean aukeratu ahal izango da abiarazteko orduan. Denbora tarte batean bat ere ez bada aukeratzen, orduan, lehenetsitako sistema eragiletik abiarazten da automatikoki. Ubuntu eta GNU/Linux banaketa ezberdinek erabiltzen duten softwarea horretarako “GRUB” du izena. GNU/Linux bertsio zaharretan LILO izenekoa erabiltzen bazen ere, LILO oraindik instalatu daiteke eta eskuragai jarraitzen du software biltegian.

Hala, bada, Ubuntu edo beste GNU/Linux banaketa bat instalatzen denean, instalazio prozesuaren amaieran GRUB exekutatzen da. Orduan, GRUB-ek automatikoki ezagutuko ditu ordenagailuan instalatuta dauden sistema eragile ezberdinak, eta MBR-n abio menua idatziko du sistema eragile ezberdin hauekin. Ordenagailua pizten den hurrengo aldian, beraz, Ubuntu eta MS Windows-en artean aukeratu ahal izango da ordenagailua abiarazteko. Gauza bera gertatuko da Mac Os X eta Ubuntu instalatuz gero, esaterako.

Microsoft Windows sistema eragilearen bertsio ezberdinek ere bere softwarea daukate MBR-n idazteko eta abio menua sortzeko, baina kasu hauetan beste Microsoft sistemak baino ez dute ezagutzen. Horrenbestez, bi sistema eragile ezberdinak instalatuz gero, errazagoa da lehendabizi edukitzea instalatuta MS Windows sistema bat eta gero bestea, Ubuntu edo GNU/Linux, esaterako instalatzea. GNU/Linux sistemetan, GRUB abio kudeatzaileak ezagutzen dituelako beste sistema eragileak, MS Windows sistemetan, Microsoftenak baino ez, ordea.

GRUB eta abio menua berreskuratzea

Ubuntu edo GNU/Linux banaketa bat instalatuta edukiz gero, eta MS Windows sistema eragileren bat instalatu behar bada, esan bezala, abio menua ordezkatuko du Microsoft sistemaren instalazioak. Horrenbestez, GNU/Linux sistematik abiarazteko aukera galduko da.

Hala ere, GRUB eta abio menua berreskuratu daiteke. Horretarako nahikoa da Ubuntu CD batekin edo GNU/Linux Live CD batekin. Live CDaren bitartez abiarazi daiteke Ubuntu edo GNU/Linux sistema eragilea disko gogorrean ezer instalatu gabe. Horrela, CDa sartu, ordenagailua abiarazi eta sistema eragile oso bat dago martxan aplikazio garrantzitsuenekin erabili ahal izateko. Hori eginda, sistema eragilea, CDtik abiarazten da eta ez disko gogorretik, beraz, sisteman egiten den edozein aldaketak ez dauka eragina CDtik abiarazten den hurrengo aldian. Hala, bada, behin Live CDtik sistema kargatuta, GNU/Linux sistema instalatuta dagoen disko gogorrera joan ahal da. Hor GRUB berriz eguneratu eta abio menua grabatu daiteke hurrengo komandoekin: <<sudo fdisk -l>> jakiteko zein den GNU/Linux partizioa. Demagun /dev/sda1 dela, orduan <<sudo mount /dev/sda1 /mnt>> komandoa idatziko dugu, horrela muntatzen dugu. Gero, <<sudo mount –bind /dev /mnt/dev>> komandoaren bitartez beste gailuak muntatzen dira. Ondoren, <<sudo chroot /mnt>> egikaritzen dugu root sarbidea edukitzeko instalatutako GNU/Linux sisteman. Azkenik MBR grabatu behar da <<sudo grub-install –recheck /dev/sda>> komandoaren bitartez. Gero, ordenagailua abiarazten denean instalatuta dagoen Ubuntutik, <<sudo update-grub2>> komandoa exekutatuta, automatikoki grabatuko dira abio menuan instalatutako sistema eragile guztiak.

*Oharra; Boot,  Ubuntu sistema instalatuta dagoen partizioan ez badago, eta beste batean egonez gero, /mnt karpetan ere montatu beharko da. Beraz, <<sudo mount –bind /dev /mnt/dev>> egin ostean, <<sudo mount /dev/sda2 /mnt/boot/>>, supoastuta, boot, /dev/sda2 dela.

mount /dev/sda2  /mnt/boot

mount /dev/sda2  /mnt/boot

Iruzkinak (0)

Irritsuenek badaukate dagoeneko eskuragarri Ubuntu Lucid Lynx GNU/Linux banaketaren lehenengo Alpha bertsioa, 10.04 Alpha 1 bertsioa alegia. Hala ere, bertsio hau garapen bertsioa da oraindik eta garatzaileei nahiz probatzaileei bereziki zuzenduta dago. Horrenbestez, ezin da ziurtatu bere egonkortasuna eta ez da komenigarria instalatzea probetarako ez den ordenagailu batean

Behin betiko bertsioa datorren urteko apirilerako espero da eta bertsio honek Linux sistema eragilearen nukleoaren 2.6.32 bertsioa ekarriko du zein GNomeren azken bertsioa. Honez gain, 10 segundotan abiaraztea du helburu, honekin nahiko murriztuko litzateke abiarazteko denbora.

http://cdimage.ubuntu.com/releases/lucid/alpha-1/

Iruzkinak (0)

Antza denez, jada ez da egongo eguneraketa berririk Appleren Mac Os X Tiger (Mac Os X 10.4) sistema eragilerako. Izan ere, nazioarteko konpainiak, ohikoa den bezala, soilik azken bi bertsioen eguneraketak ateratzen jarraituko du, Snow Leopard (Mac OS X 10.6) eta Leopard (Mac OS X 10.5), alegia.
Honen arazoa da Snow Leopard soilik ibiltzen dela Intel prozesagailua duten Mac gailuetan, beraz, Power PC duten erabiltzaileek eguneraketak jasotzen jarraitu nahi badute, edo Leopardera eguneratu beharko dute sistema, edo Intel prozesagailua duen Mac gailu berri bat erosi beharko dute.
Bestetik, Apple dagoeneko Mac Os X 10.7 sistema eragilearen bertsio berrian lanean omen dabil.

Iruzkinak (0)

Azkenik, Googlek erakutsi du bere sistema eragilearen ideia eta itxura. Sumatu litekeen bezala, funtsean, Chrome nabigatzailea, sistema eragilearen oinarria da eta aplikazio gehienak web ingurunean egikaritzen dira. Honek, neurri batean, aldaketa nabarmena da sistema eragileen munduan.

Chrome OS, hasiera batean, Netbooketan erabiltzeko pentsatuta dago eta urte bete barru banatzen hasiko da. Momentuz, sistema eragilearen bertsio librearen iturburu kodea eskuragarri jarri dute proiektuaren web gunean, http://www.chromium.org/chromium-os . Chromium OS da bertsio libre honen izena, eta probatzeko jaitsi eta konpilatu beharko da gailu birtual batean. Horretarako jarraipenak proiektuaren webgunean zehazten dira eta gailu birtuala instalatzeko edozein ordenagailutan, VirtualBox edo VMWare bezalako aplikazioak erabili ahal dira. Ez da gauza hutsala, oraingoz, sistema eragile hau proba nahi duenarentzat.

Google Chrome OSren azalpen bideoa:

Interfazea ikusteko bideoa:

Iruzkinak (0)

Sakelako telefonoen azken modeloak, telefonoak baino sakelako ordenagailu bihurtzen ari dira. Musika entzuteko, argazkiak eta bideoak ateratzeko, Interneten nabigatzeko, jolasteko, eta dokumentuak irakurtzeko, editatzeko eta kudeatzeko erabiltzen dira. Honetaz gain, aplikazio pilo bat ekartzen dute eta gehiago instalatu ahal zaizkie, nahiko aplikazio aurreratuak izan ahal dira, kudeaketa aplikazioak, sare aplikazioak, multimedia aplikazioak eta bulegotika aplikazioak, esate baterako. Hala, bada, ordenagailu arruntak bezala eta gailu digital asko bezala sistema eragilea behar dute ibili ahal izateko. Eta telefono bat erosten denean, beraz, ez da erosten soilik gailua, sistema eragile bat edo beste bat ere aukeratzen da gailua aukeratzen denean.

MS Widows Mobile

MS Windows Mobile da Microsoften sistema eramangarria sakelako telefonoetarako. Sistema eragile honek, Microsoften ohiko aplikazioen bertsio eramangarriak ekartzen ditu telefonoan instalatuta, Internet Explorer Mobile nabigatzailea, Microsoft Outlook Mobile posta elektronikorako aplikazioa edo Microsoft Office Mobile bulegotika aplikazio suitea. Komunikazio baliabide batzuk ere ekartzen ditu Windows Mobile-k, Windows Live Messenger berehalako mezularitza aplikazioa, edo Twitterren eta sare sozialetan jarduteko aplikazioak, Facebook eta MySpace bezala. Aplikazio gehiago ere eros daitezke mugikorretarako Windows Market Place webgunean http://marketplace.windowsmobile.com/.

Beren telefono modelo batzuetan MS Windows Mobile duten fabrikatzaileen artean Asus, HP, HTC, LG, Motorola, Palm, Samsung, Sony Ericsson edo Toshiba aurkitzen dira.

iPhone OS

Apple-en sistema eragilea da bere iPhone mugikorretarako, iPoth touch gailuetan ere erabiltzen da eta Mac Os X-n aurkitzen den Mach kernel-en adarra da. Telefonoa biratzea besterik ez da beharrezkoa, pantailaren edukia ere bira dadin, honela, ikusgarria izateaz gain, testuak errazago idaztea eta irakurtzea ahalbidetzen du. Telefonoaren eduki osoan bilatzaile aurreratua ekartzen du, egutegia, ahots grabagailua, Safari nabigatzailea, posta elektronikoa irakurtzeko aplikazioa, wifi sare erabilien auto-saioa, iPod musika eta bideo erreproduzigailua, Youtuberako saio automatikoa, bideoak eta argazkiak grabatzeko eta kudeatzeko aplikazioa, mapak, GPSa, lokalizazioa, iparrorratza eta milaka aplikazio eskuragai du salgai bere App Store-n, bai aisialdirako bai lanerako. Bestetik, qwerty ukimen-teklatua du era eroso batean idazteko.

Google Android

Google Android sistema eragilea pil-pilean dago egun sakelako telefonoen arloan. Linux nukleoan oinarrituta dago eta hasiera batean Google garapenaz arduratu bazen ere, Open Handset Alliance arduratzen da egun garapenaz, Google buruzagia izanda. Open Handset Alliance, gailu eramangarrietarako estandar irekiekiko konpromisoa duten hardware, software eta telekomunikazio enpresa partzuergoa da. Gainera, plataforma honek, edozein garatzaileri ahalbidetzen dio aplikazioak egitea Java lengoaian. iPhonen kasuan bezala, pantaila biratuta edukia ere biratzen du irakurketa eta idazketa errazteko. Telefonoaren eduki osorako bilatzaile indartsua ekartzen du, nola ez, eta Googleren aplikazio garrantzitsuenak integratuta etortzen dira sisteman, mapak, kale ikuspegia, iparrorratza, GPS eta lokalizazioa, GMail posta elektronikoa irakurtzeko, eta GTalk berehalako mezularitzarako, egutegia, ahots grabagailua, audioa, bideoa eta irudiak ikusteko aplikazioa nahiz euskarriak eta beste hainbat. Erabilerraztasuna eta ukimen-esperientzia oso erosoa da eta Android telefono guztietatik eskuragarri dago Android Market aplikazio biltegia, non garatzaileek doako edo ordainpeko aplikazioak zintzilikatzen dituzten. Hau da biltegiaren webgunea: http://www.android.com/market/

HTC, Samsung, Sony Ericsson, LG edo Motorola dira beren telefono modelo batzuetan Android sistema eragilea sartu duten fabrikatzaileak.

Beste batzuk

Beste sistema eragile batzuk ere badaude mugikorretarako, Symbian OS, esaterako, Nokia telefono modelo askotan dago eta gehienbat, Nokia izan da Symbian ezagun bihurtu den fabrikatzailea, Samsung, Motorola, Panasonic edo Siemens fabrikatzaileek ere Symbian modeloren bat atera badute ere. Aplikazio asko daude garatuta sistema eragile honetaz baliatzen diren telefonoetarako. Gai honetaz hitz eginda, Blackberry OS sistema eragilea ere ezin da ahaztu, Blackberry fabrikatazile ezagunak erabiltzen duen sistema eragilea izanda.

Iruzkinak (1)

Sistema eragile gehienek, instalatzen direnean, ingurune grafiko bakarra eskaintzen dute. Ingurune grafiko horretan, instalatu eta gero, lehenetsitako ezaugarriak aldatzen joan daitezke eta bakoitzaren gustuaren arabera, ezaugarri batzuk konfiguratzen. GNU/Linux sistemetan ordea, sistema eragilearen nukleoa eta ingurune grafikoa banatuta daude, eta hainbat ingurune grafiko ezberdinen artean aukeratu daiteke. Bai gustuen arabera edo bai ordenagailuen behar eta ezaugarrien arabera. Ingurune grafiko bakoitzak bere ezaugarri bereziak eta bere aplikazio gehigarriak dituzte. Era berean, batzuk baliabide gehiago eskatzen dituzte eta beste batzuk oso baliabide gutxi, ordenagailu zaharretan eta ez oso indartsuetan instalatzeko modukoak. Bat baino gehiago egon daiteke instalatuta ordenagailuan eta horrela, ordenagailuan saioa hasten duen erabiltzaile bakoitzak bere gustuen arabera, bata ala bestea aukera dezake. Erabiltzaile bera ere, sar daiteke batzuetan batekin eta beste batzuetan beste batekin, saioa hasteko pantailan hautatzeko aukera ematen duelako.

KDE

Ingurune grafiko astuna da eskakizun grafikoen aldetik, berezitasun grafiko asko dituelako eta beraz, ez da egokiena ordenagailu zaharrekin erabiltzeko. Euskaraz dago eta ingurunerako garatutako aplikazio gehienak ere euskaraz daude. Ingurune grafiko honetarako bereziki garatuta dauden aplikazio anitz daude eta oso erraz ezagutzen dira, ‘K’ hizkiaz hasi ohi direlako, esaterako Kedit edo Koffice. Hala ere, beste kasuetan bezala, posiblea da erabiltzea aplikazio hauek beste ingurune grafikoetan, aurrerago aipatuko direnetan, esaterako. Era berean, ingurune honetan, beste ingurunetarako prestatutako aplikazioak erabiltzea ere posiblea da.
Gehigarri batzuk ditu, mahaigainean edo panelean gehitu daitezkeenak, erlojua, eguraldia ezagutzeko aplikazioa, kolore bat hautatzeko baliabidea, ilargi faseak, bilatu fitxategia, azken dokumentuak ikusteko baliabidea, multimedia kontrolak, komandoa exekutatzeko baliabidea eta beste hainbat.
Oso konfiguragarria da orokorrean,eta elementu gehienak bakoitzaren gustuen arabera pertsonalizatu daitezke neurri handi batean, bai ingurune grafikoa erabiliz edo bai konfigurazio fitxategiak eskuz editatuz. Bestetik, nahiko erabilerraza dela esan daiteke.
Instalatzeko edozein GNU/Linux banaketatan, pakete kudeatzailea erabiliz, kde izeneko paketea bilatu eta instalatu besterik ez dago. Hau da proiektuaren webgunea: http://www.kde.org/.

GNOME

GNOME oso ingurune grafiko elegantea da, ez da KDE bezain barrokoa, ez dauka hainbeste karga grafikorik, baina oso diseinu txukuna da aldi berean. Horrenbestez, gutxienezko eskakizunak ez dira KDEn bezain zorrotzak. Nahiz eta efektu asko konfigura daitezkeen, hiru dimentsiotako efektuak barne. Oso erabilerraza da eta aplikazio asko ditu. GNOME ingurunerako garatutako aplikazioak ‘G’ hizkiaz hasi ohi dira eta ingurune grafikoa zein aplikazio gehienak euskaraz daude. Kasu honetan ere, paneletara gehitu ahal diren gehigarri edo aplikazio txiki batzuk ditu, erlojua, eguraldia ezagutzeko gehigarria, aplikazio abiarazle arinak, leiho zerrendak, oharrak jartzeko aukera.

Proiektuaren webgune ofiziala: http://www.gnome.org/ da eta ingurune grafikoa sisteman instalatzeko gnome izeneko paketea bilatu eta instalatu behar da.

XFCE

XFCE oso ingurune grafiko arina da eta beraz, eskakizun tekniko handirik ez du behar, oso egokia da ordenagailu zaharretan erabiltzeko, esaterako. Berez, ingurune grafiko soila da, atzealdeko itxura, menu bat, eta panela bera. Erabilerraza da, baina MS Windows eta MacOSX sistemetatik datozen erabiltzaileentzat ez da egokiena, erabilera ezberdin samarra duelako. Aplikazioak abiarazteko, pantailan saguaren eskumako botoiarekin klikatuta, zerrenda agertuko da. Gainera, panelean, gehien erabiltzen diren aplikazio abiarazle arinak ezar daitezke. Ingurune grafiko hau ere euskaraz dago eta aplikazio txiki gehigarri batzuk ere baditu panelean gehitzeko. Beste edozein ingurunetarako prestatutako aplikazioak erabili ahal dira.
Proiektuaren webgunea http://www.xfce.org da eta sisteman instalatzeko xfce paketea bilatu behar da. Euskaraz ere badago.

Beste ingurune grafikoak

Beste ingurune grafiko batzuk ere badaude, Windows Maker, Fluxbox edo Blackbox bezala. Oso oso arinak dira hauek, beraz oso egokiak instalatzeko ordenagailu zaharretan. Alabaina, nahiko ezberdinak dira beste ingurune grafikoekin alderatuta, eta beraz, nahiko zailak izan daitezke erabiltzeko orduan, beste sistema eragile batzuen erabiltzaileentzat.

Iruzkinak (0)

MacOsX-k Snow Leopard eta Microsoftek Windows 7 abiatu eta gero, Ubuntu-k ere bere bertsio berria plazaratzen du, Karmic Koala, Ubuntu 9.10 Desktop Edition, alegia. Bertsio berrian, diseinua berritu da, abio habiadura hobea dauka eta hobekuntzak egin dira 3G konexioetan eta multimedia erreprodukzioan.

Bertsio berri honek, gainera izango du Ubuntu Software Centerrerako lasterbidea. Ubuntu one ere ingegratuta dago, zerbitzu honen bitartez, Ubuntuk edozein erabiltzaileri 2GBeko biltegiratze lekua eskaintzen dio, hodeiaren aldeko apostua indartuz.

Beraz, Ubuntu erabiltzaileek eguneratu dezakete jada beren sistema eta Ubuntu probatu ez dutenak azken bertsioa eskuratzeko web gune honetara joan daitezke: http://www.ubuntu.com/getubuntu/download.