Zalantzarik gabe, aurreko astean zehar, AEB eta pirateriari buruzko albisteek bete dute informazio esparru teknologikoa. Lehendabizi, Interneteko pirateriaren aurkako legeak SOPA eta PIPA albistegietan eta sare sozialetan pil-pilean ikusi ziren. Ondoren, lege hauen kontrako aldarrikapenak, haien artean, Interneteko erraldoienak, Wikipedia, Facebook, Google, eta nola ez Anonymous nazioarteko hacker taldeak AEBetako sei webgune garrantzitsuen blokeoa, AEBetako Justizia Sailarena, besteak beste. Lurrikara eta gero, AEBko Senatuan eta Kongresuan bozkatuko ziren lege horiek bertan behera utzi zituzten. Baina hori bai, lege horiek onartu gabe ere, zer egin litekeen irakatsi nahi izan diete Internet erabiltzaileei eta Megaupload webgunearen itxiera izan da lehenengo ikasgaia, hain zuzen ere.

Megaupload zerbitzua

Megaupload eta orokorrean Megaword.com webgunean eskaintzen ziren zerbitzu guztiak Zibergelan azaldu ziren 2010eko abenduan, hemen dago lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2010/12/10/megaworld-megaupload-eta-askoz-gehiago/

Baina, laburbilduz esan daiteke Megaupload nork bere fitxategiak “hodeira” edo Internetera igotzea ahalbidetzen zuen zerbitzua dela edo zela. Orokorrean, fitxategi handiak igotzen ziren, emailez bidaltzeko handiegiak zirenak. Igotako fitxategi bakoitzeko lotura publiko bat sortzen zuenez zerbitzu honek, lotura hutsarekin, partekatu ahal ziren hainbat fitxategi.

Webgune eta foro askotan, era honetan, Copyrightek babestutako edukiak partekatzen dituzte, musika, filmak edo filmen zatiak, besteak beste. Edukiak partekatzeko era honi, deskarga zuzena deitzen zaio, beste erabiltzaileren menpe ez dagoelako fitxategi hori deskargatzeko, zuzenean deskargatzen da erabiltzailearen ordenagailura. Gainera, deskargak automatizatzeko aplikazioak ere erabil daitezke, JDownloader (http://jdownloader.org/), adibidez.

Horrela, Internet erabiltzaile batzuk P2P bidezko sareak eta BitTorrent deritzenak ere ordezkatzen joan dira deskarga zuzenarekin.

Hala ere, zerbitzu hauek orokorrean eta Megaupload zehatz-mehatz, ez dira bakarrik babestutako edukiak partekatzeko erabiltzen. Hainbat erabiltzailek igotzen dituzte horrelako zerbitzuetara emailez bidaltzeko handiegiak izan daitezkeen fitxategi pribatuak edo babestu gabekoak. Horrela partekatu ahal dituzte familia edo lagunekin haiek sortutako audioak, bideoak, argazkiak, eta abar. Enpresa batzuek ere erabiltzen dituzte horrelako zerbitzuak aipatutako helburuetarako, arlo profesionalean.

Zer gertatzen da Megaupload webgunean dauden fitxategiekin

Esan bezala, erabiltzaile askok beren eduki pribatuak gordeta zituzten Megaupload zerbitzuan, eduki hori guztia FBIren esku dago une honetan. Eta erabiltzaileak aurkitzen dira ezin dutela inon eskatu beren eduki hori eta ez dutela inolako informaziorik. Ildo horretatik, internauta eta kontsumitzaile elkarte batzuek azaldu dute fitxategi horiek berreskuratzeko eskubidea izan behar dutela erabiltzaileek. Baina, oraindik ez da ikusten inolako argirik kontu honetan.

Antzeko zerbitzuen neurriak

Megaupload webgunearen antzeko webguneek Megauploadekin gertatu dena ikusita bere neurriak ere hartu dituzte eta zerbitzu ezberdinak kendu dituzte arazoak saihesteko. Adibidez, Fileservek deskarga asko dituzten fitxategiak igotzen dituzten erabiltzaileei ordaintzeari utzi diote, halaber babestutako edukia ezabatzen hasi dira.

Uploaded.to webgunearen arduradunak zorrotzagoak izan dira eta zuzenean AEBn emandako zerbitzua bertan behera uztea erabaki dute, beraz munduko beste estatuetan bai baina AEBn ez dute zerbitzurik emango, AEBko sarbideak haien zerbitzarietan blokeatuta.

Era berean, Filesonic zerbitzuak kendu du fitxategiak partekatzeko aukera, beraz, erabiltzaile bakoitzak berak igotako fitxategiak besterik ezin izango ditu deskargatu.

Horrez gain, Internet erabiltzaileen artean mesfidantza dago eta erabiltzaile askok eten egin dituzte webgune hauetan zituzten ordainpeko zerbitzuak eta beste asko ez dira ausartzen zerbitzu horiek kontratatzera dirua galduko dutelakoan.

Erabiltzaile batek bere nabigatzailean ikusten duen webgune bat garatzeko, teknologia ezberdinak erabiltzen dira. Batzuk nabigatzaileak erabiltzen dituen teknologiak dira, beste batzuk ordea, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak erabiltzen ditu. Azkenean, erabiltzaileak ikusten duen webgunea da teknologia horien guztien nahasketaren emaitza, alegia, webgunea ostatatuta dagoen zerbitzariak nabigatzaileari informazioa bidaltzen dio eta informazio hori prozesatuta eta interpretatuta nabigatzaileak erakusten dio webgunea erabiltzaileari ikusten duen informazio eta itxurarekin.

HTML

Webgintzan erabiltzen diren teknologien artean, ziurrenik, HTMLa da ezagunena. Izan ere, HTMLa Interneten hastapenetik erabiltzen da, HTMLren bitartez sortu ziren lehenengo web orriak. Hala ere, sortu zenetik, teknologia guztiek bezala, aurrera egin du eta bertsio ezberdinak atera dira, azkena HTML 5 da (http://zibergela.bitarlan.net/2011/11/23/html5/). HTML izena, HyperText Markup Language adierazpenaren akronimoa da. HyperText hitzak, estekei esker, web orrialde batetik beste testu batzuetara, alegia, beste web orrialde batzuetara joateko aukera adierazten du. Markup Language du izena markaketa lengoaia delako. Hau da, etiketen bitartez, web orrialdean dauden elementuak sailkatzen dira eta nabigatzaileari esaten zaio, zer den parrafo bat, irudi bat, zerrenda bat, taula bat edo titulu bat, besteak beste. Lengoaia honen zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) nazioarteko erakundeak mantentzen ditu. Oso garrantzitsua da zehaztapen horiek eta estandarrak betetzea bai web garatzaileek bai nabigatzaileen garatzaileek. Webguneak nabigatzaile ezberdinetan era egoki batean ikus daitezen.

CSS

CSS, HTMLren kasuan bezala, nabigatzaileek web zerbitzaritik jaso, prozesatu eta interpretatzen dute. CSS bere jatorrizko izenetik dator Cascading Style Sheets, hau da, Kaskadako Estilo-Orriak. CSSak HTML dokumentuei itxura emateko erabiltzen dira. Hau da, HTMLren bitartez dokumentu edo web orrialde baten estruktura zehazten da eta CSSren bitartez, bere aurkezpena edo bere itxura. CSS lengoaiaren zehaztapenak W3C (http://www.w3c.org) erakundeak ere zehazten ditu eta halaber, kasu honetan oso garrantzitsua da web garatzaile zein nabigatzaileen partetik estandarrak errespetatzea.

Javascript

Javascript ez da HTML eta CSSen kasuan bezala maketatzeko lengoaia bat, programazio lengoaia baizik. Hau da, javascripten bitartez web orrialdean funtzionalitate eta eragiketa automatiko ezberdinak gehitu ahal dira. Aurreko kasuetan bezala, nabigatzaileek interpretatu eta prozesatzen dute javascript kodea, hau izan da askotan buruhauste handia web garatzaileentzat, batzuetan zaila zelako javascript kode bera nabigatzaile ezberdinetan ibiltzea, nabigatzaile bakoitzak ezberdin interpretatu ahal zuelako. Nahiz eta oztopo hauek hobetzen joaten diren.

Flash

Flash teknologia oso erabilia izan da animazioak eta eragiketa batzuk egiteko, nabigatzaileak exekutatzen du flash fitxategi bat eta pantailan erakusten du. Hala ere, oraindik bideoak on-line ikusteko asko erabiltzen bada ere, askoz gutxiago erabiltzen da gaur egun.

Zerbitzariko programazio lengoaiak

Aipatutako aurreko teknologiak, esan bezala, nabigatzaileak prozesatu eta interpretatu egiten ditu. Baina, egungo gehiengo webguneetan, prozesamendurik handiena web zerbitzarietan egiten da. Web zerbitzarian exekutatzen diren programen bitartez, datuak sartzen dira datu baseetan, kontsultatzen dira, prozesatzen dira eta emaitzak HTML eta CSS lengoaiekin nabigatzaileetara bidaltzen dira azken hauek informazioa erakus dezaten. Programazio lengoaia horiek nabigatzailean exekutatzen diren lengoaiek baino askoz gaitasun handiagoa dute eta horrek ahalbidetzen du deritzen web aplikazioak, intranetak eta extranetak garatzea. Web inguruneko programazio teknologia eta lengoaiarik ezagunenak PHP, Java, ASP, .NET, Python dira besteak beste. Web aplikazio garatuen hedapenean AJAX izeneko teknologiak ere zerikusi handia izan du. Teknologia hau zerbitzarian eta nabigatzailean exekutatzen da.

Datu Baseak

Zerbitzarietan ere datu baseak kudeatzeko sistemak erabiltzen dira, web zerbitzarian bertan edo beste zerbitzari batean instalatu ahal dira. Datu base hauen bitartez, web aplikazio baten datu guztiak kudeatu eta kontsultatu daitezke. Ohikoenak MySQL, PostgreSQL, Oracle edo SQLServer dira. Lehenengo biak, PostgreSQL eta MySQL datu base libreak dira.

Honezkero ez da ezer berria Internetaren hedapenak arrisku asko ekarri dituela ordenagailuetarako eta norberak ordenagailuen bitartez gordetzen eta kudeatzen duen informaziorako. Izan ere, botnet deritzona Internet gabe posible ez liratekeen adibide askotariko maltzurkeri bat da.

Zer da Botnet delakoa?

Botnet bat asmo txarreko software bat exekutatzen duten ordenagailu multzo bat da. Multzo hori osatu ahal dute milaka eta milaka ordenagailuk munduan zehar. Asmo txarreko softwarea era automatiko eta autonomo batean egikaritzen da ordenagailu bakoitzean, eta bot izenaren bitartez ezagutzen zaio. Nolabait esateko, botarekin kutsatuta dagoen ordenagailua “zombie” bihurtzen da eta botaren sortzaileak nahi dituen atazak eta lanak burutzen ditu, botneteko beste ordenagailu guztiekin batera. Normalean, ordenagailuaren erabiltzailea ez du sumatzen kutsatuta dagoela eta ez da bere ordenagailuan dagoen botaren lanaz jabetzen. Hala ere, ordenagailuak bai erakutsi ahal dituela kutsatuta dagoelako seinale batzuk. Izan ere, botak memoria eta prozesagailua kontsumitzen du, ordenagailuaren beste aplikazioak bezala, beraz, ordenagailua ohi baino motelago joan ahal da. Halaber, ordenagailuan mezu arraroak ager litezke edo huts egin lezake.

Nola hedatzen dira?

Botak Interneten bidez hedatzen dira, MS Windows sistemetan GNU/Linux edo Mac Os X sistemetan baino askoz gehiago zabaltzen dira. Normalean ordenagailua kutsatzen da Internetetik jaisten diren fitxategi exekutagarriekin. Horregatik kontu handiz ibili behar da gune ezezagunetatik edo konfiantza gabeko guneetatik jaisten diren fitxategiekin. Batzuetan, fitxategi exekutagarri horiek argazki edo bideo luzapen bat jartzen dute erabiltzailea nahasteko. Orokorrean, gizarte-ingeniaritza deritzona erabiltzen da erabiltzaileari ziria sartzeko eta fitxategia deskarga dezan. Behin fitxategia deskargatuta eta ordenagailua kutsatuta, botak jakinarazten dio sortzaileari beste ordenagailu bat kutsatu duela.

Zertarako erabiltzen dira?

Botnetak helburu ezberdinekin erabiltzen dira. Ohikoenetarikoa SPAM edo nahi ez den posta elektronikoa bidaltzeko da, publizitate ug ari igortzeko, alegia. Baina datu pertsonalak lapurtzeko eta sortzaileari bidaltzeko ere erabil daitezke edo klik kopuruaren bidez kobratzen den publizitatean klik kopurua handitzeko.

Hauetaz aparte, botneten bitartez oso ohikoak dira DoS izeneko erasoak. DoS izena Denial of Service hitzetatik dator, hau da, zerbitzu-ukatzea esan nahi du bere izenak. Eraso hauetarako, helburu zehatz bat aukeratzen da, helburu hau izan ahal da webgune bat edo zerbitzari bat, eta botnet sarean dauden ordenagailu zombie guztiek eskakizunak egiten dituzte zerbitzari edo webgune horren kontra. Azkenean, zerbitzaria hainbesteko eskaerei erantzun ezinean aurkitzen da eta behin eta berriz saturatzen eta erortzen da. Beraz, webgunea edo zerbitzaria ez legoke irisgarri erabiltzaile arruntentzat arazoa konpondu edo erasoa amaitu arte.

Eraso honen xedea izan ahal da ekonomikoa, hau da, erasotzaileak erreskate bat eskatu ahal dio webgune edo zerbitzariaren jabeari, politikoa, geldiarazteko webgune bat arrazoi politikoengatik, edo aparteko helburuekin, lorpen pertsonalak, adibidez.

Babes neurriak

Babes neurriak ere hartu ahal dira bot hauek ez kutsatzeko norberaren ordenagailua. Batez ere, garrantzitsua da ez irekitzea posta elektronikoz jasotzen diren fitxategiak igorlea ezagutu ezean, edo nahiz eta igorlea ezagutu, posta hori berak ez duela idatzi susmatuz gero. Halaber, komenigarria da ez jaistea fitxategirik txatetik edo Internetetik, webgunea edo igorlea ezaguna ez bada.

Bestetik, komenigarria da ordenagailuaren sistema eragilea eta aplikazioak ahalik eta eguneratuen mantentzea eta sistema eragileak jakinarazten dituen eguneraketei jaramon egitea.

Segurtasun aplikazioek, antibirusak eta suebakiak bezala, ordenagailua babestuko dute, beraz, ez dago soberan segurtasun softwarea ordenagailuan instalatuta edukitzea.

Gaur egun Interneten denetarik aurkitu daiteke eta aplikazio anitzak daude amaraunean. Teknologia berrietan ere atzera begiratu ahal da eta lehenean murgildu daiteke edozein erabiltzaile. Horren adibide garbia, gaurko gaia liteke, zuhaitz genealogikoak egiteko on-line aplikazioak, hain zuzen ere.

Gnoom

Gnoom oso aplikazio ezaguna da zuhaitz genealogikoak on-line egiteko eta partekatzeko. Nahiko webgune jatorra eta erabilerraza da. Gnoom proiektuaren helbidea http://www.gnoom.com da eta bertan hasiera pantailan erabiltzailearen izena, abizenak, generoa eta posta elektronikoa jarrita, berehala has daiteke zuhaitz genealogikoa garatzen. Zuhaitz genealogikoan senideak eta beren datuak osatzen joan ahal da, gainera sartzen diren senideei Gnoomen sartzeko gonbidapena bidali ahal zaie eta haiek ere zuhaitz genealogikoa osa dezakete. Senide bakoitzeko datu ezberdin eta argazkiak txertatu daitezke.

Senideekin komunikatzeko bide ezberdinak eskaintzen ditu, Facebookekin bateragarria izateaz gain txata, foroa eta mezuak bidaltzeko aukera dauka. Horretaz aparte, argazkiak, bideoak eta dokumentuak partekatu daitezke. Honez gain, senideak mapan geolokalizatu daitezke, Google Mapsen azpiegitura erabilita. Egutegi batean sendiari dagozkion gertakizunak ere kudeatu daitezke.

Azkenean, bai funtzionalitateen aldetik zein itxuraren aldetik sare sozial bat da baina senideei bideratuta. Izan ere, ohiko sare sozialetan bezala Gnoom-ek horma bat eskaintzen du eta mikroblogging edo mezu motzak idaztea ere badago.

Honetaz gain, Gnoomek webguneetan eta sare sozialetan hain ohikoa ez den aukera bat eskaintzen du, ziurtasun kopiak egiteko aukera, hain zuzen ere. Baina aukera hau soilik eskuragarri dago ordainpeko kontu batekin. Ordainpeko kontuak 24 EUR urteko balio du eta ziurtasun kopiak egiteko aukeraz gain, aparteko aukera gehigarriak ditu.

Gnoomen sartzen den informazio guztia pribatua da eta erabiltzaile baten zuhaitza eta informazioa bere kontaktuek edo senideek baino beste inork ezin du ikusi.

Kanpoko bilatzaile bat ere eskaintzen du norberaren senideak edo arbasoak aurkitzeko beste erabiltzaileen zuhaitz genealogikoetan, baina datuak pribatuak direnez, daturen bat baino ez da agertzen eta orduan senide hori gehitu duen erabiltzailearekin harremanetan jartzeko aukera eskaintzen du.

Gnoom euskaraz ez dagoen arren, webgune eleanitza da eta frantsesa, gaztelera, ingelesa eta beste hainbat hizkuntzatan erabil daiteke.

MyHeritage.com

Myheritage.com ere oso ezaguna eta oso erabilia da, 60 milioi erabiltzaile, 832 milioi profil eta 20 milioi zuhaitz genealogiko ditu . Hau da sare sozial honen webgunea: http://www.myheritage.com/. Funtzionalitateen aldetik My Heritage eta Gnoom oso antzekoak dira, ohiko sare sozialek eskaintzen dituzten aukerak dauzka. Proiektu honek ere dohainik erabil daiteke ordainpeko profila ere eskaintzen duen arren. MyHeritage.com erabiltzailearen izena, posta elektronikoa eta gurasoak zehazten dira eta ondoren has daiteke zuhaitza sortzen edo familiaren argazkiak igotzen zein familiaren datuak edo gertaerak kudeatzen. Argazkiak etiketatzea ere ahalbidetzen du aplikazio honek. Bitxikeriaren bat ere badauka, memoria joko bat eskaintzen du senideen argazkiekin eta senideekin antza daukaten pertsonai ospetsuak aurkitzeko gauza ere bada.

Family Tree Builder

MyHeritage.com-en ere zuhaitz genealogikoa kudeatzeko mahaigaineko aplikazio bat deskargatzeko aukera dago Family Tree Builder izenekoa, dohainik deskargatu daiteke eta oso egokia da mahaigaineko ingurunea web ingurunea baino gehiago gustuko duenarentzat. Hori bai MS Window sistemetarako baino ez dago.

Zuhaitz genealogikoak egiteko beste web batzuk

Aukera hauek oso ezagunak badira ere, beste webgune batzuk daude zuhaitz genealogikoak landatzeko http://www.kincafe.com/ edo http://www.geni.com/ bezala.

Google Circles

Google Plusek daukan berezitasunik garrantzitsuenetarikoa zirkuluen ideia da. Nork bere kontaktuak zirkulutan antolatu ahal ditu: lagunak, lankideak, familia, eta abar. Bakoitzak nahi dituen zirkuluak sor ditzake eta ondoren kontaktuak zirkuluetan sartu arrastatu eta jaregin eginez. Horrela erabiltzaileak bere jarioan argitaratzen duen informazioa izan ahal da publikoa, bere zirkuluetarako eta bere kontaktuen zirkuluetarako, bakarrik bere zirkuluetarako edo zirkulu edo kontaktu berezi baterako. Izan ere, sare sozialetan askotan nahasten dira familia, lagunak eta harreman profesionalak eta agian partekatzen den informazioa ez da guztiok ikusteko. Horrela, argitaratzen den sarrera bakoitzeko, aukeratu ahal da zeintzuk ikusten duten, adibidez, lagunak izeneko zirkulukoek bakarrik. Era berean, askotan sare sozialetan kontaktuak pilatzen dira eta informazio lar jasotzen du erabiltzaile bakoitzak, beraz, maiz kontaktu gertuen informazioa galdu ahal da. Era horretan, une bakoitzean ikusi ahal da erabiltzaileak nahi duen zirkuluaren jarioa bakarrik edo erabiltzaile guztien sarrerak batera.

Hau ez da ideia berri bat, software librea den Diaspora sare sozialak aukera hau eskaintzen zuen jada, beste era batean planteatuta, hori bai, eta dagoeneko Facebooken ere egin ahal den gauza bat da, nahiz eta Goolge Plusen bezain erraza ez izan.

Norabide bakarreko harremanak

Google Plusek daukan beste berezitasun bat Facebookekin alderatuta harremanak egiteko era da. Kasu honetan antza handiagoa dauka Twitterrekin. Erabiltzaile bakoitzak bere zirkuluetan nahi duen kontaktua sartzen du, beste erabiltzaileak ez du halaber onartu behar, adibidez, Facebooken, LinkedInen edo beste sare sozialetan gertatzen den bezala.

Kontaktuekin elkarrizketak gauzatzeko Google Plusek txata ere eskaintzen du GTalk-en bitartez, eta Google Plus-etik bertatik mezu elektronikoak bidaltzeko aukera ere badago.

Bideo txata taldeka

Hau guztia gutxi izango balitz, Google Plusek ere talde bideo txatak egiteko aukera ahalbidetzen du. “Hasi topaketa” izena duen botoi berde bat ikusten da, topaketak egiteko egutegi bat dela irudi lezake, baina ez da hori, taldeko bideo txata hasteko da. Pantaila partaideen eremu ezberdinetan banatu beharrean, beste bideo txat sistema batzuek egiten duten bezala, bideo txat sistema honek pantailan erakusten du une bakoitzean hitz egiten ari den erabiltzailearen bideoaren irudia.

Argazkiak

Google Plusek eskaintzen du atal oso bat erabiltzaileak sare sozial honetan dituen argazki guztiak kudeatzeko. Atal honetan erabiltzaileak igotako argazki guztiak ikusi ahal ditu hala nola etiketatuta dagoen argazkiak. Argazkiak kontaktuekin etiketatu daitezke, ezabatu edo efektu batzuen bitartez aldatu.

Jokuak

Jokuetarako ere atal berezi bat eskaintzen du Google Plusek. Bertan hainbat eta hainbat joko aurki daitezke on-line erabiltzeko. Beraz, ez da ezer instalatu behar ordenagailuan eta edozein sistema eragilerekin erabil daitezke, nabigatzaile hutsa behar delako, flash ere beharrezkoa da hainbat kasutan. Gainera, joko hauek guztiz integratuta daude sare sozialarekin eta beraz, jokoetako lorpenak edo puntuazioak argitara daitezke norberaren profilean. Era berean, askotan beste erabiltzaileekin batera jolastu ahal da eta norberaren kontaktuak ere gonbidatu ahal dira jolasteko.

Google Plus sakelako telefonoetan

Sakelako telefonoetan dagoeneko zenbaut aplikazio agertu dira Google Plus sare soziala telefono mugikorretik erabiltzeko. Esaterako,  Android telefonoetan Social Plus izeneko aplikazioarekin Google Plus, Facebook eta Twitter erabil daitezke. Hau da aplikazioaren lotura: https://market.android.com/details?id=social.plus.free.com

ICANN Izenak eta Zenbakiak Banatzeko Interneteko Korporazioa da. Erakunde horrek kudeatzen ditu Interneten aurkitzen ditugun domeinu izen eta IP helbideak. Goi mailako domeinuak dira Interneten erabiltzen ditugun izenetan ageri den azken atala, hain ezagunak diren .com, .net .info eta horrelakoak. 22 goi mailako domeinu generiko daude, eta beste 250 lurralde domeinu. Adibide gisa, .fr Frantziarentzat edo .es Espainiarentzat.

Onartutako aldaketarekin, edozein enpresa, hiri edo taldek lehen mailako domeinu generiko bat eskatzeko aukera izango du. Domeinu izen berrien salerosketa edo espekulazioa saihesteko, ICANNek hainbat baldintza jarriko ditu erregistroa garbia izan dadin. Gainera, 185.000 dolarreko ordainketa egin beharko da.

2012. urteko urtarrilaren 12an zabalduko da domeinu berrien eskaera egiteko epea, eta apirilean itxi.

Baimendutako domeinu berri horiek 2013. urtearen erdialdean lanean hasteko moduan izango direla uste da.

Egun, ia edozein erabiltzailek Interneterako sarbidea du etxean edota lanean. Gainera, Interneteko konexio gehien-gehienak banda zabalekoak dira eta ordenagailua pizten den unetik ematen dira. Honez gain, ordenagailu eramangarriak eta ultraeramangarriak asko hedatu dira eta beraz, etxetik zein lanetik at ere posiblea da Internetera konektatzea.

Hedapena honekin batera, arriskuak ere zabaldu dira eta azpijokokoak ere hobetu dira. Honek ez du esan nahi Internet ez dela erabili behar edo era mugatu batean erabili behar dela, jakina, soilik jarraibide batzuk kontutan hartu behar direla Interneten aritzen denean.

Izan ere, Interneten era seguru batean aritzeko, ez da neurri konplexurik jarraitu edo informatika ezagutza asko eduki behar, bizitzan aritzeko bezala, sen ona da jarraibiderik errazena eta onena kasu askotan. Hala ere, ondo dago jakitea jarraipen erraz batzuk seguruago nabigatzeko amaraunean.

Aplikazioak deskargatzeko orduan

Doako aplikazio asko aurkitu ahal dira Interneten norberaren behar informatikoak asetzeko, baina aplikazioen artean ere badaude birusak eta funtzio ezkutuak egikaritzen dituzten aplikazioak. Horregatik, aplikazioak jaisteko orduan, oso gomendagarria da webgune ofizialetatik deskargatzea beste webguneetatik deskargatu beharrean. Beste webgune batetik deskargatzen bada, webgune ezaguna eta ospe onarekin izan beharko litzateke.

Pasahitz egokiak

Pasahitz egokiak erabiltzea oso garrantzitsua da. Gaur egun Interneten norbanakoen eta enpresen informazio asko dago, publikoa nahiz pribatua. Pasahitz ahulekin, informazio hori arriskuan dago norbaitek informazio hori ikus lezakeelako, baina ikusteaz gain alda edo ezaba lezakeelako. Gainera, gaur egungo sare sozialen hedapenarekin norbaitek ordezkatu ahal izango luke erabiltzaile baten nortasun digitala bere pasahitza edo pasahitzak asmatzen baditu. Horrenbestez, oso egokia da gune ezberdinetan pasahitz ezberdinak erabiltzea, horrela, batean pasahitza lapurtuz gero, beste guneak babestuta geldituko lirateke. Zibergela atalaren aurreko ale batean pasahitzei buruzko gaia jorratu zen, hona hemen lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2009/12/03/pasahitz-indartsuak-asmatu/

Sistema eta aplikazioak eguneratuta mantendu

Sistema eragile eta aplikazio gehien-gehienetan noizbehinkako eguneraketak argitaratzen dira. Sistemak edo aplikazioak berak jakinarazten dio erabiltzaileari eguneraketak daudela honek instala ditzan. Eguneraketa hauetan askotan segurtasun arazoak zuzentzen dituzte, beraz, oso garrantzitsua da eguneraketa hauek instalatzea eta sistema eragilea zein aplikazioak eguneratuta mantentzea.

Segurtasun softwarea edo hardwarea

Sistema batzuk beste batzuk baino seguruagoak direla esan daiteke, adibidez, askoz malware gutxiago garatzen da sistema eragile batzuetarako edo sisteman datozen lehenetsitako aukerak zein sistemaren arkitektura seguruagoak izan daitezke. Alabaina, segurtasun neurri eginkorrak hartu behar dira sistema eragile guztietan. Neurri horietariko bat antibirus aplikazio bat instalatzea zain daiteke, esate baterako. Antibirus instalatzeko orduan ordainpeko eta doako antibirus anitz daude aukeratzeko. Zibergela atalaren aurreko ale batean doako antibirus zerrenda bat eskaini zen, hona hemen lotura: http://zibergela.bitarlan.net/2010/01/07/malware-aurkako-babesa-eta-doako-antibirusak/.

Suebaki edo Firewall bat ere oso komenigarria da kanpotik norberaren ordenagailurako sarbideak saihesteko. Suebaki hori izan ahal da sistemarekin batera datorren gehigarri bat, aparteko aplikazio bat edo Internet eta sare lokal edo ordenagailuaren artean dagoen gailu bat. Batzuetan, Interneterako kablea modem batera konektatzen da baina askotan, bulegoetan edo etxeetan Internet kablea router batera konektatzen da zuzenean, batez ere banda zabaleko Interneta edukiz gero. Horietariko router askok suebaki bat integratuta ekartzen dute eta lehenetsita konfiguratuta etortzen da kanpotik datozen konexioak ez onartzeko.

Posta elektronikoarekin eta loturekin ere kontuz

Posta elektronikoak irekitzeko orduan sen ona erabili behar da, ezagunen postak ireki behar dira soilik edo ezezagunen postak badira, postaren gaia begiratu behar da hizkuntza eta logikoa den aztertzeko. Bidaltzailea ezaguna denean, postaren gaia ere begiratu behar da zeren eta malware askok bidaltzen baitituzte posta elektronikoak erabiltzailearen kontaktuen helbideekin.

Bestetik, posta elektronikoetan zein Interneten nabigatzen dauden loturetan komenigarria da benetako helbidea zein den ikustea, hori nabigatzailea edo posta aplikazioaren estatu barran ikusten da sagua loturaren gainean kokatzen denean. Izan ere, erabiltzaileak irakurtzen duen testuan etorri ahal da idatzita helbide bat baina helburua benetan beste bat izan. Horrela ematen dira, adibidez phising eraso asko.

Lehenengo kopuru harrigarria da erabiltzaileek igotzen duten bideo denbora. Dagoeneko ez da ordutan neurtzen, egunetan baizik. Izan ere, minutu Youtubeko erabiltzaile guztien artean bideo bi egun igotzen dituzte. Hau da, erabiltzaile batek 10 egunetan zehar igotako bideo guztiak ikusteko bere bizitza osoa beharko luke, lo egin gabe eta atsedenik gabe.

Beste kopuru harrigarri bat bisita kopurua da, hain zuzen ere, eguneko Youtubek 3000 milioi bisita ditu.

Datu hauek ikusita, hobetzeko gauzak dituen arren, munduko webgunerik garrantzitsuenetakoa da, ez dago zalantzarik. Agian, orain hobetzeko gelditzen zaiona film eta telesailen merkatua izan daiteke. Eremu horretan, Netflix (https://www.netflix.com/) bezalako proiektuak adibidez askoz aurreratuago daude.

QR kodeak egunkari, seinale, autobus edo tarjetetan aurki daitezke. Kamera izan eta kodeak irakurtzeko gai den telefono batekin, erabiltzaile batek irudia eskaneatu dezake, kodeak gordea duen testua irakurri, kontaktu informazioa ikusi edo Internet helbide bat bisitatu.

QR kodeak komunikatzeko modu berri bat dira, eta kode horien arrakasta eta zabalkundea, hein handi batean, sakelako telefoniak eta telefono aurreratu edo smartphone-en zabalkundearekin dago lotuta, telefono aurreratu horiek QR kodeak irakurri ahal izateko aplikazioak ekartzen baitituzte.

Kode barrak vs QR kodeak

Gure inguruan oso ezagunak ditugun barra kodeen aldean, abantaila garbiak dituzte QR kodeek: askoz ere informazio gehiago gorde daiteke QR kodeetan, barra kodeen hogei digituren aldean. Milaka karaktere gorde daitezke QR kodean, zenbaki, hizki eta baita Kanji, Hiragana edo Katana motako japoniar karaktereak.

Inprimatzean, kode berri horiek behar duten tamaina ere txikiago da, eta datuak horizontalki edo bertikalki gorde daitezke.

Kodeak inprimatuta dauden euskarriak kalteak jasotzen baditu ere, irakurtzea posible da. Irakurketa on bat egin ahal izateko, gehienez azaleraren %30 inguru egon daiteke kaltetua.

Azkenik, kode horiek irakurri ahal izateko, edozein angelu erabil daiteke, beraz, irakurketa txarrak gertatzeko aukerak oso txikiak dira.

QR kodeen erabilerak

Egunero erosi eta erabiltzen ditugun produktuetan aurki ditzakegu kodeak, bai ohiko kode barra, eta berriago diren QR kodeak. Erabilera arrunt horretatik harago, badira zenbait adibide kurioso, esaterako: xake aldizkari batzuk, partida batean emandako mugimenduen berri emateko, kode horiek erabiltzen dituzte. Erabilera komertzialari dagokionez, Japonian edozein lekutan aurki daitezke iragarkien osagarri gisa QR kodeak; produktu jakin bat aurkezten den webgunera bisita di-da batean egiteko aukera eskaintzen dute.

Gure kaleetan ere, musika talde hasi berriek QR kode horiek paratzen dituzte taberna sarrera batzuetan, nahi duenak haien musika entzun dezan —hor ere, webgune baten bidez—. Sakelako telefonoetarako aplikazioak jaitsi eta instalatzeko modu ohikoa da ere QR kode batean aplikazioaren web helbidea jartzea.

QR kodeak nola irakurri eta sortu

Googlek sakelako telefonoentzat garatutako Android sistema eragileak jatorriz dakar Zxing kode irakurlea. Appleren iPhonek duten iOS sistemak ez dakar berez QR kode irakurlerik baina aplikazio liburutegian (AppStore) hainbat eta hainbat aplikazio ditu eskura erabiltzaileak. BlackBerry motako gailuetan, App World aplikazioa da kode horiek irakurtzeko aplikazioa.

QR kodeak sortu nahi ezkero, helbide honetara jo behar da: http://qrcode.kaywa.com/.

Internet sarearen gainean sortutako zerbitzu arrakastatsuena World Wide Web edo www gisa ezagutzen duguna da. 1989. urte inguruan sortu zuten, Genevako CERNen, Tim Berners-Lee ingelesak eta Robert Cailliau belgiarrak.

Internet osatzen duten elementu guztiak konektatu ahal izateko, router, satelite, hari eta beste gailu batzuez osatutako izugarrizko azpiegitura dago. Hariek estatuak zeharkatzen dituzte, azken muturrean dauden lurraldeak ere elkar konektatzeko. Pieza txikiz osatutako erraldoi baten gisa irudikatu daiteke Internet.

Ba al du Internetek jaberik?

Galdera honi bi erantzun posible eman diezaizkiokegu: inor ez, edo jende enpresa asko. Lehen aipatu dugun erraldoiari erreparatzen badiogu, inor ez da Internet oso horren jabe; badira Interneten egitura eta arauak ezartzen dituzten erakundeak, baina ez dute Interneten inongo jabetzarik.

Internet jende askorena dela ere esan dugu, milaka pertsona eta talderena. Hainbat atalez osatuta dago Internet, eta pieza horiek guztiek bere jabea dute. Egitura fisiko edo bizkarrezurra, hasiera batean Arpanet izenez ezagutzen zena, hainbat konpainiaren eskuetan dago, hala nola: Verizon, AT & T, Qwest, Sprint edo IBM bera. Internet erabiltzen dugun bakoitzean, gure informazioak konpainia horiek jarritako hari eta zirkuituak zeharkatzen ditu. Internet erabiltzaileen eskura jartzen duten enpresak ere hor dira, ADSL edo zuntz optikoa eskainiz, eta azken enpresa horiek sare fisikoaren jabeekin egiten dituzte erabilera eta negozio hitzarmenak.

Nork antolatzen du Internet?

Inor ez bada Internet osoaren jabe, nork antolatzen du sarea, nork ezartzen ditu arauak? Internet osatzen duen sistema ezberdinen lingua franca TCP/IP protokolo familia da, eta, Internet garatzen joan den heinean, protokoloa ere aldatuz joan da. Protokoloaren aldaketak eta azpiegitura gainbegiratzeko, hainbat taldek egiten dute lan: Internet Society (ISOC) delakoak estandarrak garatzen ditu; Internet Engineering Task Force (IETF) delakoak, dituen lan talde ezberdinen bidez, azpiegitura eta estandarren diseinuan egiten du lan; eta azkenik, ICANN erakundea Interneten erabiltzen ditugun izenen kudeaketaren arduraduna da.

Sarearen neutraltasuna

Sare osoaren jabetza duen enpresa edo talderik ez badago ere, hainbat enpresa Interneten alor jakin batzuen jabe dira. Interneten bizkarrezurra diren harien jabetza, esaterako, ez dago enpresa askoren eskutan, eta sarearen neutraltasuna kolokan egon daitekeela pentsatzea zilegi da. Sare neutraltasuna printzipio bat da, zeinetan informazioaren joan-etorria ez den baldintzatzen garraiatzen den edukiaren arabera. Askorentzat hori da Interneten balio nagusiena: berdin da Amazon moduko enpresa bat izan, edo norbanako xume bat; biek eskaintzen dituzten edukiak berdin-berdin zerbitzatu eta garraiatuko dira informazio hori eskatu duen gailura.

Dena den, ugariak dira neutraltasun hori kolokan jartzen duten jokabideak. Adibide gisa: Txinak hainbat eduki zentsuratzen ditu; sakelako telefonoen enpresa askok, ahotsa datu bidez garraiatzen dituzten aplikazioak (skype kasu) debekatu edo oztopatzen dituzte; Telefonica eta beste operadore batzuek Googlek lortzen dituen mozkinen parte bat nahi dute, eta, presio moduan, YouTubek eskaintzen dituen edukiak modu geldiagoan zerbitzatzen dituzte.

Horren guztiaren aurrean, guifi.net gisako ekimenak benetako sare neutrala aldarrikatu eta eratzen doaz.

Spotify musika streaming bezala entzuteko aplikazio bat da. Mahaigaineko aplikazio bezala deskargatu daiteke Mac Os X eta MS Widows XP/Vista/7 sistemetan. Gainera, Android, iPhone eta Symbian sakelako telefonoetarako aplikazioa ere deskargatu daiteke. GNU/Linux sistemetan erabili ahal da probetan dagoen bertsio bat edo MS Windowserako bertsio egonkorra Wine-ren bitartez.

Kontu motak

Erabiltzaileek gogoko musika entzuteko nahi duten plataformatik milioika abesti dituzte eskura. Horretarako hiru kontu mota ezberdin eskaintzen ditu Spotifyk: doako kontu mota bat, mugagabeko kontu mota 4,99 euroan hileko eta premium kontu bat 9,99 euroan hileko.

Doako kontu motako erabiltzaileek eskuragarri dituzte zerbitzuaren abesti guztiak, baina hileko denbora muga bat daukate zerbitzua erabiltzeko, 20 ordu, hain zuzen ere. Mugagabeko kontu motarekin denbora muga hori desagertzen da eta publizitatea ere kentzen da, gainera, norberaren musika inportatzeko eta lagunekin musika partekatzeko aukerak ematen dira. Premium kontuarekin, horretaz guztiaz gain, sakelako telefonoetan entzuteko aukera eta musika kalitate hobea zein off-line entzuteko aukera ahalbidetzen da.

Murrizketak doako erabiltzaileentzat

Baina Spotifyk aldaketak iragarri ditu maiatzaren batetik aurrera doako kontuetan. Hemen irakurri ahal den bezala: https://www.spotify.com/help/faq/recent-events-and-changes/upcoming-changes/, denbora muga 20 ordu izan beharrean 10 ordu izango dira eta ezin izango da abesti bat bost aldiz baino gehiago entzun. Hori dela eta, erabiltzaile batzuk hasi dira dagoeneko debaldeko aukerak bilatzen.

Grooveshark

Grooveshark, beharbada, aukerarik indartsuena bezala kokatzen ari da Spotify ordezkatu nahi duten erabiltzaileentzat. Zerbitzu hau euskaraz dago eta euskarazko musika asko ere aurkitu daiteke. Hau da webgunea: http://listen.grooveshark.com. Zerbitzua erabiltzen hasteko ez da izena eman behar eta ez da saioa hasi behar. Guztiz on-line kudeatu eta entzun ahal da musika, beraz, edozein sistema eragiletatik erabil daiteke. Hala ere, sakelako telefonoetarako aplikazioak ere eskaintzen ditu plataforma ezberdinetan. Gunean sortu ahal dira erreprodukzio zerrendak eta saioa hasi ahal da erabiltzaile berri bat sortuz ala Google zein Facebook kontuak erabiliz. Saioa hasita, norberaren musika ere igo ahal da eta musika partekatu daiteke webgunean bertan, urlaren bitartez, posta elektronikoz edo sare sozialetan. Ausazko irratia ere eskaintzen du musika entzuteko. Oso zerbitzu jatorra da. Zerbitzu honek, doako harpidetzaz gain ordainpeko profilak ere eskaintzen ditu: “Grooveshark anyware” sakelako telefonotik edonon musika entzuteko aukerarekin eta “Grooveshar plus” publizitaterik gabe.

Rockola

Rockola beste aukera bat da musika on-line entzun ahal izateko debalde. Hau da zerbitzua erabiltzeko behar den helbidea: http://www.rockola.fm. Kasu honetan ere sartu bezain pronto hasi ahal da musika entzuten, izena eman gabe. Hala ere, izena emateko aukera ematen du norberaren profila eta hobespenak konfiguratzeko.

Deezer

Deezer beste aukera on bat da. Europa mailan erabiltzaile asko ditu eta 7 milioi abesti baino gehiago eskaintzen ditu bere webgunetik. Hau da proiektuaren webgunea: http://www.deezer.com. Aurrekoak bezala, guztiz on-line erabili ahal da, baina Android, iPhone, Blackberry, Sony Ericsson, Samsung edo Logitech bezalako sakelako telefonoetarako aplikazioak ere eskaintzen ditu. Beste erabiltzaileen zerrendak jarraitu ahal dira eta bloga zein foroa eskaintzen du artista eta abestiei buruz informazioak eta iritziak partekatzeko.

Hauetaz gain, beste webgune askok ere ahalbidetzen dute musika on-line eta dohainik entzutea: Jamendo http://www.jamendo.com, Gatunes http://gatunes.com/, Mufin http://www.mufin.com, LastFM http://www.last.fm/, Bandcamp, http://bandcamp.com/. Bakoitzak gogokoena aukera dezan.

Interneten edukiak elikatzeko baliabideen artean, ezagunenak blogak dira. Baliabide hauen bitartez, norbanakoak, elkarteak edo enpresak artikulu eta sarrera ezberdinak argitaratzen joan daitezke. Orokorrean artikulu edo sarrera bakoitzak pertsona bakarrak idazten du.

Wikiak, ordea, elkarlanerako eta informazioa, dokumentuak edo web orrialdeak taldean sortzeko eta elikatzeko pentsatuta dagoen baliabidea da. Beraz, oso baliabide aproposa da auzolanerako eta informazioa taldean eta elkarlanean sortzeko eta mantentzeko.

Zer da wiki bat

Wiki hitza hawaiieratik dator, wiki wiki esamoldetik; arin-arin esan nahi du euskaraz. Ward Cunningham izan zen wiki sistema batean oinarritzen zen lehenengo webgunearen sortzailea. Hala, bada, wiki sistema batekin, hainbat erabiltzailek era erraz eta azkar batean sortu, aldatu eta ezabatu ditzakete loturak eta testua formatuarekin elkarlanean. Horretarako nabigatzailea eta sare konexioa baino ez da beharrezkoa. Gainera, wikietan erraz berreskura daitezke eduki ezberdinen lehengo bertsioak eta bertsio zaharrak. Dokumentu edo orrialde bakoitzean egin diren aldaketen historikoa gordetzen delako.

Wiki sistemak maila guztietan dira erabilgarriak auzolanean informazioa kudeatzeko, enpresentzat zein elkarteentzat. Esaterako, dokumentu bakarra adosteko eta lantaldean idazteko edo enpresaren ezagutza kudeatzeko erabil daiteke.

Wikipedia, wiki adibiderik nabarmenena

Wikipedia wikien emaitza nabarmenetariko bat da. Wikipedia entziklopedia eleaniztuna da, Interneten kontsulta daiteke eta, beste web entziklopediak ez bezala, auzolanean osatzen da; hau da, edonork sor dezake artikulu bat, edo jada dagoen bat osatu, nahi duen hizkuntzan. Wiki aplikazio erraldoia dela esan liteke, hori delako artikuluak idazteko eta osatzeko era, eta hitz horretatik hartu du izena. Gaur egun, ospe handiko entziklopedia bilakatu da Interneten, eta oso erabilia da. Hau da euskarazko wikipediaren helbidea: http://eu.wikipedia.org/ da.

Wikiak sortzeko baliabideak

Baliabide ezberdinak daude wikiak debalde sortu ahal izateko. Batzuk, doako zerbitzuak dira nahi duenak wikia on-line sortu ahal izateko eta beste batzuk dira aplikazio libreak Interneteko ostatze zerbitzu propio batean edo intranet pribatu batean instalatu eta inplementatu ahal izateko. Edozein kasutan sortzen diren wikiak publikoak izan ahal dira (edonork ikusteko eta soilik baimena dutenek elikatzeko) edo pribatuak (soilik ikusi eta elikatu ahal dituzte baimenak dituzten erabiltzaileek). Horrela, wikia nahi den bezain itxia edo irekia izan daiteke. Adibidez, Interneten aurkitu daitezke guztiz irekiak diren wikiak non edozein erabiltzailek ikusi eta elikatu dezaketen edo oso itxiak, non soilik baimena duten erabiltzaile batzuek ikusi eta editatu dezaketen.

Wikia on-line sortzea oso erraza da eta ez du behar inolako azpiegiturarik, nabigatzailea eta Internet konexioa baino ez. Web zerbitzu hauen artean oso ezaguna da Wikispaces http://www.wikispaces.com. Honen bitartez oso era erraz batean kudeatu ahal da wiki bat. Bi aukera eskaintzen ditu, bat doakoa norbanakoentzat, elkarteentzat edo ikasleentzat eta beste bat ordainpekoa enpresentzat. Wikispaces bezala, beste zerbitzu batzuk ere badaude wikiak sortzeko, adibidez Wikia: http://www.wikia.com, XWiki http://www.xwiki.com edo Writeboard http://writeboard.com/, Google Docs bera ere uler daiteke Wiki filosofiatik, zeren eta dokumentuak partekatu ahal baitira, lantaldean osatu eta aldaketen historikoa gordetzen baita.

Wikia nork bere zerbitzarian edo intranetean eratu nahi izanez gero aukera ugari ere badaude. PHPWiki http://phpwiki.sourceforge.net/ , adibidez PHPz garatuta dago eta hainbat datu base ezberdinekin ibili ahal da; DokuWiki http://www.dokuwiki.org ere oso ezaguna da, gainera azken honek ez du behar datu baserik testu fitxategiak baino ez ditu erabiltzen, aurrekoa bezala PHPz garatuta dago. Beste programazio lengoaietarako ere alternatibak daude: MoinMoin http://moinmo.in/ Python-ez garatuta dago, OpenWiking ASP-z, eta aintzinetariko bat, UseModWiki Perl-ez garatuta dago.

Galdera-erantzunen webguneez ari bagara, Yahoo! Erantzunak da derrigor aipatu behar den gunea, edozein gairi buruz galdera-erantzunak egiteko webgunea. 2006an plazaratu zuten eta izugarrizko erabiltzaile komunitatea biltzen du, 200 miloi inguru. Martxan jarri zenetik ezer gutxi aldatu da. Galdera eta erantzunen webguneen arazoen erreferentzia ere bada Yahoo! : zabor piloa aurki daiteke bertan, eta askotan, erantzunen kalitatea negargarria da. Askoren aburuz, Yahoo! Erantzunak webguneko erabiltzaileak anonimoak izatearen ondorio zuzena da kalitate eza.

Stack Overflow ere galdera-erantzun webgune ezaguna da. Teknologiaren inguruan sortzen diren galderak jorratzen dira bertan eta erantzunen kalitatea handia da. Ematen diren erantzunen inguruan bozka sistema bat du guneak, eta horrela, erabiltzaile bozkatuenak nabarmendu egiten dira.

Galdera nahitaezkoa da: zerk bultzatzen du norbait horrelako webgune batean sartu eta besteek egindako galderak erantzuten jardutera? Hainbat arrazoi egon daitezke, baina hemen, hiru bat nabarmenduko ditugu. Lehen arrazoia, prestigio edo sona bilatzea litzateke, eta ondorioz, lan munduan sarbide hobea, gai jakin baten inguruan norbaitek dituen ezagutzak plazaratzeko erakusleiho onak baitira gune horiek. Adibidez, Linkedin sare sozial profesionalak badu galderak egiteko esparru bat, eta bertan egindako galdera eta emandako erantzunen laburpen bat eskaintzen du linkedin-ek erabiltzailearen profilean.

Emandako erantzunetako zenbait, erantzun hoberenak bezala markatuak izan badira, datu hau ere profilean agertu eta erabiltzailearen bikaintasuna nabarmentzen da. Lan merkatuan sartzeko orduan, hautagai selekzio prozesu batean, horrelako zerbait erabakigarria suerta daiteke. Gune horiek lan merkatuarekin duten harremanaz ohartuta, arestian aipatutako stackoverflow aplikazioak, careers 2.0 gunea martxan jarri du, lan eskaintza eta eskariekin.

Gune hauen erabilera azaltzeko beste arrazoi bat, aplikazio hauek duten ezaugarri soziala da: lagunei galderak egiteko dugun joera baliatzen dute. Formspring da honen adibiderik nabarmenetako bat, sare sozial ezberdinetan ditugun lagunei edozein gairen inguruan galderak egiteko gunea da.

Hirugarren arrazoi bezala, negozioa aipatu daiteke. Gune batzuetan, egindako galderen erantzunak ordaindu egiten dira. Wpquestions webgunean, WrodPress software ezagunaren inguruko galderak egiten dira. LawPivot gunean, aldiz, lege esparruko galderak plazaratzen dira.

Quora litzateke orain arte aipatu ditugun hainbat webguneren ezaugarri arrakastatsuenak uztartzen dituen modako webgunea. Yahoo! Erantzunak webgunean bezala, edozein gairen inguruko galderak egin daitezke, nahiz eta oraingoz, gai teknologikoak diren nagusi. Wikipedian bezala, edonork egindako galderak «zuzendu» eta besteen erantzunetan iradokizunak utzi daitezke.

Galdera baten harpidetza ere egin dezakegu, ematen diren erantzun guztien berri jakiteko, eta modu berean, erabiltzaile nahiz gai ezberdinen harpidetza egin daiteke.

Orain arte aipatu ditugun webgune gehienetan ingelesa da erabiltzen den hizkuntza bakarra. Euskarazko galdera-erantzun webgune bat sortu bitartean, beste hizkuntzen dauden webguneak erabili beharko ditugu.

Antzeko arazo bat izan zuen Microsoften Hotmail zerbitzuak urtearen hasieran, baina kasu horretan 17.000 erabiltzaileen kontuetan izan zuen eragina.

Googlek barkamena eskatu zuen publikoki eta azaldu zuen arazoaren zioa. Antza, GMailen biltegiratze sistemaren eguneraketan suertaturiko akats batzuk izan dira datuen galeraren zergatia. Gauzak horrela, akats horiek konpondu arte, aurreko softwarea jarri dute berriz martxan. Googlek, datuetarako, hainbat datu-gune izan arren, datu-gune guztietan batera ezabatu ziren datuak, beraz, ez zegoen datuak berreskuratzerik. Eskerrak, zinta magnetikoetan ere gordeta zeudela datuak ziurtasun kopia ezberdinetan eta horrela erabiltzaileen datuak berreskuratuak izan dira.

Hala ere, horrelako gauzak gertatzen direla ikusita, GMailen dauden on-line datuen ziurtasun kopiak egitea komenigarria da GMail erabiltzaile ororentzat. Horretarako GMail Backup bezalako baliabideak daude, hemen deskargatu daiteke GNU/Linuxerako edo MS Windowserako bertsioa:  http://www.gmail-backup.com/gmail-backup-0-104.

Gordailu digitala den aldetik, guretzat garrantzitsuak diren dokumentuak bertara igo ditzakegu eta edozein nabigatzailetik bertara jo eta berreskuratu behar ditugunean.

Sisteman integratzen diren enpresak, mezu igorle bezala jokatzen dute, eta bezeroei bidalitako dokumentuak (fakturak, jakinarazpenak), bezero hauek metaposta sisteman sortu dituzten gordailuetan utzi ditzakete. Martxan jarri den honetan, hainbat enpresa eta erakundek egin du bat sistema honekin: banketxeak (Banco Guipuzcoano, BBK, Euskadiko Kutxa), Eroski, Euskaltel, Osakidetza eta beste batzuk.

Metapostan izena emateko, banketxe ezberdinen webguneetatik egin daiteke, edo herritan dauden Kzgunetara urbilduta. KZguneek ere, sistema hau erabiltzeko formakuntza saioak eskaintzen dituzte.

Metaposta sistemaren gainean gehiago jakiteko, jo hona: http://www.metaposta.com

Pertsona batentzat bereziki zaila ez dena, alegia, testuak irakurri, ulertu eta laburtu, ordenagailu batentzat izugarri konplexua da, edo behintzat garatzea hori egiten duen aplikazioa. Adibide gisa, itzultzaile automatikoak aipatu daitezke, hainbat enpresa, lantalde eta baliabideak ari dira arlo horretan ikertzen eta garatzen, eta hala ere, oso zaila da itzulpen zehatzak eta naturaltasunez egitea. Zer esanik ez, laburpen bat egitea testu baten ideiarik garrantzitsuenekin.

Horregatik Topicmarks oso proiektu interesgarri bat izan daiteke eta txalotzeko modukoa. Izan ere, testu fitxategi bat igo ahal da edo url edo testu bat itsatsi ahal da, web aplikazioak irakurtzen du testua, prozesatzen du eta laburpen bat ideiarik garrantzitsuenekin bidaltzen dio erabiltzaileari posta elektronikoz. Gainera, erabiltzailearen laburpenak norberaren profilean gordetzen dira. Oraingoz soilik ingelesezko testuekin ibiltzen da, baina oso ondo egiten duela onartu behar da.

Probatzeko helbide honetara jo daiteke: http://topicmarks.com. Saioa hasteko, izena eman ahal da webgunean, bestela Google edo Yahoo ID! kontuak erabili ahal dira webgunean izena eman behar gabe. Ikusi beharko da proiektu honen bilakaera.

About.me web zerbitzuaren bitartez nork bere sareko aurkezpen txartel erakargarri bat sor dezake era erraz batean eta debalde. Web zerbitzu honen helbidea http://about.me da eta hor posta elektronikoa, pasahitza eta profilerako erabiltzaileak nahi duen helbidea edo urla aukeratu behar du http://abaout.me/-tik hasita.

Hori eginda, ezarri ahal da atzealdeko argazki bat, eta sare sozialetako profilak zein Internet zerbitzuen, webguneen edo RSSen helbideak gehitzen joan daitezke. Itxura are gehiago pertsonalizatu daiteke zeren eta koloreak eta letra mota ezberdinen artean aukeratu baitaiteke informazioa erakusteko.

Estatistikak ere eskaintzen ditu zerbitzu honek, honela ikus daiteke norberaren aurkezpen txartela ikusi duten bisitariak, bertan klik egin dutenak edo profilaren lotura jarri duten erabiltzaileak. Halaber, sare sozialei buruzko oinarrizko estatistikak ere erakusten dira.

Hala, bada, web zerbitzu honen bitartez, norberak eratu ahal du profil erakargarri bat bere on-line presentzia eta informazio publikoarekin. Era horretan, sartzen denak ikusi ahal izango du erabiltzailearen sarrerak edo lagunak sare sozialetan eta blogetan edo posta elektroniko bat bidali ahal izango dio erabiltzaileari berarekin harremanetan jartzeko.

Ataza guztiak ez dira testuinguru berdinean ematen: lantokian sortzen diren zereginak, etxeko lanak, eskola, afizioak, seme-alabak… denak dira testuinguru ezberdinak. Ataza guztiak ere ez dute izaten ez lehentasun eta ez garrantzi berdina. Beraz, badirudi beharrezkoa dela ataza zerrenda hauek sailkatu, ordenatu eta kudeatzeko estrategiaren bat garatu eta aplikatzea.

Lehen saiakera batean, egin beharreko ataza bakoitzari, lehentasun maila bat ezarri dakioke, letrak edo zenbakiak erabiliz. Lehentasun irizpide hau baliatuz zerrenda ordenatu, eta garrantzitsuenak diren atazak betetzeari ekingo zaio. Teknika hau erabili duen orok jakingo du, badirela beti atzean geldituko diren atazak, sekula burutuko ez direnak, garrantzitsuak izan arren behin eta berriz ataza-metaren azpialdean uzten direlako. Psikologian, zeregin garrantzitsuak, hain garrantzitsu ez diren zereginekin ordezteko joerari, prokastinazioa esaten zaio.

Eisenhower, Ameriketako Estatu Batuetako lehendakaria izandakoak ere, erabiltzen zuen atazak sailkatzeko metodo bat, Eisenhower metodoa bezala ezagutzen dena. Atazak bi aldagairen arabera sailkatzen ditu metodo honek, garrantziari dagokionez batetik, eta urgentziari dagokiona bestetik. Bi aldagai hauek konbinatuz, lau kategoria sortzen dira, eta kategoria bakoitzean kokatzen den atazekin jokabide ezberdinak erabiltzen dira. Ataza ez bada ez garrantzitsua eta ez urgentea, alboratu egiten da. Garrantzitsu eta urgenteak direnak segituan egin behar dira. Garrantzitsuak eta ez urgenteak direnei, amaiera data bat jarri behar zaie eta garrantzitsuak izanik urgenteak ez direnak berriz, delegatu.

David Allenen GTD metodoa

David Allen estatu batuarrak, egun oso ezaguna den GTD (Getting Things Done) metoa sortu zuen. Metodo honen egileak dioenez, gizasemearen zerebroak ez du aparteko gaitasunik gauzak gogoratzeko; aitzitik, akziorako egina dago. Beraz, metodo honek burua gogoratu beharrez libratu eta ekintzak burutzeko prozedura bat proposatzen du.

Ataza zerrenda bezala egituratzen diren erretilu batzuen kudeaketa da metodoaren muina. Hasiera batean, buruan ditugun “gauza” guzti horiek, sarrera erretiluan jarriko dira. Sarrera erretilua prozesatzean, bertan dauden gauzekin, sekuentzialki, zer egin erabaki beharko da: egiteko ezer ez duten gauzak alboratu, zeregina eskatzen duten gauzak delegatu, segituan egin edo beste erretilu batzuetara mugitu.

Zerbait egiteak bi minutu baino gutxiago eskatzen baditu, zuzenean egin eta “gauza” hori alboratu egingo da. Denbora gehiago behar bada, beste erretilu batean utziko da. Metodologiak, sarrera erretiluaz gain, honako hauek proposatzen ditu: segituan egin behar diren gauzen erretilua, beste norbaiten akzioaren zain dauden gauzen erretilua eta noizbait egin beharko diren gauzen erretilua. Gauza batek akzio bakarra baina gehiago behar badu, proiektu bakoitzeko erretilu bat sortu daiteke.

Gauzak prozesatu ondoren, sarrera erretilua hustu egingo da eta segituan egiteko erretiluan dauden gauzak burutzen hasi beharko da. Azkenik, norberak nahiago duen maiztasunarekin, erretilu guztietan dauden gauzak berrikustea gomendatzen da. Berrikuspen honetan, gauza edo atazak, erretilu batetik bestera mugituko dira eta egindako gauzak sistematik aterako dira. Etengabeko prozesua da GTDek proposatzen duena: gauza berriak sarrera erretilura sartu, egin beharreko erretiluan dauden atazak egiten jardun eta azkenik, atazen berrikuspena, non atazak erretilu batetik bestera mugituko diren.

GTD erabiltzeko euskarri informatikoak

GTD metodoa erabiltzeko, David Allenek, inongo tresna informatikorik behar zuen erretilu, karpeta eta zerrenda sistema bat proposatu bazuen ere, segituan bere metodoan oinarritutako hainbat aplikazio informatiko agertu ziren. Remember The Milk eta Things, azken hau Mac OS X sistema eragilerako bakarrik, dira ordainpeko aplikaziorik ezagunenak. Doako aplikazio bezala ere, Doit.im oso erabilgarria da. Aplikazio hauek guztiak, ordenagailuetarako ezezik, mugikorretara ere zabaldu dira, Android edo iPhone bezalako plataformatara. Egin beharrekoak edozein leku eta momentutan sortzen direnez, oso erabilgarria izaten da gure sakelekoarekin egin beharrekoaren berri jasotzea, hau da, GTD metodoak proposatzen duen sarrera erretilura sartzea.

Jorge Oyhenard-ek, GTD zer den eta RTM, Things, Evernote edo Gmail bezalako aplikazioekin nola erabili daitekeen azaltzen du bideo sorta interesgarri batean hemen

Markup.io proiektuak webguneak eta webgune bakoitzean bereizi nahi den informazioa partekatzea ahalbidetzen du. Horretarako marrazketa baliabide ezberdinak eskaintzen ditu webgune zehatz batean bereizi nahi den informazioan marrazteko eta marka ezberdinak egin ahal izateko. Honez gain, testu baliabide bat eskaintzen du iruzkin txikiak edo jarraibideak ere txertatu ahal izateko.

Erabili ahal izateko http://markup.io webgunera joan behar da eta “GET MARKUP” jartzen duen lekuan agertzen den iruditxoa Laster-marketara edo gogokoetara arrastatu baino ez da egin behar. Orduan laster-marka gehitzen da besteekin batera, kasu honetan, laster-markaren helbidea ez da urla, javascript kode bat baizik. Era honetan, edozein webgunetan egonda, egin den laster-markan edo gogoko hori aukeratuz gero, marrazketa-baliabide bat kargatuko da eta webgunearen nahi den lekuan markak, marrazketak eta oharrak egin ahal izango dira. Horrela, nahi den informazioa bereizi eta gero, “Publish” botoiari sakatu ahal zaio eta ondoren web orrialde bat sortuko da. Aplikazioak orrialde horren lotura sortuko du nahi denari bidali ahal izateko.

Beste erabiltzaile batek jaso ahal du eta erantzun ahal du emandako informazioaren inguruan, bai testuarekin edo bai webgunearen beste zati batzuk bereiziz. Erantzun hau beste lotura batekin gordeko da. Beraz, oso baliabide jatorra izan daiteke elkarlanerako.

Sare sozialak pil-pilean daude Internet erabiltzaile askoren egunerokotasunean, eta erabiltzaile gehien dituztenak helburu orokorreko sare sozialak dira. Hala ere, badaude beste sare sozial batzuk helburu zehatz bat dutenak eta orduan arlo horretako edo helburu zehatzagoak dituen erabiltzaileak elkartzeko eta ezagutarazteko baliagarriagoak izaten dira. Adibide bat sare sozial profesionalak dira. Izan ere, helburu profesionalak dituzten sare sozialak egunez egun erabiltzaileak irabazten joaten dira. Bertan, lana aurkitzera, lana eskaintzera, negozioetarako bazkideak, elkarlanak proiektuetan edo bezeroak zein hornitzaileak aurkitzera bideratuta daude. Hor jakintza, iritziak eta esperientzia ezberdinak elkartrukatzen dira. Gainera, norberaren profilean datu profesionalak eta curriculuma osatu daiteke. Zerbitzu hauek gehienak doakoak dira, helburu orokorreko sare sozialen kasuan bezala.

LinkedIn

Negozioetara bideratuta dagoen sare sozial hau 2003ko maiatzean abiarazia izan zen. Honezkero, mundu osoko 85 milioi erabiltzaile baino gehiago ditu. Bertan leku eta mota anitzeko enpresak eta erabiltzaileak daude. Adibide bezala, Fortune aldizkariaren rankingeko AEBko 500 enpresarik handienak LinkedIn-en daude. Sare sozial hau frantsesez, gazteleraz, ingelesez, alemanez, portugesez eta italieraz dago, oraingoz ez dago euskaraz.

Sare sozial hau probatzeko helbide honetara joan daiteke: http://www.linkedin.com/, bertan agertuko da izena emateko edo saioa hasteko formularioa. Izena emateko prozesuan oinarrizko kontaktu datuak eta oinarrizko datu profesionalak eskatuko dira. Behin izena emateko prozesua amaituta, profila osatzen joan ahal da datu pertsonal zein profesional gehiagorekin eta horrela norberaren curriculuma osatzen joan. Beste erabiltzaileek ikusiko duten profila hizkuntza ezberdinetan sortu ahal da.

Bestetik, Twitter microblogging zerbitzuarekin bateratu daiteke eta horrela Twitterren idazten dena, nahi izanez gero, LinkedIn-en ere argitaratu daiteke eta alderantziz, izan ahal dira egoera edo sarrera guztiak edo soilik erabiltzaileak aukeratutakoak.

Xing

2003n sortu bazen ere, OpenBC izenarekin ezagutzen zen 2006ko azaro arte. Data horretatik aurrera Xing izena ezarri zioten. Egun, 10 milioi erabiltzaile baino gehiago ditu mundu osoan, horien erdia baino gutxixeago alemana dute hizkuntza nagusia, izan ere, Xing, alemaniar proiektua da. Hala ere, alemanez ez ezik, ingelesez, frantsesez, gazteleraz, italieraz eta beste hainbat hizkuntzaz dago, euskaraz ez, ordea. Xing erabiltzeko, helbide honetara joan ahal da: https://www.xing.com/. Xing-en, LinkedIn-en bezala izena ematea oso erraza da eta behin izena emateko prozesua amaituta hasi ahal da nor bere profila betetzen lan esperientziarekin, ikasketekin eta bestelako datu profesionalekin. Sare sozial honetan ere enpresen orrialdeak eta interes taldeak sortu ahal dira, horrez gain, lana eskaini eta aurkitu daiteke. Hala ere, LinkedIn-en aldetik askoz erabiltzaile gutxiago ditu eta sare sozial hauetan, erabiltzaile kopurua oso garrantzitsua da, zenbat eta erabiltzaile gehiagok erabili orduan eta harreman profesional gehiago sor daitezkeelako.

Viadeo

Viadeo 2004ko maiatzean sortu zen Frantziar Estatuan. Honezkero, mundu osoko 30 milioi erabiltzaile ditu, ingelesez, frantsesez, gazteleraz, italieraz, alemanez, portugesez eta nederlanderaz dago. LinkedIn-en kasuan aipatu denez, Viadeo Twiterrekin bateragarria da. Aurrekoak bezala, sare sozial hau doakoa da, baina ordainpeko sarbide bat ere eskaintzen du abantaila batzuekin. Premium sarbide honetarako harpidetza egin ahal da hilabetez hilabete, hiru hilabetez, urte batez edo bi urtez. Prezioa 7,95 $ eta 4,95 $ artean egon ahal da, harpidetzaren epearen arabera. Hau da sare sozial honen helbidea: http://www.viadeo.com

Wikileaks irabazi asmorik gabeko nazioarteko erakunde bat da. Erakunde honek bere webgunearen bitartez, http://www.wikileaks.org/, mundu osoko gobernu eta administrazio publikoen dokumentu eta txosten sekretuak informazio korapilatsuarekin argitaratzen ditu.

Erakunde honen webgunea 2006ko abenduan argitaratu zen eta 2007ko uztailean elikatzen hasi zen. Harrezkero dokumentu eta txosten pribatuen kopurua handitzen joan da eta dagoeneko 1,2 milioi dokumentu sekretu argitaratu ditu. Erakunde honek, dokumentu sekretu hauen bitartez, gobernuen jokaera ez zilegiak plazaratu nahi ditu.

Wikileaks izenean «wiki» hitza egon arren, ez da wiki ohiko bat. Zeren eta internet erabiltzaileek eta irakurleek edukia ezin baitute ez aldatu ez sortu, ez badaukate horretarako baimena.

Wikileaks webgunean oso filtrazio garrantzitsuak plazaratu egin dira, Irak eta Afganistaneko gudaren inguruan, adibidez. AEBko nazioarteko politikari buruzko azken filtrazioek, esaterako, oihartzun handia lortu dute. Hori dela eta, Wikileaks erakundeak arazo dezente izaten ditu bere webgunea mantendu ahal izateko eta hainbat boikot eta eraso jaso ditu, bai gobernuen aldetik eta bai informatika enpresa eta hornitzaileen aldetik. Twitterrek zein Facebookek, batzuk aipatzearren, itxi dituzte proiektu honen aldeko kontuak eta orrialdeak.

Google Business Photos da Googlek jarri duen zerbitzu berri bat komertzioetara bideratuta. Zerbitzu hau doakoa da, eta honen bitartez, edozein komertzio edo negozioren jabeak eskatu ahal dio Googleri bere negoziora joateko eta komertzioaren argazki-erreportaje profesionala egiteko. Argazki hauek, ondoren, Google Places-en eta Google Maps-en sartuko ditu Googlek. Ziur asko, etorkizunean Google Street View zerbitzuan ere txertatuko ditu.

Aukera hau oso onuragarria izan daiteke kaleko komertzioetarako, alde batetik lortzen da doako zerbitzu profesional bat, negozioaren kalitatezko argazkiak lortzeko. Bestetik, Googleren gune ezberdinetan ikusgai egotea lortzen da.

Oraingoz zerbitzu hau Australian, Zeelanda Berrian, Japonian eta AEBko hiri batzuetan ari dira Googleko argazkilariak. Beraz, Europan zain egon beharko da. Hala ere, laster espero da Europara ere heltzea, beraz hadi egon beharko da.

Webgune honetan ikusi ahal da proiektuari buruzko dokumentazioa eta hirien jarraipena egin:

http://maps.google.com/help/maps/businessphotos/

Megaupload oso zerbitzu ezaguna da Interneten tamaina ezberdineko fitxategiak gordetzeko. Premium kontuak zerbitzu gehigarriekin eskaintzen baditu ere, dohainik erabili ahal diren oinarrizko kontuak oso ondo daude eta aukera asko eskaintzen dituzte. Izan ere, Megauploadek oinarrizko erabiltzaileei 200GB eskaintzen dizkie, nahi beste fitxategi Interneteko leku honetan gordetzeko, beti ere fitxategia 2GB baino txikiagoa bada. Premium erabiltzaileek, ordea, espazio mugagabea daukate fitxategiak gordetzeko eta fitxategiaren tamainan ere ez dago mugarik. Honez gain, premium erabiltzaileak azkarrago jaitsiko ditu fitxategiak eta ez du publizitaterik jasan beharko. Izena eman gabe ere fitxategiak deskargatu daitezke, baina ezin dira igo. Kasu honetan, fitxategiak jaisteko abiadura doako erabiltzaile erregistratuarena baino motelagoa da eta publizitate gehiago ere jasotzen da.

Megaworld

Megaupload zerbitzuaren sortzaileek Megaworld atera berri dute. Izen eta webgune horren azpian, http://megaworld.com, Megaupload ez ezik beste hainbat zerbitzu on-line eskaintzen dituzte. Guztietan doako zein ordainpeko kontuak daude, gainera, logikoa den bezala, erabiltzaile berdina mantentzen da kontu guztietarako. Horrela, Interneten fitxategiak gordetzeko zerbitzu ezberdinen artean berezia izatea lortu du.

Zerbitzurik interesgarrienak

Megavideo da eskaintzen duten zerbitzuetariko bat. Zerbitzu honen bitartez bideoak igo eta streamingean ikusi daitezke, Youtuben bezala. Gainera, HTML kodigoa ere eskaintzen du bideoa edozein webgunetan txertatzeko. Kalitate handiko bideoak onartzen ditu eta bideoen iruzkinak egin ahal dira edo gogokoen artean gorde. Hau da webgunea: http://www.megavideo.com/.

Megalive zerbitzuaren bitartez bideo zuzenean igorri ahal da Interneten bidez, bai era publikoan bai era pribatuan, gainera txat gela bat eskaintzen du emisio bakoitzeko. Kasu honetan ere HTML kodea ere eskaintzen du zuzeneko igorpena edozein webgunetan txertatzeko. Zerbitzua ikusteko http://www.megalive.com/ webgunera joan daiteke.

Megabox zerbitzuak norberaren musika fitxategi guztiak igotzea eta Interneten bitartez edonon eta gailu ezberdinetatik entzutea ahalbidetzen du, gainera erreprodukzio-zerrendak ere kudeatu ahal dira. Megaboxen bitartez musika on-line ere eros daiteke. Hau da zerbitzuaren webgunea: http://www.megabox.com/.

Megapix zerbitzuaren bitartez igo ahal dira argazkiak eta album ezberdinak sortu zein partekatu. Gainera argazkiak erosi eta saldu ahalbidetzen du, era honetan, profesional batek bere argazkiak saldu ahal ditu on-line. Hala ere, Flash gehiegi erabiltzen da zerbitzu osoan orokorrean eta beraz, Flickr baino astunagoa eta motelagoa da webgunea. Gainera, norbaitek ez badauka nabigatzailerako flash gehigarri eguneratu bat ezin izango ditu ikusi, sakelako telefono askotatik, esaterako. Megapix zerbitzuaren webgunea hau da: http://www.megapix.com

Beste zerbitzu batzuk

Arestian aipatutako zerbitzuez gain, beste batzuk ere atera dituzte. Besteak beste, Megaclick (http://www.megaclick.com/) Google AdWords eta AdSenseren antzekoa publizitatea jarri ahal izateko norberaren webgunean; Megapay (http://www.megapay.com/) sakelako telefonoaren bidezko ordainketa seguruak egiteko Interneten; Megafund (http://www.megafund.com/) zerbitzu berritzaileak on-line atera nahi dutenentzako laguntza eta zerbitzu ezberdinak.

Laster aterako dutena

Honekin guztiarekin nahikoa ez balitz, ez dira geldituko eta laster zerbitzu berriak ateratzea espero dute. Megamovie eta Megabackup 2011rako ateratzea aurreikusita dago. Lehenengoa, kalitate handiko film eta telesailak saltzeko eta on-line ikusteko merkatua izango da. Bigarrena on-line ziurtasun kopia egiteko sistema izatea nahi dute. Dohainik eskainiko dute kopia egiteko sistema, software librea eta doakoa izango omen den aplikazio batekin. Ez dute espazio mugarik jarriko eta soilik kobratuko dute datuak berreskuratu behar izanez gero. Nolabait, edozein erabiltzailerentzat datu digitalen doako aseguru bat izan nahi du.

Artikulu nagusian esan bezala, domeinu batekin webgune edo posta elektronikoa eduki ahal izateko, ostatze zerbitzu batean ostatu behar da. Horren salbuespena .tel domeinuak dira, izan ere, oso domeinu bereziak dira. Domeinu hauek ez dute ostatze zerbitzurik behar, hobeto esanda, ezin dira ostatze zerbitzu batean ostatu. Baina ostatze zerbitzua ez izan arren datuak izan ahal dituzte eta enpresa, elkarte edo norbanako baten informazioa konfiguratu eta erakutsi ahal da domeinu horietatik. Google bezalako bilatzaileentzat ere ikusgarri dago informazio hori. Beraz, aukera jator bat izan daiteke webgune eta ostatze zerbitzuan dirua gastatzeko ez dagoenean. Domeinu arruntak baino garestixeagoak badira ere, ez da batere garestia.

Domeinu hauen helburua helbide-txartel birtuala izatea da. Bertan, harremanetarako norbanako, enpresa, erakunde edo elkartearen datuak jarri ahal dira, sare-sozialen helbideena barne eta datu hauek enpresa horren .tel domeinura sartzen den edonork ikusi ahal ditu. Gainera, nahi izanez gero, vcard formatuan deskargatu ahal dira datu horiek. Vcard formatua kontaktuetarako formatu estandarra da eta beraz, vcard hori inportatu daiteke MS Outlook, Thunderbird edo GMail aplikazioetako kontaktuetan, beste askoren artean. Gainera, enpresa edo elkartearen kideak eta beren datuak ere sar daitezke eta gero .tel domeinu nagusiaren azpidomeinu bezala ikusi ahal dira.

Hau da .tel domeinuen webgunea: http://www.telnic.org/

Adibide bat ikusteko: http://bitarlan.tel/ eta kide baten adibidea ikusteko: http://jabi.bitarlan.tel/

]]> http://zibergela.bitarlan.net/2010/11/30/domeinu-bereziak-tel/feed/ 0 http://zibergela.bitarlan.net/2010/11/30/domeinuak-eta-ostatze-zerbitzuak/ http://zibergela.bitarlan.net/2010/11/30/domeinuak-eta-ostatze-zerbitzuak/#comments Tue, 30 Nov 2010 16:40:40 +0000 Jabi Asurmendi Sainz http://zibergela.bitarlan.net/?p=580

Webguneak eskegitzeko edo eraikitzeko doako guneak badaude ere, izen edo domeinu propio batekin webgune bat argitaratu nahi duenak domeinu bat eta ostatze zerbitzu bat izan behar du, orokorrean. Hain zuzen ere, behar horretan aurkitu dira hainbat enpresa, elkarte edo norbanako webgune bat ireki beharra edo nahia heldu zaienean.

Zer da domeinua eta ostatze zerbitzua

Domeinua da Internet dagoen ordenagailu baten helbidea, beraz, Interneten ostatze zerbitzu edo ordenagailu batera iritsi nahi denean, beste guztiez bereizteko, domeinua erabiltzen da. Adibidez, nabigatzailearen helbide-barran idatz daiteke webgune bat ikusteko, “www.domeinua.com” edo posta elektronikorako aplikazioan posta nori bidali nahi zaion adierazteko “kontua@domeinua.com”. Hala, bada, normalean, domeinua ostatze zerbitzu batean ostatzen da eta ostatuta dagoen ordenagailu horri erreferentzia egiten dio. Ordenagailu edo ostatze zerbitzu horietatik webguneak, posta elektronikoa eta beste zerbitzu batzuk eskaini ahal dira.

Ostatze zerbitzua (hosting bezala ere ezagututa), beraz, ordenagailu bat edo ordenagailu baten lekuaren zati bat eta azpiegituraren zati bat da Interneten zerbitzuak emateko gai dena.

Ostatze zerbitzu batean domeinu bat baino gehiago ostatu daiteke, horrek esan nahi du ostatzen den domeinu ezberdinetatik iritsi ahal izango direla ostatuaren zerbitzu berdinetara edo domeinu bakoitzetik zerbitzu ezberdinetara. Era berean, erosi ahal dira domeinuak inongo ostatze zerbitzutan egon gabe. Batzuetan, hori egiten da domeinu bat gordetzeko etorkizunean erabili ahal izateko, erregistratzen da domeinua eta horrela beste inork ezin du hartu. Baina ostatze zerbitzurik gabe, nahiz eta domeinua eduki ezin da inolako webgunerik ostatu edo posta elektronikorik eskaini, izena baino ez da.

Domeinua zein ostatze zerbitzua epe zehatz batean kontratatzen dira, urte batez edo bi urtez, normalean, beraz, epeka ordaintzen eta berritzen da, nolabait esateko ez da erosten behin eta, akabo, baizik eta alokatzen edo kontratatzen dela esan daiteke.

Ostatze zerbitzua ere enpresa batean edo etxe batean ere eratu ahal da. Izan ere, ordenagailu batekin, Interneterako sarbidearekin eta Routerrean zein ordenagailuan konfigurazio batzuekin, ostatu daiteke domeinu bat eta Interneteko zerbitzuak eman. Baina, ez da arruntena, normalean, kanpoan kontratatzen da. Etxean egin nahi duenarentzat ondo dago ikasteko eta bere probak egiteko eta enpresa batean bertan eduki nahi izanez gero, azkenean, enpresa handia ez bada askoz erosoago eta merkeago ateratzen da kanpoan kontratatzea. Izan ere, enpresako norbait arduratu behar da zerbitzariaren mantenuaz beti prest egoteko 24 ordu urteko egun guztietan, ziurtasun kopiak egiteaz eta Interneteko banda zabalera zein zerbitzari jator bat izan behar da Interneteko erabiltzaileen trafikoa jasan ahal izateko. Beraz, esan bezala, askoz erosoagoa eta merkeagoa ateratzen da kanpoan hartzea zerbitzu hori enpresa txiki edo ertain batentzat, elkarte edo norbanako batentzat.

Domeinua eta ostatze zerbitzua kontratatzeko kontutan hartu beharrekoak

Domeinua hartzerakoan izena eta zein luzapena aukeratuko den erabaki behar da. Izena aukeratzeko orduan oreka bilatu behar da, motza eta gogoratzeko erraza izan dadin eta bide batez, bilatzaileentzat hitz egokiak dituenak. Pentsatutako izenarekin, domeinuaren luzapena aukeratu behar da. Luzapen bakoitzak bere esanahia dauka. Esaterako: .com hasiera batean helburu komertzialetarako pentsatuta bazegoen ere, gaur egun oso orokorra da eta beraz, domeinu askorekin hartzen da helburu komertzialak eduki ez arren; .net sare eta Internetekin zerikusirik domeinuetarako da; .info komunikabideetarako; .edu hezkuntzarako; .coop kooperatibeetarako; .gov gobernu erakundeetarako; .biz (bussiness) negozioetarako, hala ere, Bizkaian asko hartzen da, herrialdearen izenaren lehenengo hiru letrekin bat datorrelako. Horretaz aparte lokalizaziorako luzapenak ere badaude, adibidez: Europako .eu, Erresuma Batuko .uk, AEBko .us. Nahasketak ere egin ahal dira, .com.uk, bat aipatzearren. Izen batekin nahi beste luzapen har daitezke, batzuk izan ezik mugatuta daude eta.

Ostatze zerbitzua kontratatzerakoan irizpide batzuk begiratu behar dira prezioaz gain, zenbat leku ematen den, zenbat posta kontu, hileko trafiko edo transferentzia tasa, esaterako. Gainera, oso garrantzitsua da ostatze zerbitzuaren enpresak egunero ziurtasun kopiak egitea eta egun batzuetan gordetzea, horrela, ustekabe bat gertatuz gero, datuak berreskuratu ahal dira. Posta zerrendak sortzeko aukera edo norberak ziurtasun kopiak egiteko aukera ere oso gomendagarriak dira. Bestetik, laguntza teknikoa ona izatea ezinbestekoa da. Gainera, blog bezalako web aplikazio bat instalatu edo garatu behar bada bertan, datu-basea eta programazio lengoai bat ere ekarri behar du. Kasu horretan, garatu edo instalatuko den aplikazioaren beharrak begiratu beharko lirateke. Wordpress bat instalatzeko, adibidez, MySQL datu-basea eta PHP programazio lengoaia ekarri beharko luke zerbitzariak.

Google ez da gelditzen eta behin eta berriz aukera eta funtzionalitate berriak sortzen ditu. Azkenetarikoa Google Instant Previews izan da. Funtzionalitate honen bitartez, bilaketa baten ondoren, aurreikusi ahal dira bilaketaren emaitzan agertzen diren webgune ezberdinak webgune bakoitzera sartu gabe.

Funtzionalitate berri hau probatzeko, http://www.google.com helbidera joan behar da eta hor bilatu nahi den hitza edo esaldia. Emaitzak agertzen direnean, bakoitzaren tituluaren eskuman ikusten da izartxo bat, webgunea gogokoa dela markatzeko eta lupatxo bat. Lupatxo horri klik egiten bazaio, emaitza horren webgunearen edukiaren aurrebista bilatzailearen eskuma aldean agertuko da. Hori egin eta gero, saguaren gezia beste emaitzen luparen gainean kokatuz gero, webgune horien aurrebistak ere joango dira kargatzen. Aurrebista nahi den momentuan itxi daiteke goiko-eskumako ixaren gainean klik eginez.

Egia esanda, oso funtzionalitate interesgarria eta erabilgarria izan daiteke eta denbora dezente irabaz daiteke, webgunera sartu gabe ikus daitekeelako webgunearen edukia oso gainetik bada ere.

Behin irratira konektatuta hiru giro ezberdin eskaintzen dira, gustukoena aukeratu ahal izateko. Erabiltzeko interfazea oso arina eta erraza da. Gainera kolorez aldatzeko aukera eskaintzen du. Bertatik, bolumena ere jaitsi daiteke.

Webgunearen orrialde nagusian, http://www.naturemusicdownload.com/, on-line irrati hau edozein webguneetan txertatzeko aukera eskaintzen da, hor agertzen den kodigoa kopiatu eta nahi den webgunearen kodigoan itsatsi baino ez da behar.

Nature Music Download webgune honetan ere erlajazio eta natura musika jaitsi daiteke, baina horretarako izena eman behar da. Izen ematea doakoa da eta posta elektronikoa, erabiltzailearen izena eta pasahitza baino ez da eskatzen. Era berean erlajazio musika Cdak eros daitezke.

Egun hauetan, euskarazko proiektu berri bat heldu da sarea, hau da, eu.Umap.eu. Web aplikazio hau erabiltzeko http://eu.umap.eu helbidera joan daiteke eta bertan ikusi ahal izango dira Twitter microblogging zerbitzuan idazten diren euskarazko sarrerak. Izan ere, hori da web aplikazio honek egiten duena Twitterren dauka belarria jarrita eta euskarazko txio bat entzuten duenean, orduan, bere webgunean erakusten du.

Era berean, momentuko, eguneko, asteko eta hilabeteko euskarazko etiketa edo hashtag aipatuenak ere erakusten ditu. Alegia, Twitterren euskaraz mintzatzen diren gairik entzunenak. Gai edo hashtag hauen historikoa ere ikusi ahal da egunez egun Artxiboa izeneko aukeran.

Honez gain, saioa ere hasi ahal da eta norberaren Twitter kontua irakurri ahal da hortik eta bertatik ere nahi diren sarrerak idatzi.

Era berean, bilaketak ere egin daitezke euskarazko txioen artean eta erabiltzaileak ere bilatu ahal dira. Bilatutako erabiltzailearen sarrerak, Twitterren idatzitako datuak eta euskarazko sarreren estatistika eskaintzen du zerbitzu honek.

Dagoeneko, 1.100 erabiltzaile euskaldun baino gehiagori jarraitzen dio zerbitzuak eta 250.000 euskarazko mezu baino gehiago gordeta ditu.

Proiektu honen garatzaileak CodeSyntax, http://www.codesyntax.com/, Eibarko enpresa da.

Sare sozialak eta microblogging baliabideak norberaren bizitzan lekua egiten joan dira eta gutxiago edo gehiago Internet erabiltzaile askok denbora ematen dute sareak eta microbloggin baliabide hauek arakatzen eta kudeatzen. Gainera ohikoa da erabiltzaile batek sare sozial bat baino gehiago erabiltzea. Eta ez hori soilik, erabiltzaile batzuek sare sozial edo microblogging zerbitzu berean kontu edo identitate bat baino gehiago era badaukate.

Izan ere, eguneko denbora asko suposatu ahal da erabiltzaile askorentzat beren microblogging eta sare sozialen azpiegitura hau guztia kudeatzea. Beraz, sare sozialen hedapena eta garapenarekin batera, kontu guztiak kudeatzeko era zentralizatu baten beharra joan da ateratzen. Horrenbestez, kontuak kudeatzeko era zentralizatu hau eskaintzen dituzten hainbat aplikazio agertzen joan dira.

Tweetdeck

Tweetdeck aplikazioaren bitartez Twitterreko hainbat kontu eta Facebook, Linkedin, Buzz, MySpace eta Foursquare kontu banak kudeatu daitezke. Doako aplikazioa da eta hemendik jaitsi daiteke: http://www.tweetdeck.com. MS Windows, Mac Os X eta GNU/Linux sistemetan ibiltzen da. Gainera Android sistema duten sakelako telefonoetan ere instalatu daiteke Android Market-en bitartez eta iPhone, iPod eta iPad gailuetarako ere badago, bai webgunetik deskargatuta edo bai App Storetik.

Informazioa erakusteko orduan, ordenagailuetan zutabeka erakusten du, eta zutabe bakoitzean sare sozial bateko kontu bat erakusten da, zutabe horiek ordenatu daitezke eta gehitu eta kendu ahal dira erabiltzaileak nahi duen bezala. Gainera, zutabeak izan ahal dira kontuak, Twitter zerrendak, eguneraketak, bilaketak edo iragazki bereziak. Sare sozialetan eta microblogging guneetan sarreraren bat idatzi nahi bada, idazterakoan, aukeratu ahal da zein kontutan argitaratuko den. Sarerretan, argazkiak, bideoak, lokalizazioa eta loturak, loturak, nahi izanez gero automatikoki laburtzen ditu karaktere gutxiago okupatzeko. Tweetdeck doakoa bada ere ez da software librea eta ez dago euskaraz.

Gwibber

Aplikazio hau GNU/Linux sistemetarako aplikazioa da, Ubuntu, Debian, Suse, Fedora eta Gentoo banaketetarako paketeak daude. Hala bada, pakete eta aplikazio biltegitik instalatu ahal da zuzenean, Ubunturen kasuan Ubuntu Software Biltegia edo Synaptic erabili daiteke, esaterako. Software librea da, doakoa da eta euskaraz dago zati bat. Hau da aplikazioaren webgunea:

http://gwibber.com/. Gainera, Ubunturen azken bertsioetan instalatuta dator lehenetsita eta sisteman integratuta dago Empathy berehalako mezularitza aplikazioarekin eta Evolution posta elektroniko aplikazioarekin.

Gwibber-ren nahi beste kontu sor daitezke eta Twitter, Facebook, Flickr, Digg, Identi.ca, FriendFeed, StatusNet eta Qaiku guneetako kontuak erabili ahal dira. Informazioa oso era jatorrean erakusten du, zutabe bakar batean. Zutabe horretan aukeratu ahal dira nahi diren kontuen jarioak ikus daitezen. Hor ere, jasotako mezu pribatuak, bidalitako mezu pribatuak, aipuak edo argazkiak ikus daitezke. Alde orokor honi “Home” deitzen zaio. Gero, era eroso batean ere aukeratu ahal da esandako informazioa baina kontu bakoitzeko ikusteko. Idazteko orduan ere, aukeratutako kontu guztietan batera idatzi ahal dira sarrerak.

Splitweet

Splitweet, on-line aplikazioa da, hau da, web aplikazio bat Twitter kontu ezberdinak kudeatzeko. Euskaraz dago, Twitter komunitate euskaldunetako kide batzuek egin zuten borondatezko euskaratze lana. Erabiltzen hasteko, helbide honetan sartu: http://eu.splitweet.com/, posta helbidea idatzi eta pasahitza bat asmatu besterik ez da egin behar. Behin saioa hasita, kudeatu nahi diren Twitter kontuak gaitu beharko dira eta ondoren, kontu guztietako mezuak edo soilik kontu batzuetako mezuak irakur daitezke eta kontu guztietan edo soilik aukeratutakoetan idatz daiteke sarrera bakoitza. Ginera, kontu guztietako mezuak, erantzunak eta aipamenak ere ikusi ahal dira.

Berehalako mezularitza kontzeptu zaharra da dagoeneko Internet munduan. Izan ere, 90 hamarkadan eta XXI. mendearen lehenengo urteetan txatek eta txat gune zein txat gela ezberdinek arrakasta izugarria lortu zuten. Gero, norberaren kontaktuekin mintzatzeko sistema eta aplikazio ezberdinak ateratzen joan ziren, eta dagoeneko egungo sare sozial gehienek ere beren webgunean bertan kontaktuekin hitz egiteko aukera eskaintzen dute.

Berehalako mezularitza zertarako

Berehalako mezularitza posta elektronikoa baina eraginkorragoa da kasu batzuetan, elkarrizketa azkarrak eta berehalakoak ahalbidetzen ditu, komunikazio sinkronizatu bat, alegia. Posta elektronikoarekin, ordea, elkarrizketa bat burutzea astun samarra izan daiteke, komunikazio asinkrono bat eskaintzen duelako. Hala, bada, IRC edo txat sistemen hasierako arrakasta soilik nerabeengan edo anonimatuaz baliatuta alfer-denbora igaro nahi zuten Internet zirikatzaile batzuengan gehienbat eman bazen ere. Berehalako mezularitzaren erabilera leku zabalagoa aurkitzen joan da. Eta egun, erabiltzen da bai aisialdian eta bai lan arloan. Oso baliabide apropos bihurtu da hainbat egoeratan: urrun dauden senide eta lagunekin mintzatzeko; nerabeek edo gazteek beren lagunekin hitz egiteko; lankideen artean elkarrizketa azkarrak edo galdera arinak egiteko, batez ere bulego ezberdinetan badaude; edo enpresa ezberdinetako langileen edo arduradunen artean ere komunikatzeko.

Izan ere, askotan, azkarragoa izaten da klik egitea kontaktu batean eta galdera azkar bat egitea, telefono bera hartzea eta deitzea baino. Gainera, ez da telefonoa bezain intrusiboa, norbait momentu txarrean, batzartuta edo lanpetuta harrapatuz gero, elkarrizketari ekingo dio ahal duenean.

Norberaren egoera ere erakutsi ahal da, hau da, konektatuta, eskuragarri, lanpetuta, aldenduta edo deskonektatuta dagoen. Horrela, aurretik jakin ahal da kontaktu baten egoera berarekin hitz egin nahi izanez gero.

Aplikazio eta sistema ezberdinak

Windows Live Messenger da Microsoftek eskaintzen duen aplikazioa eta berehalako mezularitzarako sistema, lehen MSN Messenger zelakoa. Windows Live Messenger MS Windows sistema duten PCetan eta Windows Mobile duten sakelako telefonoetan erabiltzeko prestatuta dago. Berehalako mezularitzaz gain, bideo eta audio elkarrizketak ere eskaintzen ditu eta ordenagailuetara zein telefonoetara deitzeko aukera. Erabili ahal izateko Windows Live-n izena eman behar da http://login.live.com helbidean, ez da hotmail.com edo live.com posta kontua izan behar, norberaren posta helbidea ere erabil daiteke. Aplikazioa MS Windows sistemetan instalatuta etortzen da, baina bestela, hemendik jaitsi daiteke dohainik: http://explore.live.com/windows-live-messenger.

Google ere bere berehalako mezularitza sistema eskaintzen du, GTalk, alegia. Zerbitzu hau GMailen (http://mail.google.com) integratzen da, hau da, Googleren posta web zerbitzuan. Erabili ahal izateko, beraz, GMail edo Google kontu bat erabili behar da, baina hau dohainik sortu ahal da hemendik https://www.google.com/accounts/NewAccount. Bideo eta audio elkarrizketak ere eskaintzen ditu eta orain dela gutxi ere Google Voice integratuta ere badauka telefono deiak egin ahal izateko. Zerbitzu hau, esan bezala, on-line erabili ahal da edo mahaigaineko aplikazio ezberdinen bitartez. Googleren mahaigaineko aplikazio ofiziala MS Windowserako hemen jaitsi daiteke: http://www.google.com/talk/. Android sistema eragilea duten sakelako telefonoetan ere GTalk erabili ahal da. Google Talkek XMPP protokoloa erabiltzen du, protokolo hau berehalako mezularitzarako sistema irekia da.

Yahoo! Messenger Yahoo-k eskaintzen duen berehalako mezularitza zerbitzua da, erabili ahal izateko webgune honetara joan behar da: http://messenger.yahoo.com/ eta hor Yahoo! ID kontu bat sortu ahal da edo edukiz gero, saioa hasi behar da. Aplikazio hau erabil daiteke on-line edo mahaigaineko aplikazio ezberdinekin.

Facebook eta MySpace bezalako sare sozialek ere eskaintzen dute berehalako mezularitza kontaktuekin.

Pidgin berehalako mezularitzarako software libre eta doakoa da, gainera euskaraz dago eta MS Windows, Mac Os X eta Ubuntu bezalako GNU/Linux sistemetan erabili ahal da. Berehalako mezularitza sistema asko eta kontu ezberdinak erabili ahal dira batera: AIM, ICQ, Google Talk, Jabber/XMPP, MSN Messenger, Yahoo!, MySpaceIM eta beste hainbat. Hemendik jaitsi daiteke:  http://pidgin.im/download/

Skype bezalako VoIP aplikazio batzuek berehalako mezularitza ere eskaintzen dute. Skype doako aplikazioa da eta hemendik jaitsi daiteke MS Windows, GNU/Linux eta Mac Os X sistemetarako zein sakelako telefono batzuetarako: http://www.skype.com