Ubuntu Oneiric Ocelot, Ubuntu 11.10, alegia, eskuragarri dago jada erabiltzaileentzat. Izan ere, 2011ko urria da eta sei hilero bezala, Ubuntu GNU/Linux banaketaren bertsio berria ateratzeko garaia da. Beraz, http://www.ubuntu.com/ webgunera joan ahal da eta bertan deskargatzeko lotura aurki daiteke erraz.

Aldaketa asko daude bertsio berri honetan, saioa hasteko pantaila da erabiltzaileak aurkituko duen lehenengo berritasuna, izan ere, jada ez da GDM erabiltzen, LightDM baizik. Hemen, saioa hasteaz gain, aukeratu ahal da Ubuntu 2D edo Ubuntu 3D itxuren artean. Behin saioa hasita, tresna barra ere aldatuta dago aurreko bertsiotik, beste detaile batzuekin batera, adibidez, leihoen kontrolak bakarrik agertzen dira saguaren kurtsorea kokatuta dauden lekura hurbiltzen denean.

Ubuntu2Dk Ubuntu 3Dk baino eskakizun gutxiago ditu sistemaren baliabideen aldetik, beraz oso egokia da ordenagailu xumeagoetarako, bai ordenagailu zaharrak direlako edo bai netbookak direlako, adibidez. Ubuntu 3D erakargarriagoa da grafikoen aldetik, baina Ubuntu 2D baino astunagoa da. Beraz, erabiltzaileak erabaki ahal du zer nahi duen errendimendu gehiago itxura sakrifikatuta edo itxura jatorrago bat errendimendu txikiagoarekin.

Ubuntu Software Biltegia ere asko aldatu da, batez ere itxuraren aldetik eta sisteman lehenetsita datozen aplikazio batzuk ere aldatu dira. Adibidez, bulegotika suitea LibreOffice da. Bideo editore bezala OpenShot aukeratu da eta PiTiVi beraz, ez dator instalatuta lehenetsita.

Sei hilero bezala, hemen dago Ubunturen bertsio berria, 11.04 Natty Narwhal, hain zuzen ere. Bertsio honetan, gainera, oso aldaketa garrantzitsu bat dator, Unity ekartzen duelako. Unity Canonical-ek (Ubuntu garatzen duen enpresa) sortutako erabiltzaile-interfazea da eta erabiltzailearen esperientzia guztiz aldatzen da aurreko GNome mahaigainekin alderatuta. Unity interfaze grafikoa argitaratu zen jada Ubuntu 10.10 bertsioan baina soilik Netbooketarako bertsioan, oraingo honetan bestelako ordenagailuetarako bertsioetan ere etortzen da lehenetsita.

Unity

Unityk lau ataletan banatzen du ingurune grafikoa. Nagusia, aplikazio gunea da, pantailan leku gehien behar duena da. Gune honetan, aplikazioak irekitzen dira. Adierazle gunea, lehen bezala, goiko aldean kokatzen da, hemen jakinarazpenak eta widgetak agertuko dira. Launcher ezkerraldean aurkitu daiteke eta hemendik, karpetak, aplikazioak eta larter-markak ireki ahal dira. Azkenik, Dash, zenbait eragiketa azkar egiteko kontrol konfiguragarria da.

Unityk suposatzen duen beste aldaketa sakon bat, aplikazioen menu barran datza. Izan ere, aplikazioen menu barra mahaigainaren goiko barran kokatuko da eta ez aplikazioaren leihoaren goiko aldean. Barra horretan momentu bakoitzean erabiltzen ari den leihoaren aplikazioaren menua erakutsiko da. Beraz, menua eta leihoak independenteak dira, Mac Os X sistemetan gertatzen den bezala.

Berritasun teknikoak

Ubuntu Natty Narwhalek Linux kernelaren 2.6.38 bertsioa ekartzen du, bertsio honetan kernelaren errendimendua %50ean hobetu da Linus Torvaldsen beraren esanetan. Bestetik, zerbitzari grafikoa X.org 1.10.0 da, beraz, itxaron beharko da Ubunturen 11.10 (Oneiric Ocelot) bertsiora arte ea Wayland ekartzen duen.

Aplikazioak bertsio berrian

Lehenetsitako nabigatzaileak Mozilla Firefox izaten jarraitzen du, 4. bertsioa hain zuzen ere. Haatik, Open Office bulegotika suitea, Libre Office 3.3.2-rekin ordezkatua izan da. Musika eta audioak entzuteko aplikazioa ere ordezkatzen da. Aurreko bertsioetan Rhythmbox ekartzen bazuen, honetan, Banshee 2.0 etortzen da musika entzuteko lehenetsitako aplikazio gisa.

Bestetik, Twitter, Facebook eta bestelako sare sozial eta microbloggin kontuak kudeatzeko Gwibber aplikazioa instalatzen da hasieratik. Evolution-en alde egiten jarraitzen du Ubuntuk posta elektronikoa kudeatzeko. Bideo kudeaketarako Pitivi aukeratu da eta irudi kudeatzaile bezala, Shotwell. Totem bideoak erreproduzitzeko aplikazio lehenetsia da, ohi bezala, eta Empathy berehalako mezularitzarako aplikazioa. CDak grabatzeko ekartzen den softwarea Brasero da.

Era berean, aipatu behar da software biltegian instalatutako aplikazioei buruzko iruzkinak egin daitezkeela etagustuko paketeak bozkatu ahal direla.

Segurtasuna

Bertsio berri honetan hobetu den beste puntu bat segurtasuna da. Ubuntu Natty Narwhalek suebaki eta birusen kontrako babesa integratua eskaintzen du. Izan ere, Ubuntu 11.04 bertsio honek AppArmor izeneko aplikazio bat ekartzen du. Software honek aplikazio bakoitzean sarbidea mugatzea ahalbidetzen dio erabiltzaileari.

Hala, bada, dagoeneko Ubuntu Natty Narwhal 11.04 bertsioa eskuratu eta erabili daiteke. Esan daiteke, bertsio honen aldaketa nagusia Utility interfaze grafikoa dela, batez ere, erabiltzaileen ohitura aldaketa bat ekartzen duelako ohiko GNome inguru grafikoarekin alderatuta. Bitartean itxaron beharko dira beste 6 hilabete, urrira arte, Ubunturen hurrengo bertsioa erabili ahal izateko, Ubuntu 11.10 Oneiric Ocelot, hain zuzen ere.

Ordenagailuek ezinbestez sistema eragile bat behar dute ibili ahal izateko. Izan ere, ordenagailuez hitz egiten ari bagara ere, ordenagailuek ez ezik gailu digital gehienek ere sistema eragile bat behar dute beren funtzioak bete ahal izateko.

Zer da sistema eragilea

Ezaguna den bezala, ordenagailuen funtzionamendurako bi osagai mota beharrezkoak dira. Alde batetik hardwarea dago, hau da, osagai elektronikoak, ukitu daitekeena, nolabait esateko. Bestetik, softwarea dago, alde logikoa, alegia, ukitu ezin daitekeena. Bada, bi osagaien artean sistema eragilea dago, ordenagailuen oinarrizko softwarea dela esan daiteke. Horrenbestez, arestian esan bezala, ordenagailu guztiek eduki behar dute sistema eragile bat gutxienez instalatuta ibili ahal izateko. Zibergelan aurreko artikulu batzuetan azaldu den bezala, sistema eragile bat baino gehiago egon ahal dira instalatuta ordenagailuan. Alabaina, beti kargatzen da bakarra ordenagailua pizten den bakoitzean.

Sistema eragilearen funtzioak

Sistema eragilearen xedea ordenagailu batean oso garrantzitsua da. Sistema eragileak oinarrizko sistema eskaintzen du aplikazioak erabili ahal izateko. Era honetan, ingurune grafikoa (baldin badauka, kasu gehienetan badauka) eskaintzen du, era berean, aplikazio eta software ezberdinak kargatu eta egikaritu behar ditu. Hala, bada, aplikazioak normalean programatuta daude sistema eragile zehatz baterako eta horregatik, MS Windowserako garatuta dauden aplikazioak ezin dira erabili GNU/Linux edo Mac Os X sistemetan, ez badaude bertsioak garatuta sistema hauetarako ere bai.

Bestetik, ordenagailuan dagoen hardwarea eta baliabide fisiko guztiak kudeatu behar ditu. Hau da, osagai elektronikoen ezaugarriak, aplikazioen partetik beren erabilera eta aplikazioen partetik beren erabilpena kudeatu behar du, besteak beste. Honela, aplikazio batek ordenagailuaren baliabide fisiko bat okupatuta edukiz gero, sistema eragileak kontrolatu beharko du baliabide horretarako sarbidea beste aplikazio batzuetatik.

Era berean erabiltzaileak eta beren baimenak ere kudeatzen ditu sistema eragileak hala nola sistemarako sarbidea.

Microsoft sistema eragileak

Microsoften sistema eragilea Microsoft Windows da eta bertsio ezberdinak daude bai zerbitzarietarako eta bai ordenagailuetarako, hala nola beste gailu digital batzuetarako. Ordenagailuetarako egungo bertsioa da Microsoft Windows 7, 2012 urtean MS Windows 8 aterako dela espero da. Aurreko bertsioei dagokienez Microsoft Windows Vista, Microsoft Windows XP, Microsoft Windows 98 edo Microsoft Windows 95 aipatu daitezke, esaterako. Hauetaz gain, ordenagailu erabiltzaile nostalgikoek ere MS Windows 3.11 Workgroup edo MS Windows 3.1 bezalako bertsioak gogoratuko dituzte, hala nola MS-DOS sistema eragilea.

Zerbitzarietarako Microsoft Windows Server 2008 da azken bertsioa, lehenago, Microsoft Windows Server 2003, Microsoft Windows Server 2000 edo MS Windows N.T 4.0 bertsioak argitaratu ziren.

Hau da MS Windowsen webgunea: http://www.microsoft.com/windows/

Mac Os X sistema eragilea

Appleren sistema eragilea Mac Os da eta Appleren ordenagailuetarako prestatuta dagoen sistema eragilea da. 1999 urtetik aurrera Mac Os X izena hartu du eta Unixen oinarrituta dago, alegia Unix motako sistema eragilea da. Beraz, itxura begiratuta ematen ez badu ere, teknikoki ezaugarri komun asko ditu beste Unix motako sistemekin, GNU/Linux sistemekin, adibidez. Sistema eragile hau oso zuzenduta dago hardwarera eta beraz, Appleren ordenagailuetan erabiltzera. Grafikoki, oso indartsua eta erakargarria da, garrantzi handia dauka alde grafikoak sistema eragile honetan. Teknikoki ere oso sistema eragile ona da, oso egonkorra da. “Snow Leopard” izeneko 10.6 bertsioa da berriena. Izan ere, Mac Os X bertsio bakoitzak bere izen berezia du, era honetan, 10.5 bertsioa “Leopard” da, 10.4-k “Tiger” du izena, 10.3 da Panther, 10.2 Jaguar, 10.1 Puma eta 10.0 Cheetah da.

Gehiago ezagutzeko, Mac Os X-ren webgunera jo daiteke: http://www.apple.com/macosx/

Unix eta GNU/Linux sistema eragileak

Unix eta GNU/Linux sistema eragileen artean aniztasun zabala dago, kode irekiko eta kode itxiko sistema eragileak aurkitu ahal dira. Batzuk oso profesionalak dira eta oso bideratuta daude enpresen zerbitzarietara, Sun enpresa zenaren eta orain Oracleren eskuan dagoen Solaris sistema eragilea edo HPren HP-UX bezala. Beste batzuk, ordea, mahaigaineko ordenagailuetara daude bideratuago. Ezagunen artean, lehen aipatutakoak daude, Solaris (http://www.oracle.com/us/products/servers-storage/solaris/index.html), HP-UX (http://h71028.www7.hp.com/enterprise/w1/en/os/hpux11i-overview.html), hala nola GNU/Linux banaketa ezberdinak: Ubuntu (http://www.ubuntu.com/), Debian (http://www.debian.org/), Red-Hat (http://www.redhat.com/), Suse (http://www.opensuse.org), Gentoo (http://www.gentoo.org/), Mandriva (http://www2.mandriva.com/), Fedora (http://fedoraproject.org/). Beste sistema batzuk ere badaude GNU/Linux bezala, gainera irekiak direnak baina bestelako lizentzia batekin, FreeBSD (http://www.freebsd.org/) edo OpenBSD (http://www.openbsd.org/), esaterako.

Sei hilero bezala badago hemen Ubuntu 10.04, Ubuntu bertsio berria. Bertsio berri honi Lucid Lynx izena jarri diote Canonical entitateko kideek. Gainera, bertsio hau LTS da, alegia, “Long Term Support”. Horrek esan nahi du iraupen luzeko laguntza teknikoa duela. Horrenbestez, hiru urtez luzatuko da mantenua eta laguntza teknikoa mahaigaineko ordenagailuetarako eta bost urtez zerbitzarietarako.

Hainbat hobekuntza sumatu daitezke Ubuntu Lucid Lynx honetan. Sistema abiarazteko abiadura, adibidez, aurreko bertsioan nahiko azkartu bazen, oraingo bertsio honetan are gehiago arindu da. Ubunturen garatzaileen helburua soilik 10 segundotan abiaraztea da, hau ezin da bete ordenagailu guztietan, ordenagailuaren ezaugarri teknikoen menpe dagoelako. Hala ere, egia esanda, aurreko bertsioarekin sistema abiarazteko azkartasuna nabaria bazen, honetan izugarri azkarra dela onartu behar da. Ordenagailua piztu eta segundo gutxitan Ubuntu martxan dago jada.

Bestetik hobekuntza tekniko batzuk ere ikus daitezke, Ubunturen bertsio berri hau Linux Kernel 2.6.32 bertsioarekin etortzen. Nvidia txartel grafikoen kasuan, Noveau da orain lehenetsitako driverra eta hobetu dituzte txartel grafiko hauetarako driver jabedunen instalazio aukerak.

Itxura aldaketa

Ubuntu Lucid Lynx abiarazten denean nabarituko den lehenengo aldaketa itxura grafikoa izango da. Erabat aldatu da beste bertsioetatik, ohiko kolore marroiarekin apurtu dute bertsio berri honetan eta morea da orain banaketaren kolore nagusia, gris iluna eta laranja ilunarekin batera.

Bestetik, leihoen gaia ere aldatu da eta botoiak titulu-barraren ezkerrean kokatu dira eta ez eskuman, ohikoa den bezala. Honen ondorioz, hasiera batean, arraroa egiten da leihoak ixtea, handitzea edo txikitzea, ohitura eta inertzia dela eta, goiko eskumako aldera eramaten delako sagua eragiketa hauek egiteko. Alabaina, laster batean ohitzen da erabiltzailea, eta bestela, beti aldatu daiteke era erraz batean hobespenetatik, itxura grafikoa aldatzeko aukeran.

Firefoxerako hasierako orrialdea eta lehenetsitako bilatzailea

Beste aldaketa bat izan da Firefoxerako hasierako orrialdea. Azkenean, Canonicalekoek Gooleren alde egin dute berriz Internet bilatzaile bat aukeratzeko orduan hasierako pantaila honetarako. Hori bai, diseinu aldaketa garrantzitsu batekin eta Ubunturen irudi berrira egokituta.

Bilaketa motorretan ere Googlek jarraitzen du lehenetsita.

Sare sozialekin, microbblogging eta berehalako mezularitzarekin integrazioa

Beste aldaketa sakon bat izan da sare sozialekin, microblogging eta berehalako mezularitzarekin garatu den integrazioa.
Saioa kudeatzeko menutik bertatik zehaztu ahal da erabiltzailearen on-line egoera: eskuragarri, ez dago, deskonektatuta, lanpetuta, ikustezina. Bertan konfiguratu ahal dira sare sozialetarako, microblogging eta berehalako mezularitza kontu ezberdinen ezarpenak. Hauek dira integratzen dituen sare sozialak eta microblogging guneak: Facebook, Twitter, Identi.ca, Flicker, StatusNet, Quaiku, FriendFeed eta Digg. Berehalako mezularitzarako hainbat protokolo integratzen ditu: Facebook berriketa, Yahoo, Jabber, Google Talk, MSN, AIM, IRC, MySpace, qq, ICQ eta beste hainbat. Berehalako mezularitzaren kasuan Empathy aplikazioarekin bateratuta dago eta sare sozialen berriketak irakurtzeko eta idazteko, Gwibber aplikazioarekin dago integratuta. Gainera, menu honetatik bertatik ere Ubuntu one kontua kudeatu daiteke eta sistemaren saioa. Beraz, menu bakar batetik kudeatu ahal dira sistemaren saioa, Ubuntu One, berehalako mezularitzaren kontu ezberdinak eta sare sozialenak. Hau da, nortasun digital anitz dituztenentzat zoragarria!

Beste alde batetik Gwibber aplikazioaren diseinua ere aldatu da eta aldaketek ez dute ekarri erakargarria izate hutsa, erabilerraztasunaren aldetik ere hobetu da izugarri eta beraz erosoago eta errazago erabiltzen da aplikazio hau.

Ubuntu One

Ubuntu One da Ubunturen aurreko bertsioarekin jaio zen zerbitzu bat, dokumentuak on-line gorde eta eskuratu ahal izateko ordenagailu ezberdinetatik norberaren Ubuntutik. Gainera, Ubuntu erabiltzen zuten beste ezagun batzuekin ere partekatu ahal ziren dokumentu hauek. Orain, gainera, Ubuntu erabiltzaileak ez direnekin partekatu daitezke. Honez gain, malgutasun gehiago dago zehazteko zein ordenagailutan partekatu nahi diren gauzak eta zer partekatu daiteke, ez soilik dokumentuak, laster markak eta kontaktuak ere partekatu eta sinkronizatu daitezke erailtzen diren ordenagailu ezberdinen artean. Bestetik, Ubuntu Music Storen erosten diren abestiak ere Ubuntu One-en gordeko dira eta erreproduzitzaile ezberdinekin sinkronizatu daitezke.

Softwarea

Canonicaletik iragarri zuten bezala, Gimp irudi editorea ez dator instalatuta lehenetsita eta erabili nahi izanez gero Ubuntu Software Biltegitik instalatu beharko da, eta minutu batzuetan Gimp sisteman instalatuta egongo da. Bestetik, Pitivi bideo editorea gehitu dute bideoak era erraz batean editatzeko. Ubuntu software biltegian ere diseinu aldaketa sakona egin da.

Ordenagailu bat erosten denean, gehienetan, lehenetsitako sistema eragile batekin etortzen da eta bakarrik hori erabiltzen da askotan. Hala ere, ordenagailu batean hainbat sistema eragile instalatzea posiblea da inolako arazorik gabe. Esaterako, egun, Ubuntu eta GNU/Linux sistema eragilea pil-pilean egonda, ez da batere arraroa erabiltzaile batek bere ordenagailuan MS Windows eta Ubuntu instalatuta edukitzea edo Mac OS X eta Ubuntu, esaterako. Erabiltzaile aurreratuago batzuek, bi baino sistema eragile gehiago dituzte, MS Windows 7, MS Windows 2003 Server, eta Ubuntu edo MS Windows 7, Ubuntu eta Solaris.

Sistema eragile bakoitzak partizio bat eta fitxategi sistema bat behar du

Zibergela atalaren aurreko artikulu batean aipatu zen bezala, sistema eragile bakoitza partizio ezberdin batean instalatu behar da. Gainera, sistema eragile bakoitzak fitxategi sistema bat edo gehiago behar du. Hala, bada, sistema eragile ezberdinak instalatu nahi badira ordenagailu batean, disko gogor bat baino gehiago eduki edota partizio ezberdinak egin beharko dira. Artikulu horretan ere komentatu zen bezala, onena, ordenagailua hutsik edukita, zerotik partizioak egitea da.

Master Boot Record eta abio-sistema

Master Boot Record da disko gogorraren lehenengo sektorea, eta bertan gordetzen da ordenagailuaren abio-sistema. Sistema eragile bat instalatuta egonez gero, MBR-n gordetzen du abiarazteko beharrezkoa zaion informazioa. Bestela, sistema eragile bat baino gehiago instalatuz gero, instalatutako azken sistema eragileak menu bat gorde ohi du, sistema eragile ezberdinen artean zienekin abiarazi nahi den hautatzeko.

Horrela, MS Windows instalatuta edukiz gero, adibidez, Ubuntu instalatzen denean, Ubuntu-k sortzen du MBR-n menu hori. Horrela, ordenagailua pizten denean, Ubuntu edo MS Windowsen artean aukeratu ahal izango da abiarazteko orduan. Denbora tarte batean bat ere ez bada aukeratzen, orduan, lehenetsitako sistema eragiletik abiarazten da automatikoki. Ubuntu eta GNU/Linux banaketa ezberdinek erabiltzen duten softwarea horretarako “GRUB” du izena. GNU/Linux bertsio zaharretan LILO izenekoa erabiltzen bazen ere, LILO oraindik instalatu daiteke eta eskuragai jarraitzen du software biltegian.

Hala, bada, Ubuntu edo beste GNU/Linux banaketa bat instalatzen denean, instalazio prozesuaren amaieran GRUB exekutatzen da. Orduan, GRUB-ek automatikoki ezagutuko ditu ordenagailuan instalatuta dauden sistema eragile ezberdinak, eta MBR-n abio menua idatziko du sistema eragile ezberdin hauekin. Ordenagailua pizten den hurrengo aldian, beraz, Ubuntu eta MS Windows-en artean aukeratu ahal izango da ordenagailua abiarazteko. Gauza bera gertatuko da Mac Os X eta Ubuntu instalatuz gero, esaterako.

Microsoft Windows sistema eragilearen bertsio ezberdinek ere bere softwarea daukate MBR-n idazteko eta abio menua sortzeko, baina kasu hauetan beste Microsoft sistemak baino ez dute ezagutzen. Horrenbestez, bi sistema eragile ezberdinak instalatuz gero, errazagoa da lehendabizi edukitzea instalatuta MS Windows sistema bat eta gero bestea, Ubuntu edo GNU/Linux, esaterako instalatzea. GNU/Linux sistemetan, GRUB abio kudeatzaileak ezagutzen dituelako beste sistema eragileak, MS Windows sistemetan, Microsoftenak baino ez, ordea.

GRUB eta abio menua berreskuratzea

Ubuntu edo GNU/Linux banaketa bat instalatuta edukiz gero, eta MS Windows sistema eragileren bat instalatu behar bada, esan bezala, abio menua ordezkatuko du Microsoft sistemaren instalazioak. Horrenbestez, GNU/Linux sistematik abiarazteko aukera galduko da.

Hala ere, GRUB eta abio menua berreskuratu daiteke. Horretarako nahikoa da Ubuntu CD batekin edo GNU/Linux Live CD batekin. Live CDaren bitartez abiarazi daiteke Ubuntu edo GNU/Linux sistema eragilea disko gogorrean ezer instalatu gabe. Horrela, CDa sartu, ordenagailua abiarazi eta sistema eragile oso bat dago martxan aplikazio garrantzitsuenekin erabili ahal izateko. Hori eginda, sistema eragilea, CDtik abiarazten da eta ez disko gogorretik, beraz, sisteman egiten den edozein aldaketak ez dauka eragina CDtik abiarazten den hurrengo aldian. Hala, bada, behin Live CDtik sistema kargatuta, GNU/Linux sistema instalatuta dagoen disko gogorrera joan ahal da. Hor GRUB berriz eguneratu eta abio menua grabatu daiteke hurrengo komandoekin: <<sudo fdisk -l>> jakiteko zein den GNU/Linux partizioa. Demagun /dev/sda1 dela, orduan <<sudo mount /dev/sda1 /mnt>> komandoa idatziko dugu, horrela muntatzen dugu. Gero, <<sudo mount –bind /dev /mnt/dev>> komandoaren bitartez beste gailuak muntatzen dira. Ondoren, <<sudo chroot /mnt>> egikaritzen dugu root sarbidea edukitzeko instalatutako GNU/Linux sisteman. Azkenik MBR grabatu behar da <<sudo grub-install –recheck /dev/sda>> komandoaren bitartez. Gero, ordenagailua abiarazten denean instalatuta dagoen Ubuntutik, <<sudo update-grub2>> komandoa exekutatuta, automatikoki grabatuko dira abio menuan instalatutako sistema eragile guztiak.

*Oharra; Boot,  Ubuntu sistema instalatuta dagoen partizioan ez badago, eta beste batean egonez gero, /mnt karpetan ere montatu beharko da. Beraz, <<sudo mount –bind /dev /mnt/dev>> egin ostean, <<sudo mount /dev/sda2 /mnt/boot/>>, supoastuta, boot, /dev/sda2 dela.

mount /dev/sda2  /mnt/boot

mount /dev/sda2  /mnt/boot

Azkenik, Googlek erakutsi du bere sistema eragilearen ideia eta itxura. Sumatu litekeen bezala, funtsean, Chrome nabigatzailea, sistema eragilearen oinarria da eta aplikazio gehienak web ingurunean egikaritzen dira. Honek, neurri batean, aldaketa nabarmena da sistema eragileen munduan.

Chrome OS, hasiera batean, Netbooketan erabiltzeko pentsatuta dago eta urte bete barru banatzen hasiko da. Momentuz, sistema eragilearen bertsio librearen iturburu kodea eskuragarri jarri dute proiektuaren web gunean, http://www.chromium.org/chromium-os . Chromium OS da bertsio libre honen izena, eta probatzeko jaitsi eta konpilatu beharko da gailu birtual batean. Horretarako jarraipenak proiektuaren webgunean zehazten dira eta gailu birtuala instalatzeko edozein ordenagailutan, VirtualBox edo VMWare bezalako aplikazioak erabili ahal dira. Ez da gauza hutsala, oraingoz, sistema eragile hau proba nahi duenarentzat.

Google Chrome OSren azalpen bideoa:

Interfazea ikusteko bideoa:

Sakelako telefonoen azken modeloak, telefonoak baino sakelako ordenagailu bihurtzen ari dira. Musika entzuteko, argazkiak eta bideoak ateratzeko, Interneten nabigatzeko, jolasteko, eta dokumentuak irakurtzeko, editatzeko eta kudeatzeko erabiltzen dira. Honetaz gain, aplikazio pilo bat ekartzen dute eta gehiago instalatu ahal zaizkie, nahiko aplikazio aurreratuak izan ahal dira, kudeaketa aplikazioak, sare aplikazioak, multimedia aplikazioak eta bulegotika aplikazioak, esate baterako. Hala, bada, ordenagailu arruntak bezala eta gailu digital asko bezala sistema eragilea behar dute ibili ahal izateko. Eta telefono bat erosten denean, beraz, ez da erosten soilik gailua, sistema eragile bat edo beste bat ere aukeratzen da gailua aukeratzen denean.

MS Widows Mobile

MS Windows Mobile da Microsoften sistema eramangarria sakelako telefonoetarako. Sistema eragile honek, Microsoften ohiko aplikazioen bertsio eramangarriak ekartzen ditu telefonoan instalatuta, Internet Explorer Mobile nabigatzailea, Microsoft Outlook Mobile posta elektronikorako aplikazioa edo Microsoft Office Mobile bulegotika aplikazio suitea. Komunikazio baliabide batzuk ere ekartzen ditu Windows Mobile-k, Windows Live Messenger berehalako mezularitza aplikazioa, edo Twitterren eta sare sozialetan jarduteko aplikazioak, Facebook eta MySpace bezala. Aplikazio gehiago ere eros daitezke mugikorretarako Windows Market Place webgunean http://marketplace.windowsmobile.com/.

Beren telefono modelo batzuetan MS Windows Mobile duten fabrikatzaileen artean Asus, HP, HTC, LG, Motorola, Palm, Samsung, Sony Ericsson edo Toshiba aurkitzen dira.

iPhone OS

Apple-en sistema eragilea da bere iPhone mugikorretarako, iPoth touch gailuetan ere erabiltzen da eta Mac Os X-n aurkitzen den Mach kernel-en adarra da. Telefonoa biratzea besterik ez da beharrezkoa, pantailaren edukia ere bira dadin, honela, ikusgarria izateaz gain, testuak errazago idaztea eta irakurtzea ahalbidetzen du. Telefonoaren eduki osoan bilatzaile aurreratua ekartzen du, egutegia, ahots grabagailua, Safari nabigatzailea, posta elektronikoa irakurtzeko aplikazioa, wifi sare erabilien auto-saioa, iPod musika eta bideo erreproduzigailua, Youtuberako saio automatikoa, bideoak eta argazkiak grabatzeko eta kudeatzeko aplikazioa, mapak, GPSa, lokalizazioa, iparrorratza eta milaka aplikazio eskuragai du salgai bere App Store-n, bai aisialdirako bai lanerako. Bestetik, qwerty ukimen-teklatua du era eroso batean idazteko.

Google Android

Google Android sistema eragilea pil-pilean dago egun sakelako telefonoen arloan. Linux nukleoan oinarrituta dago eta hasiera batean Google garapenaz arduratu bazen ere, Open Handset Alliance arduratzen da egun garapenaz, Google buruzagia izanda. Open Handset Alliance, gailu eramangarrietarako estandar irekiekiko konpromisoa duten hardware, software eta telekomunikazio enpresa partzuergoa da. Gainera, plataforma honek, edozein garatzaileri ahalbidetzen dio aplikazioak egitea Java lengoaian. iPhonen kasuan bezala, pantaila biratuta edukia ere biratzen du irakurketa eta idazketa errazteko. Telefonoaren eduki osorako bilatzaile indartsua ekartzen du, nola ez, eta Googleren aplikazio garrantzitsuenak integratuta etortzen dira sisteman, mapak, kale ikuspegia, iparrorratza, GPS eta lokalizazioa, GMail posta elektronikoa irakurtzeko, eta GTalk berehalako mezularitzarako, egutegia, ahots grabagailua, audioa, bideoa eta irudiak ikusteko aplikazioa nahiz euskarriak eta beste hainbat. Erabilerraztasuna eta ukimen-esperientzia oso erosoa da eta Android telefono guztietatik eskuragarri dago Android Market aplikazio biltegia, non garatzaileek doako edo ordainpeko aplikazioak zintzilikatzen dituzten. Hau da biltegiaren webgunea: http://www.android.com/market/

HTC, Samsung, Sony Ericsson, LG edo Motorola dira beren telefono modelo batzuetan Android sistema eragilea sartu duten fabrikatzaileak.

Beste batzuk

Beste sistema eragile batzuk ere badaude mugikorretarako, Symbian OS, esaterako, Nokia telefono modelo askotan dago eta gehienbat, Nokia izan da Symbian ezagun bihurtu den fabrikatzailea, Samsung, Motorola, Panasonic edo Siemens fabrikatzaileek ere Symbian modeloren bat atera badute ere. Aplikazio asko daude garatuta sistema eragile honetaz baliatzen diren telefonoetarako. Gai honetaz hitz eginda, Blackberry OS sistema eragilea ere ezin da ahaztu, Blackberry fabrikatazile ezagunak erabiltzen duen sistema eragilea izanda.

KDE

Ingurune grafiko astuna da eskakizun grafikoen aldetik, berezitasun grafiko asko dituelako eta beraz, ez da egokiena ordenagailu zaharrekin erabiltzeko. Euskaraz dago eta ingurunerako garatutako aplikazio gehienak ere euskaraz daude. Ingurune grafiko honetarako bereziki garatuta dauden aplikazio anitz daude eta oso erraz ezagutzen dira, ‘K’ hizkiaz hasi ohi direlako, esaterako Kedit edo Koffice. Hala ere, beste kasuetan bezala, posiblea da erabiltzea aplikazio hauek beste ingurune grafikoetan, aurrerago aipatuko direnetan, esaterako. Era berean, ingurune honetan, beste ingurunetarako prestatutako aplikazioak erabiltzea ere posiblea da.
Gehigarri batzuk ditu, mahaigainean edo panelean gehitu daitezkeenak, erlojua, eguraldia ezagutzeko aplikazioa, kolore bat hautatzeko baliabidea, ilargi faseak, bilatu fitxategia, azken dokumentuak ikusteko baliabidea, multimedia kontrolak, komandoa exekutatzeko baliabidea eta beste hainbat.
Oso konfiguragarria da orokorrean,eta elementu gehienak bakoitzaren gustuen arabera pertsonalizatu daitezke neurri handi batean, bai ingurune grafikoa erabiliz edo bai konfigurazio fitxategiak eskuz editatuz. Bestetik, nahiko erabilerraza dela esan daiteke.
Instalatzeko edozein GNU/Linux banaketatan, pakete kudeatzailea erabiliz, kde izeneko paketea bilatu eta instalatu besterik ez dago. Hau da proiektuaren webgunea: http://www.kde.org/.

GNOME

GNOME oso ingurune grafiko elegantea da, ez da KDE bezain barrokoa, ez dauka hainbeste karga grafikorik, baina oso diseinu txukuna da aldi berean. Horrenbestez, gutxienezko eskakizunak ez dira KDEn bezain zorrotzak. Nahiz eta efektu asko konfigura daitezkeen, hiru dimentsiotako efektuak barne. Oso erabilerraza da eta aplikazio asko ditu. GNOME ingurunerako garatutako aplikazioak ‘G’ hizkiaz hasi ohi dira eta ingurune grafikoa zein aplikazio gehienak euskaraz daude. Kasu honetan ere, paneletara gehitu ahal diren gehigarri edo aplikazio txiki batzuk ditu, erlojua, eguraldia ezagutzeko gehigarria, aplikazio abiarazle arinak, leiho zerrendak, oharrak jartzeko aukera.

Proiektuaren webgune ofiziala: http://www.gnome.org/ da eta ingurune grafikoa sisteman instalatzeko gnome izeneko paketea bilatu eta instalatu behar da.

XFCE

XFCE oso ingurune grafiko arina da eta beraz, eskakizun tekniko handirik ez du behar, oso egokia da ordenagailu zaharretan erabiltzeko, esaterako. Berez, ingurune grafiko soila da, atzealdeko itxura, menu bat, eta panela bera. Erabilerraza da, baina MS Windows eta MacOSX sistemetatik datozen erabiltzaileentzat ez da egokiena, erabilera ezberdin samarra duelako. Aplikazioak abiarazteko, pantailan saguaren eskumako botoiarekin klikatuta, zerrenda agertuko da. Gainera, panelean, gehien erabiltzen diren aplikazio abiarazle arinak ezar daitezke. Ingurune grafiko hau ere euskaraz dago eta aplikazio txiki gehigarri batzuk ere baditu panelean gehitzeko. Beste edozein ingurunetarako prestatutako aplikazioak erabili ahal dira.
Proiektuaren webgunea http://www.xfce.org da eta sisteman instalatzeko xfce paketea bilatu behar da. Euskaraz ere badago.

Beste ingurune grafikoak

Beste ingurune grafiko batzuk ere badaude, Windows Maker, Fluxbox edo Blackbox bezala. Oso oso arinak dira hauek, beraz oso egokiak instalatzeko ordenagailu zaharretan. Alabaina, nahiko ezberdinak dira beste ingurune grafikoekin alderatuta, eta beraz, nahiko zailak izan daitezke erabiltzeko orduan, beste sistema eragile batzuen erabiltzaileentzat.

MacOsX-k Snow Leopard eta Microsoftek Windows 7 abiatu eta gero, Ubuntu-k ere bere bertsio berria plazaratzen du, Karmic Koala, Ubuntu 9.10 Desktop Edition, alegia. Bertsio berrian, diseinua berritu da, abio habiadura hobea dauka eta hobekuntzak egin dira 3G konexioetan eta multimedia erreprodukzioan.

Bertsio berri honek, gainera izango du Ubuntu Software Centerrerako lasterbidea. Ubuntu one ere ingegratuta dago, zerbitzu honen bitartez, Ubuntuk edozein erabiltzaileri 2GBeko biltegiratze lekua eskaintzen dio, hodeiaren aldeko apostua indartuz.

Beraz, Ubuntu erabiltzaileek eguneratu dezakete jada beren sistema eta Ubuntu probatu ez dutenak azken bertsioa eskuratzeko web gune honetara joan daitezke: http://www.ubuntu.com/getubuntu/download.

Dagoeneko ezaguna den bezala, web aplikazioak pil-pilean daude Internet munduan. Web 2.0 deritzonaren arrakastari erreparatu besterik ez dago, ikusteko neurri batean, joera Internet ingurunean aplikazioak egikaritzea dela. Ildo horretatik, aurreko asteko artikulua, Googlek dituen on-line proiektuen inguruan, horren aldeko beste adibide bat da.
Hala ere, urrats bat haratago lan egiten ari dira web proiektu batzuetan, nork bere mahaigaina on-line edukitzea, hain zuzen ere. Proiektu hauek, web mahaigainak edo web sistema eragileak bezala ezagutzen dira. Berez, benetako sistema eragileak ez diren arren, web aplikazioak baizik, kasu askotan, on-line sistema eragileak izango balira bezala erabil daitezke.

Hau oso praktikoa da nabigatzailearen barnean sistema osoa edukitzea ahalbidetzen duelako, oso abantaila ona mugikortasunaren ikuspuntutik. Era honetan, Interneterako sarbidea duen edozein ordenagailutatik, eskuragai egongo lirateke bakoitzaren mahaigaina, dokumentuak, karpetak, fitxategiak edo aplikazioak. Ez hori soilik, era berean, elkarlana ere errazten du, enpresa batean, talde batean edo ikasleen artean esaterako. Erabiltzaile berdinarekin sartzen den ororentzat baliabideak eskuragai daudelako, ordenagailu ezberdinetatik sartuta ere, eta beraz, hainbat pertsonen artean partekatu daitezke. Horrenbestez, kasu hauek oso ohikoak ez badira ere, enpresa edo ikastetxe txiki batzuetan sare lokalaren ordez erabiltzen ari dira horrelako web aplikazioak.

EyeOS

Kode irekiko web mahaigaina da hau. Frantsesez, gazteleraz eta ingelesez dago besteak beste, baina ez euskaraz. Alde batetik, web gunea informazioarekin aurki daiteke, eta bestetik on-line mahaigaina duen web gunea. Azken honetan sartuta, saioa hasteko aukera dago, edo erabiltzaile berria izanez gero, kontu berria sortzeko formularioa ireki daiteke. Kontua sortzea oso erraza da, erabiltzailea, pasahitza eta nahi den hizkuntza baino ez da zehaztu behar. Hori eginda, mahaigaina kargatzen da eta hor hainbat aplikazio eskaintzen dira, sistema eragile arrunt batean aurkitu ahal direnen antzerakoak. Kalkulagailua, nabigatzailea, posta elektronikoa eta rss irakurlea, kalkulu orriak, dokumentuak eta aurkezpenak sortzeko eta aldatzeko aplikazioak, egutegia, jokuak edo ftp aplikazioa, adibidez. Gainera, fitxategi arakatzaile batekin, disko gogorra egongo balitz bezala antolatu ahal dira karpetak eta fitxategiak. Halaber, norberaren ordenagailutik fitxategiak igo daitezke. Mahaigainaren itxura eta sistemaren ezarpenak ere aldatu daitezke.
Proiektu honek, EyeOs sistemarako aplikazio berriak sortzeko baliabideak ere eskaintzen ditu software garatzaileentzat.
Proiektua on-line erabili edo probatu ahal den arren, bertsio deskargagarri bat dator nahi den ostatze zerbitzuan instalatzeko, Apache web zerbitzaria eta PHP5 programazio lengoaiaren interpretatzailea edukitzea baino ez da beharrezkoa.

Informaziorako web gunea: http://www.eyeos.org/

Sistemaren web gunea: http://www.eyeos.info/

Icloud

Icloud, proiektu hauen beste adibide jator bat da. Aurreko kasuan bezala, hainbat hizkuntzatan dago, gazteleraz eta frantsesez barne, ez ordea, euskaraz, momentuz. Sistema erabiltzen hasi aurretik, izena eman behar da proiekturen informazioa duen web gunean. Hor, nahi den erabiltzailea, pasahitza, izena, abizena, posta helbidea eta sexua eskatzen da. Gero jada, proiekturen web gunera jo daiteke eta saioa hasi. Orduan, mahaigaina txukun bat irekiko da nabigatzailearen pantailan. Horrelako beste proiektu batzuek bezala, hainbat aplikazio ditu eta sistema eragilea izango balitz bezala, mahaigainaren leiho ezberdinetan zabaltzen dira. Aplikazio hauek, arloka sailkatuta daude eta besteak beste hauek ditu: kalkulagailua, egutegia, ohar-bloka, garapenerako baliabideak, bideoak eta irudiak ikusteko aplikazioak, audioak eta irratia entzuteko softwarea, nabigatzailea, RSS irakurlea, berehalako mezularitza, Twitter eta Google maps bezeroak, posta elektronikoa irakurtzeko eta idazteko bezeroa, jokoak eta dokumentuak eta aurkezpenak sortzeko aplikazioak. Kontsola ere badauka komandoen bitartez komunikatzeko sistemarekin eta hainbat ezaugarri konfigura daitezke kontrol panelean, itxura eta erabileraren inguruan.

Informaziorako web gunea: http://icloud.com
Proiektuaren web gunea: http://os.icloud.com

Eta gehiago

Proiektu hauek, ez dira bakarrak, beste batzuk ere badaude, zerrenda bat ikusteko, web gune honetara jo besterik ez dago: http://ntt.cc/2008/03/04/list-of-the-most-great-web-operating-systems-over-19.html.

Microsoft-ek urriaren 22an aterako du bere sistema eragilearen bertsio berria, MS Windows 7, hain zuzen ere. Ideia egiteko, aurreko bertsioa, MS Windows Vista, 2007ko urtarrilaren 30ean plazaratu zuen eta MS Windows XP 2001eko urriaren 25ean. Erreparatzen bazaie data tarteei, ezberdintasun nabarmena aurki daiteke, bertsio ezberdinen artean. Bistan denez, azkarrago aritu dira Microsofteko langile eta arduradunak azken bertsio hau kalera ateratzeko.

Microsofteko arduradunen adierazpenak Vista-ren inguruan

Honekin batera, kontutan hartzen badira Microsofteko arduradunen adierazpenak Vistaren inguruan, esan liteke, Microsoftek berak onartzen duela MS Windows Vista-k ez duela arrakasta berezirik izan. Izan ere, Charles Songhurst-ek, Microsofteko estrategia korporatibo manager orokorra,enpresaren blogean idatzi zuen MS Windows Vista ez dela produktu on bat izan Microsoftentzat, halaber, Microsofteko zuzendari exekutiboa den Steve Ballmerrek MS Windows 7 eta Vista antzekoak direla, baina Windows 7 askoz hobeagoa dela adierazi zuen eta Steve Ballmerrek berak, 2008ko apirilean MS Windows Vista garapenean zegoen produktua zela onartu zuen.

Microsof Windows 7rako igurikimenak

Urriaren 22-tik aurrera ikusiko da sistema eragile honen bertsio berriaren joera; haatik, Scriptlogic nazioarteko aholkularitza enpresak, mila entitateetan egindako ikerketa baten arabera, enpresen ehuneko hirurrogei-k ez luke bertsio berria instalatuko beren ordenagailuetan, batzuen aitzakia, baliabide eta denboraren eza da, beste batzuena, ordea, dauzkaten euskarri eta aplikazioekin bateraezintasuna edukitzeko beldurra.

Microsoft-ek, beldur hauei aurre egiten saiatzeko asmoz, ziurtatzen du larogei mila driver prest dituela, arno teknologiko industriarekin batera garatuta.

Guzak horrela, Redmon-eko konpainia baikorra da bere sistema eragilearen bertsio berriarekin eta Micrsoft-en esanetan, urte bakar batean, berreun miloi lizentzia saltzea espero dute mundu osoan.

MS Windows 7-ren ezaugarri berriak

Micrsosft-eko arduradunek nabarmentzen dute, besteak beste, hogei segundutan abiarazteko gai dela, nahiko azkarra, Vista-rekin alderatuta. Horretaz gain, energia aurrezten omen du, honek, ordenagailu eramangarrietan bateriaren iraupena eta beren bizitza luzatzea ekarriko luke, eta bereziki prestatuta dago pantaila taktilekin ibiltzeko, sagua erabili gabe.

Halaber, erabileraren aldetik, berrogeita hamar lehio batera irekita izateko gauza dela eta bilaketak egiteko sistema ahaltsua agintzen dute Microsoft-etik.

Vistaren erabiltzaileak kexatzen omen ziren sistema astua zelako eta aurreko aplikazio zenbaitekin ez zelako bateragarria, honen harira, Microsoftek adierazten du bertsio berriak Vista-k baino baliabide gutxiago erabiltzen dituela eta egun, MS Windows XP dituen ultraportatiletan ere erabili ahal izango dela. Gainera, bertsio profesionalean Windows XP modua ere txertatu dute, honi esker, MS Windows XP-n erabil daitekeen aplikazio oro ere ibiliko litzateke MS Windows 7-n.

Era berean, erabilera Vista-n baino errazagoa izango omen da eta horretarako interfaze simple eta errazago bat garatu dute bertsio berrian.

Windows 7 ziurragoa izango dela ziurtatzen du Microsoft-ek, alde batetik, USB euskarrien edukia zifratzeko aukera eskaintzen zaie enpresei eta bestetik, urrutikiko konexioetan ziurtasun gehiago agintzen du korporazio multinazionalak, etxetik enpreseen intranetera sartzeko orduan.

Dena dela, ezaugarririk polemikoena eta aldaketa nabarmena da, beste bertsioetan ez bezala, Microsoft Internet Explorerren zortzigarren bertsioa ez dela etorriko instalatuta sisteman lehenetsita, baizik eta instalatzeko prozesuan aurreinstalatutako beste nabigatzaileen artean ere hautatu ahal izango da. Hau soilik gertatuko da Europako bertsioetan, Microsoft eta Europar Batasunaren arteko gatazka zaharra dela eta, Microsoft-en jarrera menperatzaileaz baliatzeagatik.